Ayşe Turan
Current Organizations / Institutes
The organizations/institutes from the scholar's latest article
Research Subjects
Ayşe Turan has a total of 31 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:
- Çiğdem Erhan
Department of Internal Medicine, Seyhan State Hospital, Adana, Turkey
4 shared publications - Pelin Duru Çetinkaya
Department of Pulmonary Medicine, Faculty of Medicine, Cukurova University, Adana 01790, Türkiye
2 shared publications Adana Seyhan Hospital Clinic Of Smoking Cessation
1 shared publicationAdana Seyhan State Hospital
1 shared publication- Ali Alper Solmaz
Division of Medical Oncology, Department of Medical Oncology, Adana City Training and Research Hospital, Adana, Turkey
1 shared publication - Ayça Nur Arslanpınar
Department of Public Health, Faculty of Medicine, Cukurova University, Adana Türkiye
1 shared publication
Latest Publications
- Open Access
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 23-24
“Ev yapımı zehir”: Kontrolsüz e-likit üretiminin halk sağlığı tehdidi olarak analizi
Giriş ve Amaç: Elektronik sigara (e-sigara) kullanımı, ticari ürünlerin yanı sıra kullanıcıların kendi likitlerini (DIY-Do It Yourself) hazırladığı, kontrol dışı bir alan da yaratmıştır.1 Maliyetleri düşürme, kişisel zevke uygun aroma ve nikotin seviyeleri belirleme gibi motivasyonlarla yaygınlaşan bu pratik, standart dışı üretim yöntemleri nedeniyle ciddi halk sağlığı riskleri barındırmaktadır.1,2 Bu bildirinin amacı, belgelenmiş kanıtlar ışığında ev yapımı e-likitlerin içerik belirsizliği, yasal sınırları aşan nikotin konsantrasyonları ve potansiyel toksik maruziyet risklerini ortaya koyarak bu durumu acil bir halk sağlığı tehdidi olarak tanımlamaktır. Yöntem: Bu çalışma, e-likit içeriği, nikotin konsantrasyonu ve kullanıcı davranışları üzerine yapılmış mevcut literatürü derleyerek, özellikle ev yapımı likitlerin (DIY) taşıdığı risklere odaklanmıştır. Ticari ürünlerdeki etiket tutarsızlıkları, zararlı kimyasal varlığı ve nikotin seviyelerindeki sapmalar üzerine yapılan analizler, DIY likitlerde bu sorunların katlanarak artabileceği hipotezini desteklemek için kullanılmıştır. Bulgular: Mevcut çalışmalar, evde likit hazırlayan kullanıcıların temel motivasyonları arasında ekonomik tasarruf ve daha yüksek nikotin konsantrasyonlarına ulaşma arzusunun bulunduğunu göstermektedir. Avrupa’da yapılan bir analizde, DIY e-likit numunelerinin bazılarında, yasal üst sınır olan 20 mg/mL’nin üzerinde nikotin tespit edilmiştir.1 Daha da endişe verici olarak, Güney Kore’de incelenen “saf nikotin” etiketli bir ticari üründe 150 mg/mL gibi ölümcül olabilecek bir konsantrasyon ölçülmüştür;3 bu durum, evde likit hazırlarken bu tür konsantre ürünlerin yanlışlıkla kullanımının yaratacağı akut zehirlenme riskini gözler önüne sermektedir. Ayrıca, kullanıcıların nikotin ihtiyaçlarını dengelemek için “self-titrasyon” yoluyla daha fazla puf yapma eğilimi, içeriği belirsiz bu likitlerle birleştiğinde, formaldehid ve asetaldehid gibi karbonil bileşiklere ve diğer potansiyel zararlı kimyasallara kontrolsüz maruziyete yol açmaktadır.4 Tartışma ve Sonuç: Evde e-likit hazırlama pratiği, “kişisel özgürlük” veya “hobi” olarak görülse de, bulgularımız bu durumun aslında bir “ev yapımı zehir” üretme potansiyeli taşıdığını göstermektedir. Denetimsiz kimyasalların kullanımı, miligram düzeyindeki hataların bile toksik veya ölümcül sonuçlar doğurabileceği konsantre nikotinle çalışılması ve oluşan aerosolün bilinmeyen kimyasal yapısı, bu pratiği hem kullanıcı hem de çevresi için bir saatli bombaya dönüştürmektedir. Sonuç olarak, DIY e-likit üretimi, regülasyon boşluklarından beslenen ve öngörülemeyen sağlık krizlerine (benzeri EVALI salgını gibi) zemin hazırlayan kritik bir halk sağlığı sorunudur. Düzenleyici kurumların acil olarak bu alana yönelik bilgilendirme ve denetim mekanizmaları geliştirmesi, konsantre nikotin satışına katı sınırlamalar getirmesi ve kamuoyunun bu görünmez tehlikeye karşı bilinçlendirilmesi hayati önem taşımaktadır.
