Jerzy Potyrała

Krajobraz wiejski ulega przemianom w wyniku zachodzących procesów społecznych i gospodarczych. Zmianie ulega styl życia i zarobkowania mieszkańców wsi, co przekłada się na likwidację lub przekształcanie dawnej zabudowy zagrodowej, w tym budynków mieszkalnych i gospodarczych, które były ważnymi wyróżnikami wiejskiego krajobrazu. Przemiany ustrojowe po 1945 roku przyczyniły się do degradacji dawnych założeń pałacowo-parkowych i folwarcznych, stanowiących także historycznie ważny element lokalnego krajobrazu. W związku z licznymi przeobrażeniami pojawia się potrzeba oceny stanu obecnego wiejskiego krajobrazu i wskazania tych jego elementów, które mogą być podstawą budowy jego tożsamości. Celem przeprowadzonych badań było rozpoznanie cech tradycyjnej architektury Dolnego Śląska oraz wskazanie obszarów koncentracji obiektów je reprezentujących (wyróżników krajobrazu) w wybranych krajobrazach priorytetowych województwa dolnośląskiego. Analizy przeprowadzono w ramach prac nad audytem krajobrazowym. W analizach zastosowano Metodę wyróżników krajobrazu (MWKraj). Badaniami objęto 348 miejscowości wiejskich. Za podstawę identyfikacji wyróżników przyjęto elementy krajobrazu rdzenia wsi (ang. Core of the villages — CoV) widoczne ze szlaków komunikacyjnych. Pod uwagę brano ich formę, stan zachowania oraz cechy wyróżniające. Wyniki badań pozwoliły na wskazanie regionalnych wyróżników krajobrazu oraz charakterystycznych i unikatowych cech tradycyjnej architektury. Na ich bazie możliwe było określenie mikroregionów architektonicznych w obrębie krajobrazów priorytetowych Dolnego Śląska. Uzyskane informacje stanowią podstawę do dalszych działań planistycznych i ochronnych — nie tylko w zakresie zachowania, ale również świadomego kontynuowania lokalnych wartości krajobrazowych regionu.

Green infrastructure (GI) is planned at various scales, including a regional one: city-regions. Strategic GI planning included in the city-regions spatial development policy can contribute to their sustainable development through, among others, providing a range of ecosystem services. In order to meet the challenge of planning GI on a regional scale, the authors present the Method of Landscape-Functional Units (Method LaFU), which is used for the planning and evaluation of such systems. This method was tested in the Wrocław Functional Area (WFA), which is characterized by many negative processes, primarily uncontrolled development of built-up areas, fragmentation of landscape, and declining natural and semi-natural areas. The presented results show the effectiveness of the Method LaFU in GI planning and, above all, in its assessment, which makes it possible to identify problem areas that are at risk but still important for the functioning of the GI system. This allows for quick decision making by entities responsible for spatial planning in the region. The proposed method can also be used in other city-regions.