Müveddet Emel Alphan

Background/Objectives: The increasing use of dietary supplements in Türkiye underscores the need for validated instruments to assess dietitians' knowledge, attitudes and self‐efficacy regarding supplements. However, no validated Turkish tool is currently available. This study aimed to culturally adapt the Dietitians' Survey of Comfort, Opinions and Preparedness in Education in Supplements (‐SCOPE) Questionnaire into Turkish (Diyetisyenlerin Eğitim, Supleman Tercihleri ve Konforu Anketi; DESTEK) and evaluate its psychometric properties. Methods: This methodological study included 223 dietitians. Exploratory factor analysis (Principal Axis Factoring with Direct Oblimin rotation) was conducted to identify the underlying structure, followed by confirmatory factor analysis to test model fit. Internal consistency was assessed using Cronbach's alpha. Convergent validity was examined through composite reliability and average variance extracted, and discriminant validity was evaluated using the Fornell–Larcker criterion. Results: A four‐factor structure explaining 38.3% of total variance was identified. Sampling adequacy was acceptable (KMO = 0.78; Bartlett's test: χ ² (153) = 1023.27, p < 0.001). Confirmatory factor analysis demonstrated acceptable model fit (CFI = 0.915; TLI = 0.893; RMSEA = 0.062; SRMR = 0.057). The total scale showed acceptable internal consistency (α = 0.795), with subscale α values ranging from 0.531 to 0.824. Composite reliability values ranged from 0.60 to 0.83. Test–retest analysis demonstrated acceptable temporal stability (overall ICC = 0.772). Discriminant validity was supported. Conclusions: The findings provide preliminary evidence supporting the validity and reliability of the DESTEK scale for assessing Turkish dietitians' knowledge, attitudes and perceived preparedness regarding dietary supplements. Given its multidimensional structure, DESTEK may be useful for evaluating specific domains of supplement‐related competence; however, further validation in larger and more diverse samples is recommended.

Gestational Diabetes Mellitus (GDM) is defined as glucose intolerance that occurs exclusively during pregnancy, diagnosed through an Oral Glucose Tolerance Test (OGTT) between the 24th and 28th weeks of pregnancy, in women who did not have pre-existing diabetes. If left untreated, GDM can lead to both short- and long-term complications such as delivery complications, large-for-gestational-age infants, and the development of Type 2 Diabetes Mellitus (T2DM) in both mother and child. The cornerstone of treatment is lifestyle modifications, including physical activity and dietary adjustments. The dietary model followed by women with GDM aims to support fetal growth, maintain fasting blood glucose (FBG) and postprandial glucose (PPG) levels within target ranges, ensure appropriate weight gain based on pre-pregnancy body weight, and provide sufficient macro and micronutrients for both the fetus and the mother. The treatment of serum glucose fluctuations and hyperglycemic episodes is managed through medical nutrition therapy (MNT) and exercise. There is currently no consensus on a specific dietary model for women with GDM. Different national organizations offer varying recommendations for macronutrient distribution. The Turkish Endocrinology and Metabolism Society (TEMD) recommends Mediterranean Diet (MedDiet) and the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet as healthy eating models for all individuals with diabetes. This review examines the effects of different dietary models applied to pregnant women with GDM.

Purpose: This study examined whether sports nutrition knowledge predicts dietary supplement beliefs among fitness center attendees and whether knowledge is reflected in actual nutrient intakes.Methods: A cross-sectional study was conducted with 193 adults (106 women, 87 men; mean age 23.80 ± 6.18 years) attending a university-affiliated fitness center in Istanbul, Türkiye. Data were collected using a sociodemographic questionnaire, the Sports Nutrition Knowledge Questionnaire, the Sports Dietary Supplement Belief Scale, and a 24-hour dietary recall evaluated against TÜBER 2022. Chi-square, ANOVA, multiple linear regression, hierarchical regression, binary logistic regression, and partial correlation were used.Results: Of participants, 77.2% had poor sports nutrition knowledge. Supplement beliefs did not differ by knowledge level in women (F = 0.918, p = 0.435) or men (F = 1.07, p = 0.365). Knowledge did not predict supplement beliefs in regression (β = −0.032, p = 0.684); hierarchical contribution was negligible (ΔR² = 0.003, p = 0.437). Partial correlation was near zero (r = −0.057, p = 0.432). Previous supplement use was the only predictor of moderate-or-higher knowledge (OR = 1.73, 95% CI: 1.15–2.61, p = 0.009). When compared with TÜBER 2022 reference values, daily cholesterol and sodium intakes exceeded recommended levels, whereas vitamins A, D, and thiamine were below recommended intakes in both sexes. Only vitamin A intake was predicted by knowledge (p = 0.025).Conclusion: Among university-affiliated fitness center attendees, sports nutrition knowledge and dietary supplement beliefs were largely independent. Fitness participation alone did not ensure dietary adequacy in this population. Interventions targeting this group should combine evidence-based nutrition education with belief-focused counseling approaches.