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 23-24
Open Access“Ev yapımı zehir”: Kontrolsüz e-likit üretiminin halk sağlığı tehdidi olarak analizi
Giriş ve Amaç: Elektronik sigara (e-sigara) kullanımı, ticari ürünlerin yanı sıra kullanıcıların kendi likitlerini (DIY-Do It Yourself) hazırladığı, kontrol dışı bir alan da yaratmıştır.1 Maliyetleri düşürme, kişisel zevke uygun aroma ve nikotin seviyeleri belirleme gibi motivasyonlarla yaygınlaşan bu pratik, standart dışı üretim yöntemleri nedeniyle ciddi halk sağlığı riskleri barındırmaktadır.1,2 Bu bildirinin amacı, belgelenmiş kanıtlar ışığında ev yapımı e-likitlerin içerik belirsizliği, yasal sınırları aşan nikotin konsantrasyonları ve potansiyel toksik maruziyet risklerini ortaya koyarak bu durumu acil bir halk sağlığı tehdidi olarak tanımlamaktır. Yöntem: Bu çalışma, e-likit içeriği, nikotin konsantrasyonu ve kullanıcı davranışları üzerine yapılmış mevcut literatürü derleyerek, özellikle ev yapımı likitlerin (DIY) taşıdığı risklere odaklanmıştır. Ticari ürünlerdeki etiket tutarsızlıkları, zararlı kimyasal varlığı ve nikotin seviyelerindeki sapmalar üzerine yapılan analizler, DIY likitlerde bu sorunların katlanarak artabileceği hipotezini desteklemek için kullanılmıştır. Bulgular: Mevcut çalışmalar, evde likit hazırlayan kullanıcıların temel motivasyonları arasında ekonomik tasarruf ve daha yüksek nikotin konsantrasyonlarına ulaşma arzusunun bulunduğunu göstermektedir. Avrupa’da yapılan bir analizde, DIY e-likit numunelerinin bazılarında, yasal üst sınır olan 20 mg/mL’nin üzerinde nikotin tespit edilmiştir.1 Daha da endişe verici olarak, Güney Kore’de incelenen “saf nikotin” etiketli bir ticari üründe 150 mg/mL gibi ölümcül olabilecek bir konsantrasyon ölçülmüştür;3 bu durum, evde likit hazırlarken bu tür konsantre ürünlerin yanlışlıkla kullanımının yaratacağı akut zehirlenme riskini gözler önüne sermektedir. Ayrıca, kullanıcıların nikotin ihtiyaçlarını dengelemek için “self-titrasyon” yoluyla daha fazla puf yapma eğilimi, içeriği belirsiz bu likitlerle birleştiğinde, formaldehid ve asetaldehid gibi karbonil bileşiklere ve diğer potansiyel zararlı kimyasallara kontrolsüz maruziyete yol açmaktadır.4 Tartışma ve Sonuç: Evde e-likit hazırlama pratiği, “kişisel özgürlük” veya “hobi” olarak görülse de, bulgularımız bu durumun aslında bir “ev yapımı zehir” üretme potansiyeli taşıdığını göstermektedir. Denetimsiz kimyasalların kullanımı, miligram düzeyindeki hataların bile toksik veya ölümcül sonuçlar doğurabileceği konsantre nikotinle çalışılması ve oluşan aerosolün bilinmeyen kimyasal yapısı, bu pratiği hem kullanıcı hem de çevresi için bir saatli bombaya dönüştürmektedir. Sonuç olarak, DIY e-likit üretimi, regülasyon boşluklarından beslenen ve öngörülemeyen sağlık krizlerine (benzeri EVALI salgını gibi) zemin hazırlayan kritik bir halk sağlığı sorunudur. Düzenleyici kurumların acil olarak bu alana yönelik bilgilendirme ve denetim mekanizmaları geliştirmesi, konsantre nikotin satışına katı sınırlamalar getirmesi ve kamuoyunun bu görünmez tehlikeye karşı bilinçlendirilmesi hayati önem taşımaktadır.
