Irena Niedźwiecka-Filipiak

Motives: Green infrastructure (GI) in functional urban areas (FUA) plays a crucial role in supporting sustainable development by providing a variety of ecosystem services. At the same time, peri-urban zones are becoming increasingly attractive for warehouse, logistics, and commercial investments, which can lead to fragmentation of GI and a reduction in its overall functionality.Aim: The aim of this study was to analyse changes in the GI system within the Wrocław FUA and its resilience to land use pressure in the years 2006, 2012, and 2018. Based on Urban Atlas data, the study assessed the extent of industrial land encroachment into the GI system within the Wrocław FUA, with particular attention to core units (K1), which form the backbone of the system, and high-risk units (Z1), which require protective measures due to their vulnerability to degradation.Results: The results indicate an increase in industrial land, especially in the outer GI ring and in connector zones, with relatively limited changes in the first ring, in the immediate vicinity of the city. The observed trends emphasize the need for continuous monitoring and the integration of GI into spatial planning at the local level.

Krajobraz wiejski ulega przemianom w wyniku zachodzących procesów społecznych i gospodarczych. Zmianie ulega styl życia i zarobkowania mieszkańców wsi, co przekłada się na likwidację lub przekształcanie dawnej zabudowy zagrodowej, w tym budynków mieszkalnych i gospodarczych, które były ważnymi wyróżnikami wiejskiego krajobrazu. Przemiany ustrojowe po 1945 roku przyczyniły się do degradacji dawnych założeń pałacowo-parkowych i folwarcznych, stanowiących także historycznie ważny element lokalnego krajobrazu. W związku z licznymi przeobrażeniami pojawia się potrzeba oceny stanu obecnego wiejskiego krajobrazu i wskazania tych jego elementów, które mogą być podstawą budowy jego tożsamości. Celem przeprowadzonych badań było rozpoznanie cech tradycyjnej architektury Dolnego Śląska oraz wskazanie obszarów koncentracji obiektów je reprezentujących (wyróżników krajobrazu) w wybranych krajobrazach priorytetowych województwa dolnośląskiego. Analizy przeprowadzono w ramach prac nad audytem krajobrazowym. W analizach zastosowano Metodę wyróżników krajobrazu (MWKraj). Badaniami objęto 348 miejscowości wiejskich. Za podstawę identyfikacji wyróżników przyjęto elementy krajobrazu rdzenia wsi (ang. Core of the villages — CoV) widoczne ze szlaków komunikacyjnych. Pod uwagę brano ich formę, stan zachowania oraz cechy wyróżniające. Wyniki badań pozwoliły na wskazanie regionalnych wyróżników krajobrazu oraz charakterystycznych i unikatowych cech tradycyjnej architektury. Na ich bazie możliwe było określenie mikroregionów architektonicznych w obrębie krajobrazów priorytetowych Dolnego Śląska. Uzyskane informacje stanowią podstawę do dalszych działań planistycznych i ochronnych — nie tylko w zakresie zachowania, ale również świadomego kontynuowania lokalnych wartości krajobrazowych regionu.

Obserwacja i badania dynamicznych procesów zachodzących w krajobrazie kulturowym, zagrażających jego zabytkowym wartościom, a także przeświadczenie o konieczności pełnego wdrożenia zapisów EKK w zakresie planowania, gospodarowania, a także polityki w zakresie krajobrazu stały się inspiracją do opracowania propozycji "Karty zabytkowych krajobrazów kulturowych" (KZKK). Zasady przedstawione w KZKK mają na celu przeciwdziałanie stratom i niekorzystnym zmianom w zabytkowych krajobrazach kulturowych w Polsce, poprzez ich identyfikację, waloryzację, diagnozę, w tym wskazanie zagrożeń oraz promowanie wartości. Stwierdzono, że nie jest możliwa ochrona krajobrazu kulturowego bez uwzględnienia jego dynamicznego charakteru i zmienności w czasie. Zasugerowano, że ochronie wartości zabytkowych krajobrazów kulturowych będzie sprzyjała ich identyfikacja oraz zachowanie ich cech reprezentatywnych i wyróżników w procesach gospodarowania i planowania. Wskazano także na konieczność interdyscyplinarnej współpracy przedstawicieli wszystkich interesariuszy przy formułowaniu konserwatorskiej polityki krajobrazowej. Celem Karty jest rekomendowanie zrównoważonych relacji pomiędzy aspektami ekonomicznymi, społecznymi, kulturowymi i przyrodniczymi krajobrazów, w procesach ich ochrony, gospodarowania i planowania, z uwzględnieniem wszystkich interesariuszy, przy zapewnieniu wiodącej roli środowiskom konserwatorskim w kwestiach dotyczących zabytkowych wartości krajobrazów. Karta Zabytkowych Krajobrazów Kulturowych powstała w ramach Komisji Teorii Konserwatorskiej PKN ICOMOS.