Background/Objectives: Large language models (LLMs) are increasingly used as decision support tools in clinical nutrition, including meal planning for individuals with type 2 diabetes mellitus (T2DM). However, the clinical safety, quantitative accuracy, and guideline adherence of AI-generated dietary plans remain uncertain. This study aimed to evaluate systematic bias and agreement between LLM-generated diets and a guideline-concordant reference diet, and to assess whether current LLMs can function as reliable clinical nutrition decision support tools in T2DM. Methods: Six widely used LLMs generated standardized three-day, 1800 kcal dietary plans for T2DM using an identical prompt. Each day was treated as an independent observation (n = 18). Energy and macronutrient contents were analyzed using professional nutrition software and compared with a dietitian-designed reference diet based on ADA, EASD, IDF, and national guidelines. Agreement was evaluated using Bland–Altman analysis, proportional bias assessment, and intraclass correlation coefficients. Guideline adherence and clinical appropriateness were independently scored by registered dietitians. Results: Most LLM-generated diets systematically deviated from the reference diet, with lower total energy, reduced carbohydrate and fiber content, and variable protein distribution. Bland–Altman analyses demonstrated significant bias and wide limits of agreement for key nutrients, indicating clinically meaningful discrepancies. Guideline adherence scores varied substantially across models, with only one model showing relatively consistent performance. Inter-rater reliability between dietitians was high (ICC = 0.806). Conclusions: Current LLMs exhibit systematic quantitative bias and inconsistent guideline adherence when used for T2DM meal planning. AI-generated dietary plans are not interchangeable with dietitian-guided medical nutrition therapy and may pose clinical risks if used without professional oversight. Careful validation, domain-specific fine-tuning, and integration within supervised clinical workflows are required before implementation in diabetes care.

Karbonhidratlar, insülin salınımını başlatan temel bileşenlerdir ve bir diyetteki glisemik indeks ve glisemik yük oranları, karbonhidrat içeren gıdaların tüketilmesinin ardından gerekli insülin miktarını dolaylı yoldan tahmin etmek için kullanılabilir. Ancak, insülin salınımı yalnızca karbonhidratlar tarafından değil, aynı zamanda diyetle alınan proteinler tarafından da uyarılmaktadır. Proteinler karbonhidratlarla birleştirildiklerinde, insülin seviyesinin yükselmesi ve gliseminin azalmasında sinerjik bir rol oynarlar. "Besin insülin indeksi”, her bir besinin postprandiyal insülin cevabını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir kavramdır. Bu indeks, referans bir besin (glukoz veya beyaz ekmek) ile karşılaştırıldığında test edilen besinin postprandiyal insülin cevabını doğrudan ölçer. Karbonhidratlar genellikle glisemik indeksin ölçütü olarak kullanılsa da, insülin indeksi enerji kullanarak hesaplanır, bu nedenle az karbonhidrat içeren veya hiç karbonhidrat içermeyen besinlerin de değerlendirilebilmesine imkan tanır. Besinlerin insülinemik indeks değerlerinin doğrudan insülin salınımına dayandığı göz önünde bulundurulduğunda, özellikle obezite gibi durumlarla ilişkili insülin maruziyetinin değerlendirildiği çalışmalarda, insülinemik indeksin glisemik indeks oranından daha faydalı olabileceği düşünülmektedir.