- Open Access
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 25-26
Tütün endüstrisinin “Azaltılmış Risk” söylemi ve sosyal medya üzerinden yeni nesil nikotin ürünlerinin pazarlanması: Nitel bir değerlendirme
Giriş ve Amaç: Tütün endüstrisi, tarihsel süreç boyunca değişen bilimsel kanıtlar ve düzenleyici politikalar karşısında stratejilerini sürekli yeniden şekillendirmiştir.1 1950’lerde sigara ile akciğer kanseri arasındaki ilişkinin ortaya konulması, endüstri için varoluşsal bir tehdit oluşturmuş; bu durum, ürünlerin risklerinin gizlenmesi ve alternatif ürünlerin geliştirilmesi yönünde yeni stratejilerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.2 Bu çalışmanın amacı, tütün endüstrisinin “azaltılmış risk” ve “daha güvenli ürün” söylemlerinin tarihsel sürekliliğini incelemek ve günümüzde sosyal medya üzerinden yeni nesil nikotin ürünlerinin pazarlanma stratejilerini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, tütün endüstrisine ait iç dokümanlar, literatür verileri ve güncel pazarlama stratejilerine ilişkin raporların incelendiği nitel bir derleme çalışmasıdır. Değerlendirme dört temel eksende yapılmış olup, endüstrinin tarihsel söylem ve stratejileri, yeni nesil ürünlerin (e-sigara, nikotin keseleri vb.) pazarlanma biçimleri ve sosyal medya, dijital platformların rolü ve mevcut düzenleyici çerçeve ile bu çerçevenin sınırlılıkları olarak ele alınmıştır. Bulgular: Tarihsel Süreklilik: “Daha Güvenli Ürün” Söylemi: Endüstri, 1970’lerden itibaren “light”, “low-tar” ve “dumansız” ürünleri daha güvenli alternatifler olarak pazarlamıştır.3 İç endüstri belgeleri, bu ürünlerin temel amacının sigara bırakmayı teşvik etmek değil, kullanıcıyı sistem içinde tutmak olduğunu göstermektedir. Yeni Nesil Ürünler ve Nikotin Bağımlılığı: E-sigara ve nikotin keseleri gibi ürünler, “zarar azaltımı” söylemiyle sunulmakta; ancak: yüksek nikotin içerikleri, bağımlılık potansiyelleri ve gençler üzerindeki etkileri önemli halk sağlığı riskleri oluşturmaktadır. Nikotin, kısa vadede nörofizyolojik etkiler (kalp hızı artışı, kan basıncı yükselmesi), uzun vadede ise kardiyovasküler ve nörogelişimsel etkiler ile ilişkilidir. Özellikle ergenlerde beyin gelişimi üzerine olumsuz etkileri belirgindir.1,4 Sosyal Medya ve Pazarlama Stratejileri: Tütün endüstrisi, sosyal medyayı yoğun ve çok katmanlı bir pazarlama aracı olarak kullanmaktadır: Influencer iş birlikleri (mikrodan mega influencer’a kadar geniş ağ), ücretli reklamlar ve hedefli pazarlama, spor, müzik ve kültürel etkinlik sponsorlukları ve moda ve yaşam tarzı ile ilişkilendirme olarak yapılmaktadır. Bu stratejiler, ürünleri “cool”, “modern” ve “trend” bir yaşam tarzının parçası olarak konumlandırmaktadır.5-6 Özellikle gençler ve sigara içmeyen bireyler, bu pazarlama stratejilerinin ana hedef kitlesi olarak öne çıkmaktadır. Düzenleyici Boşluklar ve Platform Sorumluluğu: Mevcut sosyal medya politikaları, tütün ve nikotin ürünlerinin doğrudan reklamını yasaklasa da: dolaylı pazarlama, influencer içerikleri ve marka yerleştirme gibi yöntemlerle bu yasaklar kolaylıkla aşılabilmektedir.7 Tartışma ve Sonuç: Bulgular, tütün endüstrisinin geçmişte kullandığı stratejilerin günümüzde farklı araçlarla devam ettiğini göstermektedir. “Azaltılmış risk” söylemi, bilimsel belirsizlikleri gölgeleyerek ürünleri daha kabul edilebilir