Krajobrazy wiejskie były dawniej nośnikiem cech specyficznych dla danego regionu. Niestety obecnie ulegają one znacznym przekształceniom, zacierającym walory umożliwiające ich łatwą identyfikację. Powszechny dostęp do informacji, rozwój technologii oraz fakt, że dla większości mieszkańców wsi rolnictwo nie jest już głównym źródłem utrzymania, przyczyniają się do zacierania cech regionalnych w krajobrazie. Celem niniejszego artykułu jest pokazanie możliwości wykorzystania metody wyróżników krajobrazu (MWKraj) jako narzędzia przydatnego w badaniach i kształtowaniu krajobrazu wsi. Jako metodę przyjęto prezentację i dyskusję indywidualnych przypadków, pokazujących wykorzystanie tego narzędzia w praktyce badawczej i projektowej. Omawiane przykłady dotyczą działań w ramach Programu Odnowy Wsi, projektów rewitalizacji wsi, Sieci Najciekawszych Wsi, raportów krajobrazowych, rekomendacji do prowadzenia analiz krajobrazowych wykonywanych przy audytach krajobrazowych i prób ich zastosowania. Wymienione przykłady dotyczyły opracowań wykonywanych od skali jednej miejscowości, poprzez kilka gmin, aż do obszaru województwa czy regionu. We wszystkich sytuacjach ustalone procedury postępowania w ramach zastosowania metody MWKraj okazały się prawidłowe i skuteczne. Pozwoliło to na uwzględnienie szerokiej gamy wyróżników krajobrazowych w kontekście historycznym i współczesnym, a jednocześnie pokazało możliwości ich zastosowania w kształtowaniu krajobrazu zmieniających się wsi w celu zachowania specyfiki regionalnej. Jednym z aspektów było także zastosowanie wyróżników w kontekście nowych inwestycji, w celu wyboru prawidłowej lokalizacji, a także formy i skali nowo wprowadzanych obiektów.

Suburban areas are often used for large-scale developments such as hypermarkets, warehouses, and logistics zones, which lead to the fragmentation of natural areas and the visual degradation of the landscape. This study aimed to evaluate ways to reduce the negative impact of these developments by introducing green infrastructure (GI) elements. The analysis focused on warehouses in the inner ring of the planned green infrastructure system in the Wrocław Functional Area (GI WFA). This study involved three stages: (1) selecting a landscape-functional unit (LaFU) vulnerable to landscape degradation; (2) analyzing changes from the development of large-scale warehouses between 2004 and 2021; and (3) assessing the effect of new GI elements using the Sectoral Landscape Interior Analysis (SALI) method. Three models of GI implementation were proposed and evaluated both from a plan view and from a moving observer’s perspective. The results showed that large-scale developments reduce biologically active areas and disrupt landscape harmony. Model III, which includes green roofs, trees, and semi-permeable surfaces, significantly increased greenery and reduced visual degradation. It is recommended to apply the model and its variations in other similar developments for the benefit of the natural environment and landscape.

This article presents a study of the elements of green infrastructure in villages located in peri-urban areas. The research focuses on the built-up areas of villages, which together with public and private green areas, are defined as the Cores of the Village (CoV). The research was based on the Wroclaw Functional Area (WFA). The main objective of the study was to identify which sites in a CoV have the potential to increase Green Infrastructure (GI) network connectivity and how these have changed with the development of built-up areas. These sites have been defined as Potential Green Infrastructure Elements (PeGI). The study was conducted over three time periods: the early 20th century, the early 21st century and future plans. The research revealed that, within the historic CoV areas, there existed PeGIs that communicated with external GI elements, but that such connections between PeGIs and GI elements have not been taken into account in future development plans. Furthermore, increases in the area of built-up land have not been matched by an increase in PeGI area. However, through the creation of greenways, among other things, there is potential for shaping PeGI inside a CoV in a way which would strengthen GI structural connectivity.

The aim of this article was to present Sectoral Analysis of Landscape Interiors (SALI). This method uses the idea of a landscape interior understood as a fragment of a landscape perceived from the level of a person standing at a given point. The analyses were conducted in two stages: stage I—the quantitative stage, and stage II—the qualitative stage. The first part of the research was the analysis of the percentage share of particular elements of landscape interiors in the images perpetuated in photographs, taking into account their level of transparency. The second part was the assessment of their quality based on expert knowledge. The use of the SALI method in the context of the analysis of greenery changes over time was illustrated on the example of the landscape interior of the main street in the village of Psary in Poland. The research was carried out at a time interval of 10 years—for the years 2009 and 2019. The results of the study indicate very large changes and loss of greenery (especially trees) and the associated deterioration of the landscape. The findings confirm the suitability of the method in landscape research at a human scale.

Green infrastructure (GI) is planned at various scales, including a regional one: city-regions. Strategic GI planning included in the city-regions spatial development policy can contribute to their sustainable development through, among others, providing a range of ecosystem services. In order to meet the challenge of planning GI on a regional scale, the authors present the Method of Landscape-Functional Units (Method LaFU), which is used for the planning and evaluation of such systems. This method was tested in the Wrocław Functional Area (WFA), which is characterized by many negative processes, primarily uncontrolled development of built-up areas, fragmentation of landscape, and declining natural and semi-natural areas. The presented results show the effectiveness of the Method LaFU in GI planning and, above all, in its assessment, which makes it possible to identify problem areas that are at risk but still important for the functioning of the GI system. This allows for quick decision making by entities responsible for spatial planning in the region. The proposed method can also be used in other city-regions.