Fonksiyonel besinler, içerdikleri biyoaktif bileşenler sayesinde sağlık üzerinde olumlu etkiler yaratabilen ve geleneksel besinlerden farklı olarak belirli sağlık hedeflerine yönelik geliştirilen gıdalar olarak tanımlanır. Bu kavram, ilk kez 1980’lerde Japonya’da ortaya çıkmış ve o zamandan bu yana dünya genelinde hızla yaygınlaşarak gıda ve sağlık endüstrilerinde önemli bir yere sahip olmuştur. Fonksiyonel besinler, yalnızca temel besin öğelerini sağlamanın ötesinde, düzenli ve yeterli düzeyde tüketildiklerinde vücutta çeşitli sağlık yararları sunabilirler. Bu besinler, hastalıkların önlenmesine yardımcı olma, bağışıklık sistemini güçlendirme ve genel refahı artırma gibi potansiyellere sahiptir. Fonksiyonel besinlerin içeriğinde bulunan antioksidanlar, özellikle oksidatif stresle mücadelede kilit bir rol oynar. Oksidatif stres, organizmada reaktif oksijen ve nitrojen türlerinin üretiminin artması ve vücudun doğal antioksidan savunma mekanizmalarının bu duruma karşı yetersiz kalması sonucu meydana gelir. Bu durum, hücre hasarına neden olabilir ve kardiyovasküler hastalıklar, kanser, diyabet gibi birçok kronik hastalığın gelişiminde rol oynar. Fonksiyonel besinlerin içerdiği biyoaktif bileşenler, bu tür süreçlere karşı vücudu koruyarak hastalık riskini azaltabilir ve sağlığı optimize edebilir. Böylece, fonksiyonel besinler hem koruyucu bir etki sunar hem de bireylerin günlük yaşam kalitesini artırma potansiyeline sahiptir. Fonksiyonel besinler, oksidatif stresle mücadelede ve vücuttaki biyokimyasal dengenin korunmasında önemli bir rol oynayabilir. Bu tür besinler, içerdikleri biyoaktif bileşenler sayesinde vücudun savunma mekanizmalarını destekleyerek oksidatif stresin neden olduğu hücre hasarını azaltabilir. Örneğin, yeşil çay, polifenol adı verilen güçlü antioksidan bileşenler bakımından zengindir. Bu polifenoller, vücutta serbest radikallerin etkisini azaltarak hücreleri korur ve oksidatif stresi minimize eder. Benzer şekilde, kahve de biyoaktif bileşenler içerir ve nükleer faktör eritroid 2 yolaklarını aktive ederek hücresel koruyucu proteinlerin üretimini teşvik edebilir. Ancak bu etkiler, kanser hücrelerinde istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Akdeniz diyetinin vazgeçilmez bir öğesi olan zeytinyağının içerdiği bileşikler ile reaktif oksijen türlerinin oluşumunu azalttığı bilinmektedir. EPA, antioksidan enzimlerin ifadesini artırırken, DHA mitokondriyal sağlığı destekleyip inflamasyonu azaltabilir. Kırmızı üzüm içeriğindeki resveratrol, antioksidan özellik göstererek çeşitli hastalıkların önlenmesine yardımcı olmaktadır. Yapılan klinik çalışmalarda, fonksiyonel ve besleyici özellikleri içeriğindeki ß-glukana atfedilen yulafın oksidatif stres üzerine olumlu etkileri görülmüştür. Sonuç olarak, fonksiyonel besinlerin sağlıklı bireylerde oksidatif stresin azaltılmasında ve genel sağlık durumunun iyileştirilmesinde önemli bir rol oynayabileceği görülmektedir.

Aim: The COVID-19 pandemic has instigated a profound transformation in the education sector, ushering in comprehensive changes from students' learning habits to the functioning of educational institutions. This study aims to evaluate the adaptations, nutritional habits, and physical activities of first-year university students following the transition to online education. Method: This descriptive cross-sectional study, conducted between April and May 2021, was carried out online with a total of 275 participants. The data collection process involved the utilization of a personal information form developed by the researchers in light of the literature, as well as the Mediterranean Diet Score and University Life Scale. Results: There was no significant difference observed in the Mediterranean diet score and body weight during the university period compared to the pre-university period (p > 0.05). Students living with their families at home demonstrated higher emotional and academic adaptation scores, and those engaging in exercise exhibited significantly higher scores in social adaptation. Conclusion: The pandemic period and the online education process influenced students' supplement usage and dietary habits, but there was no significant change in the exercise participation rate. Furthermore, it was determined that the adjustment to university life, living situation with family, and engagement in exercise had a significant impact on social adaptation.