hale getirmekte; sosyal medya ise bu söylemin küresel ölçekte yayılmasını kolaylaştırmaktadır. Bu durum, WHO FCTC kapsamında tanımlanan tütün endüstrisi müdahalesinin güncel bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Dikkat çekici olarak, yeni ürünlerin pazarlanmasında; bağımlılık potansiyelinin geri planda bırakılması, bireysel tercih vurgusunun öne çıkarılması ve risk algısının normalize edilmesi öne çıkan stratejilerdir.3 Tütün endüstrisi, değişen koşullara uyum sağlayarak “daha güvenli ürün” söylemini sürdürmekte ve sosyal medya aracılığıyla yeni nesil ürünlerin kullanımını yaygınlaştırmaktadır.4 Bu durum, özellikle gençler açısından önemli bir halk sağlığı tehdidi oluşturmaktadır.5-7 Tütün ve nikotin ürünlerinin dijital pazarlamasına yönelik daha güçlü düzenlemeler yapılmalıdır. Sosyal medya platformlarına aktif denetim sorumluluğu verilmelidir. Influencer temelli pazarlama yasak kapsamına alınmalıdır. Gençleri...
- 5 June 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6, 25-26
Open AccessTütün endüstrisinin “Azaltılmış Risk” söylemi ve sosyal medya üzerinden yeni nesil nikotin ürünlerinin pazarlanması: Nitel bir değerlendirme
Giriş ve Amaç: Tütün endüstrisi, tarihsel süreç boyunca değişen bilimsel kanıtlar ve düzenleyici politikalar karşısında stratejilerini sürekli yeniden şekillendirmiştir.1 1950’lerde sigara ile akciğer kanseri arasındaki ilişkinin ortaya konulması, endüstri için varoluşsal bir tehdit oluşturmuş; bu durum, ürünlerin risklerinin gizlenmesi ve alternatif ürünlerin geliştirilmesi yönünde yeni stratejilerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.2 Bu çalışmanın amacı, tütün endüstrisinin “azaltılmış risk” ve “daha güvenli ürün” söylemlerinin tarihsel sürekliliğini incelemek ve günümüzde sosyal medya üzerinden yeni nesil nikotin ürünlerinin pazarlanma stratejilerini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, tütün endüstrisine ait iç dokümanlar, literatür verileri ve güncel pazarlama stratejilerine ilişkin raporların incelendiği nitel bir derleme çalışmasıdır. Değerlendirme dört temel eksende yapılmış olup, endüstrinin tarihsel söylem ve stratejileri, yeni nesil ürünlerin (e-sigara, nikotin keseleri vb.) pazarlanma biçimleri ve sosyal medya, dijital platformların rolü ve mevcut düzenleyici çerçeve ile bu çerçevenin sınırlılıkları olarak ele alınmıştır. Bulgular: Tarihsel Süreklilik: “Daha Güvenli Ürün” Söylemi: Endüstri, 1970’lerden itibaren “light”, “low-tar” ve “dumansız” ürünleri daha güvenli alternatifler olarak pazarlamıştır.3 İç endüstri belgeleri, bu ürünlerin temel amacının sigara bırakmayı teşvik etmek değil, kullanıcıyı sistem içinde tutmak olduğunu göstermektedir. Yeni Nesil Ürünler ve Nikotin Bağımlılığı: E-sigara ve nikotin keseleri gibi ürünler, “zarar azaltımı” söylemiyle sunulmakta; ancak: yüksek nikotin içerikleri, bağımlılık potansiyelleri ve gençler üzerindeki etkileri önemli halk sağlığı riskleri oluşturmaktadır. Nikotin, kısa vadede nörofizyolojik etkiler (kalp hızı artışı, kan basıncı yükselmesi), uzun vadede ise kardiyovasküler ve nörogelişimsel etkiler ile ilişkilidir. Özellikle ergenlerde beyin gelişimi üzerine olumsuz etkileri belirgindir.1,4 Sosyal Medya ve Pazarlama Stratejileri: Tütün endüstrisi, sosyal medyayı yoğun ve çok katmanlı bir pazarlama aracı olarak kullanmaktadır: Influencer iş birlikleri (mikrodan mega influencer’a kadar geniş ağ), ücretli reklamlar ve hedefli pazarlama, spor, müzik ve kültürel etkinlik sponsorlukları ve moda ve yaşam tarzı ile ilişkilendirme olarak yapılmaktadır. Bu stratejiler, ürünleri “cool”, “modern” ve “trend” bir yaşam tarzının parçası olarak konumlandırmaktadır.5-6 Özellikle gençler ve sigara içmeyen bireyler, bu pazarlama stratejilerinin ana hedef kitlesi olarak öne çıkmaktadır. Düzenleyici Boşluklar ve Platform Sorumluluğu: Mevcut sosyal medya politikaları, tütün ve nikotin ürünlerinin doğrudan reklamını yasaklasa da: dolaylı pazarlama, influencer içerikleri ve marka yerleştirme gibi yöntemlerle bu yasaklar kolaylıkla aşılabilmektedir.7 Tartışma ve Sonuç: Bulgular, tütün endüstrisinin geçmişte kullandığı stratejilerin günümüzde farklı araçlarla devam ettiğini göstermektedir. “Azaltılmış risk” söylemi, bilimsel belirsizlikleri gölgeleyerek ürünleri daha kabul edilebilir hale getirmekte; sosyal medya ise bu söylemin küresel ölçekte yayılmasını kolaylaştırmaktadır. Bu durum, WHO FCTC kapsamında tanımlanan tütün endüstrisi müdahalesinin güncel bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Dikkat çekici olarak, yeni ürünlerin pazarlanmasında; bağımlılık potansiyelinin geri planda bırakılması, bireysel tercih vurgusunun öne çıkarılması ve risk algısının normalize edilmesi öne çıkan stratejilerdir.3 Tütün endüstrisi, değişen koşullara uyum sağlayarak “daha güvenli ürün” söylemini sürdürmekte ve sosyal medya aracılığıyla yeni nesil ürünlerin kullanımını yaygınlaştırmaktadır.4 Bu durum, özellikle gençler açısından önemli bir halk sağlığı tehdidi oluşturmaktadır.5-7 Tütün ve nikotin ürünlerinin dijital pazarlamasına yönelik daha güçlü düzenlemeler yapılmalıdır. Sosyal medya platformlarına aktif denetim sorumluluğu verilmelidir. Influencer temelli pazarlama yasak kapsamına alınmalıdır. Gençleri...
- Open Access
- 28 April 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6 (1) , 52-62
E-sigaralar ve zarar azaltımı miti: Kanıtlara dayalı eleştirel bir inceleme
Bu derleme, tütün ve nikotin endüstrisinin “zarar azaltımı” söylemini tarihsel, toksikolojik, davranışsal ve çevresel boyutlarıyla inceleyerek elektronik sigaraların tütün kontrolünde gerçek bir zarar azaltma aracı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini sorgulamayı amaçlamaktadır. Anlatısal ve analitik nitelikte kurgulanan bu derlemede PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarının yanı sıra WHO, ERS, CDC gibi kurumların raporları 2010–2025 yılları arasında yayımlanan İngilizce çalışmalar taranmıştır. Arama sırasında “electronic cigarettes”, “vaping”, “electronic nicotine delivery systems (ENDS)”, “heated tobacco products”, “nicotine pouches”, “harm reduction”, “dual use”, “youth initiation”, “tobacco industry” terimleri; ayrıca solunum sistemi etkilerini yakalamak amacıyla “lung”, “pulmonary”, “airway”, “respiratory”, “EVALI” ve “vaping-associated lung injury” anahtar kelimeleri kullanılmıştır. Zarar azaltma lehine sonuç bildiren çalışmalar, bağımsız araştırmalarla eleştirel biçimde karşılaştırılmıştır. Tarihsel olarak tütün, “daha az zararlı/koruyucu ürün” söylemi üzerinden meşrulaştırılmış; bu örüntü günümüzde e-sigara, ısıtılmış tütün ürünleri, snus ve nikotin poşetleri için benzer biçimde yeniden