Amaç: Bu araştırmada üniversitede eğitim alan öğrencilerin sağlıklı beslenmeyle ilgili tutumlarının kan şekeri ve antropometrik ölçümler ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel olarak tasarlanan araştırma Mayıs-Eylül 2023 tarihleri arasında İstanbul’da bir üniversitede öğrenim gören 351 üniversite öğrencisi ile yapılmıştır. Araştırmada katılımcılara genel bilgilerini içeren bir anket formu ve Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ) uygulanmış, antropometrik ölçümler yapılmış ve parmaktan alınan kan ölçümü ile rastgele alınan kan şekeri değerine bakılmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS versiyon 25.0 paket programı ile yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Beslenme ve Diyetetik bölümünde okuyan öğrencilerin SBİTÖ toplam puanı istatistiksel olarak anlamlı derecede farklı bölümlerde okuyan öğrencilerden daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Spor yapan öğrencilerin de SBİTÖ toplam puanı spor yapmayanlara göre daha yüksek ve rastgele alınan kan şekeri (mg/dl) değerleri ise daha düşük olarak bulunmuştur (p<0,05). SBİTÖ alt ölçeklerinden “Beslenme Hakkında Bilgi” puanı azaldıkça ve “Kötü Beslenme” puanı arttıkça rastgele alınan kan şekeri (mg/dl) değerinin de arttığı saptanmıştır (p<0,05). Ağırlık (kg), bel çevresi (cm), bel/boy oranı (cm) ve BKİ (kg/m2) arttıkça rastgele alınan kan şekeri (mg/dl) değerinin de arttığı saptanmıştır (p<0,05). Sonuç: Üniversite öğrencilerinin sağlıklı beslenmeye ilişkin olumlu tutumlarının artması ile ağırlık, BKİ, bel çevresi ve bel/boy oranı gibi antropometrik ölçümlerinin ve rastgele alınan kan şekeri (mg/dl) değerinin daha düşük olduğu görülmüştür. Bu sebeple üniversiteli gençlere sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazandırılması birçok kronik hastalığın gelişmesine zemin hazırlayan obezitenin önlenmesi konusunda yarar sağlayacaktır.

Amaç: Bu araştırma, yetişkinlerde sağlık ve beslenme okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve bunların beslenme bilgisi, diyet kalitesi ve yaşam kalitesi ile ilişkilerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir.Bireyler ve Yöntem: Kesitsel tipte planlanan bu çalışma İstanbul’da yaşayan 400 yetişkin bireyin gönüllü katılımı ile Şubat– Mayıs 2022 tarihleri arasında tamamlanmıştır. Çalışmada katılımcılara sosyodemografik verilerine yönelik soruları içeren bir anket formu, “Yetişkinlerde Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (YSOÖ)”, “Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA)”, “Yetişkinler İçin Beslenme Bilgi Düzeyi Ölçeği (YETBİD)”, “Yaşam Kalitesi Ölçeği- Kısa Formu (SF-36)”, “Sağlıklı Yeme İndeksi-2015 (SYİ-2015)” ve üç günlük besin tüketim kaydı uygulanmıştır. Bulgular: Yaşla YSOÖ puanı (r=0.117, p=0.019), okuduğunu anlama ve yorumlama (r=0.148, p=0.003), besin etiketi ve sayısal okuryazarlık (r=0.181, p<0.001) puanları arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki bulunmuştur. Ayrıca bel çevresi (r=-0.165, p=0.001) ve bel/boy oranıyla (r=-0.155, p=0.002) besin etiketi ve sayısal okuryazarlık arasında negatif yönlü anlamlı ilişki vardır. YSOÖ ve YBOYDA puanları ile YETBİD, SYİ-2015 ve SF-36’nın bazı alt boyut puanları arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır (p<0.001). YSOÖ puanının 1 birim artması ile SYİ-2015, YETBİD alt boyutlarından “temel beslenme ve besin-sağlık ilişkisi” ve “besin tercihi” puanlarının sırasıyla 1.761, 0.890 ve 0.435 birim arttığı bulunmuştur (p<0.001). YBOYDA puanının 1 birim artması ile SYİ-2015, YETBİD alt boyutlarından “temel beslenme ve besin-sağlık ilişkisi” ve “besin tercihi” puanlarının sırasıyla 0.749, 0.652 ve 0.385 birim arttığı belirlenmiştir (p<0.001).Sonuç: Sağlık ve beslenme okuryazarlığı beslenme bilgisi, diyet ve yaşam kalitesi ile yakından ilişkilidir. Bu sebeple, toplum sağlığının korunması, diyet ve yaşam kalitesinin arttırılması için beslenme ve sağlık okuryazarlıklarının toplumda bilinirliğinin ve konuya ilişkin farkındalığın ilgili eğitimlerle arttırılması önemlidir. Bu konuda daha fazla araştırma yapılması sağlığın iyileştirilmesine ve toplum sağlığının korunmasına katkı sağlanması açısından yararlı olacaktır.