üretilmektedir. E-sigara aerosolünde bazı toksik kimyasalların klasik sigaraya göre daha düşük olmasına karşın cihaz ve likit heterojenliği, nikotin tuzlarının yüksek bağımlılık potansiyeli ve aromaların biyolojik etkileri ürünlerin gerçek toksikolojik profilinin belirsizliğini sürdürmektedir. Kohort çalışmaları ve meta-analizler, e-sigara kullanımının sigara bırakma olasılığını artırmadığını, çift kullanımı ve uzamış nikotin bağımlılığını desteklediğini göstermektedir. Gençlerde e-sigara kullanımının sigaraya başlama riskini yaklaşık 3,5–4 kat artırdığı, pasif maruziyetin özellikle çocuklar için anlamlı bir sağlık tehdidi oluşturduğu saptanmıştır. Tek kullanımlık e-sigaralar, lityum piller ve karma materyal yapılarıyla yeni bir elektronik atık ve çevresel toksisite kaynağı haline gelmektedir. Mevcut kanıtlar, e-sigaraların tütün kontrolü alanında geniş ölçekte güvenilir bir zarar azaltma aracı olarak benimsenmesini desteklememektedir. Ürün standardizasyonunun yokluğu, bağımlılık riskinin artışı, gençlik kullanımındaki artış, çift kullanım ve çevresel yük dikkate alındığında, politika geliştirme süreçlerinde endüstri kaynaklı iyimser söylemler yerine çıkar çatışmalarından arındırılmış, metodolojik olarak güçlü bağımsız kanıtların esas alınması gerekmektedir. E-sigaraların tütün kontrolünde rutin bir zarar azaltma aracı olarak önerilmesinin, gençlik kullanımı, çift kullanım ve çevresel atık yükü gibi riskler göz önüne alındığında halk sağlığı açısından temkinle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
- 28 April 2026
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 6 (1) , 52-62
Open AccessE-sigaralar ve zarar azaltımı miti: Kanıtlara dayalı eleştirel bir inceleme
Bu derleme, tütün ve nikotin endüstrisinin “zarar azaltımı” söylemini tarihsel, toksikolojik, davranışsal ve çevresel boyutlarıyla inceleyerek elektronik sigaraların tütün kontrolünde gerçek bir zarar azaltma aracı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini sorgulamayı amaçlamaktadır. Anlatısal ve analitik nitelikte kurgulanan bu derlemede PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanlarının yanı sıra WHO, ERS, CDC gibi kurumların raporları 2010–2025 yılları arasında yayımlanan İngilizce çalışmalar taranmıştır. Arama sırasında “electronic cigarettes”, “vaping”, “electronic nicotine delivery systems (ENDS)”, “heated tobacco products”, “nicotine pouches”, “harm reduction”, “dual use”, “youth initiation”, “tobacco industry” terimleri; ayrıca solunum sistemi etkilerini yakalamak amacıyla “lung”, “pulmonary”, “airway”, “respiratory”, “EVALI” ve “vaping-associated lung injury” anahtar kelimeleri kullanılmıştır. Zarar azaltma lehine sonuç bildiren çalışmalar, bağımsız araştırmalarla eleştirel biçimde karşılaştırılmıştır. Tarihsel olarak tütün, “daha az zararlı/koruyucu ürün” söylemi üzerinden meşrulaştırılmış; bu örüntü günümüzde e-sigara, ısıtılmış tütün ürünleri, snus ve nikotin poşetleri için benzer biçimde yeniden üretilmektedir. E-sigara aerosolünde bazı toksik kimyasalların klasik sigaraya göre daha düşük olmasına karşın cihaz ve likit heterojenliği, nikotin tuzlarının yüksek bağımlılık potansiyeli ve aromaların biyolojik etkileri ürünlerin gerçek toksikolojik profilinin belirsizliğini sürdürmektedir. Kohort çalışmaları ve meta-analizler, e-sigara kullanımının sigara bırakma olasılığını artırmadığını, çift kullanımı ve uzamış nikotin bağımlılığını desteklediğini göstermektedir. Gençlerde e-sigara kullanımının sigaraya başlama riskini yaklaşık 3,5–4 kat artırdığı, pasif maruziyetin özellikle çocuklar için anlamlı bir sağlık tehdidi oluşturduğu saptanmıştır. Tek kullanımlık e-sigaralar, lityum piller ve karma materyal yapılarıyla yeni bir elektronik atık ve çevresel toksisite kaynağı haline gelmektedir. Mevcut kanıtlar, e-sigaraların tütün kontrolü alanında geniş ölçekte güvenilir bir zarar azaltma aracı olarak benimsenmesini desteklememektedir. Ürün standardizasyonunun yokluğu, bağımlılık riskinin artışı, gençlik kullanımındaki artış, çift kullanım ve çevresel yük dikkate alındığında, politika geliştirme süreçlerinde endüstri kaynaklı iyimser söylemler yerine çıkar çatışmalarından arındırılmış, metodolojik olarak güçlü bağımsız kanıtların esas alınması gerekmektedir. E-sigaraların tütün kontrolünde rutin bir zarar azaltma aracı olarak önerilmesinin, gençlik kullanımı, çift kullanım ve çevresel atık yükü gibi riskler göz önüne alındığında halk sağlığı açısından temkinle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
- 30 October 2025
- Published by Academician Publishing
Open AccessHalk Sağlığında Güncel Derlemeler VII
- Open Access
- 30 October 2025
- Published by Academician Publishing
- p. 119-124
Yeni Nesil Tehdit: Elektronik Sigaranın Solunum Sistemi ve Çevre Üzerine Etkileri (Halk Sağlığı)
Elektronik sigaralar (e-sigara), özellikle gençler arasında hızla yaygınlaşan ve halk sağlığı açısından tartışmalı ürünlerdir. Dördüncü nesil pod sistemler nikotin tuzlarıyla bağımlılık riskini artırmakta, aromalar ise solunum epiteline toksik etki göstermektedir. Kısa vadede öksürük ve nefes darlığı; uzun vadede ise astımın kötüleşmesi, KOAH benzeri tablolar ve EVALI gibi ciddi akciğer hasarları bildirilmiştir. Ayrıca aerosol bileşenleri DNA hasarı ve inflamatuvar süreçlerle ilişkilidir. Çevresel açıdan da e-sigaralar plastik atık, ağır metal ve nikotin kalıntılarıyla ekosistemlere zarar vermekte; “çevre dostu” algısı bilimsel verilerle çelişmektedir. Sonuç olarak, e-sigaralar hem sağlık hem de çevre üzerinde önemli riskler taşımakta; daha sıkı düzenlemeler, üretici sorumluluğu ve güçlü halk sağlığı politikaları gerektirmektedir.
- 30 October 2025
- Published by Academician Publishing
- p. 119-124
Open AccessYeni Nesil Tehdit: Elektronik Sigaranın Solunum Sistemi ve Çevre Üzerine Etkileri (Halk Sağlığı)
Elektronik sigaralar (e-sigara), özellikle gençler arasında hızla yaygınlaşan ve halk sağlığı açısından tartışmalı ürünlerdir. Dördüncü nesil pod sistemler nikotin tuzlarıyla bağımlılık riskini artırmakta, aromalar ise solunum epiteline toksik etki göstermektedir. Kısa vadede öksürük ve nefes darlığı; uzun vadede ise astımın kötüleşmesi, KOAH benzeri tablolar ve EVALI gibi ciddi akciğer hasarları bildirilmiştir. Ayrıca aerosol bileşenleri DNA hasarı ve inflamatuvar süreçlerle ilişkilidir. Çevresel açıdan da e-sigaralar plastik atık, ağır metal ve nikotin kalıntılarıyla ekosistemlere zarar vermekte; “çevre dostu” algısı bilimsel verilerle çelişmektedir. Sonuç olarak, e-sigaralar hem sağlık hem de çevre üzerinde önemli riskler taşımakta; daha sıkı düzenlemeler, üretici sorumluluğu ve güçlü halk sağlığı politikaları gerektirmektedir.
- Open Access
- 4 September 2025
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 5 (2) , 63-72
Hemodiyaliz hastalarında sigara kullanımının sosyodemografik ve biyokimyasal özelliklerle ilişkisi
Amaç: Bu çalışma, bir devlet hastanesinde hemodiyaliz tedavisi gören bireylerde sigara kullanım sıklığını belirlemek, sigara içen ve içmeyen bireylerin sosyodemografik özelliklerini karşılaştırmak ve sigara kullanımının bazı biyokimyasal parametreler üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı türdeki bu kesitsel çalışma, 15 Nisan – 30 Haziran 2025 tarihleri arasında hemodiyaliz ünitesinde yürütülmüş ve toplam 80 gönüllü hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler, yapılandırılmış anket formu ve hastane kayıtları aracılığıyla toplanmış; analizler SPSS 25.0 yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 56,96±15,17 yıl, ortalama diyaliz süresi 1212,40 ay olarak kaydedilmiştir. Katılımcıların %21,3’ü halen sigara kullanmakta, %23,8’i bırakmış, %55,0’ı ise hiç kullanmamıştır. Sigara kullanan bireylerde (aktif içiciler ve bırakmış olanlar birlikte) sigara kullanım süresi ortalama 27,66±14,52 yıl, günlük içilen sigara sayısı ortalama 23,69±21,15 adet ve Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi puanı ortalama 7,00±1,87’dir. Sigarayı bırakmış bireylerde bırakma süresi ortalaması 16,26±13,22 yıl olarak saptanmıştır. Katılımcıların %58,8’i sigaranın hastalık sürecini olumsuz etkilediğini düşünürken, sigara kullananlardan yalnızca 6 kişi sigara bırakmayı düşündüğünü ifade etmiştir. Katılımcıların %8,8’i alkol, %2,2’si ise madde kullandığını bildirmiştir. En sık bildirilen diyaliz komplikasyonları hipertansiyon (%11,3), hipotansiyon (%6,3) ve kanama (%2,5) olup, komorbidite oranı %87,5 olarak bulunmuştur. Sigara kullanımı erkeklerde (p=0,006), serbest meslek sahiplerinde ve mesleği olmayanlarda (p=0,011) anlamlı düzeyde daha yaygın saptanmıştır. Son bir yıl içinde hastaneye yatış öyküsü olanlarda (p=0,039), özellikle enfeksiyon nedenli yatışlarda (p=0,022) sigara kullanım oranı daha yüksek bulunmuştur. Biyokimyasal parametrelerde, sigara içen grupta serum fosfor düzeyi (5,24±1,54 mg/dL) sigara içmeyen gruba göre anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p=0,037). Buna karşılık, bikarbonat düzeyi sigara içmeyenlerde anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p=0,003). Sonuç: Sigara kullanımının, hemodiyaliz hastalarında komplikasyon riskini artırabileceği ve bağışıklık sistemini baskılayarak enfeksiyonlara yatkınlığı artırabileceği belirlenmiştir. Katılımcıların önemli bir kısmı sigaranın hastalık sürecine zarar verdiğini kabul etmesine rağmen, sigarayı bırakmayı düşünenlerin oranı oldukça düşüktür. Bu durum, bağımlılık davranışındaki değişimin yalnızca bilgi sahibi olmakla değil, aynı zamanda motivasyon ve destekleyici müdahalelerle mümkün olabileceğini göstermektedir. Hemodiyaliz hastalarında sigara kullanımı sadece bireysel bir alışkanlık değil, ciddi klinik ve biyokimyasal sonuçları olan önemli bir sağlık sorunudur. Sigara bırakma danışmanlığı ve müdahale programlarının hemodiyaliz merkezlerinde yaygın ve entegre şekilde uygulanması, bu hasta grubunda sağkalım ve yaşam kalitesinin artırılması açısından büyük önem taşımaktadır.
- 4 September 2025
- Published by The Society for Health Promotion and Tobacco Control in Turkish Journal of Tobacco Control
- Vol. 5 (2) , 63-72
Open AccessHemodiyaliz hastalarında sigara kullanımının sosyodemografik ve biyokimyasal özelliklerle ilişkisi
Amaç: Bu çalışma, bir devlet hastanesinde hemodiyaliz tedavisi gören bireylerde sigara kullanım sıklığını belirlemek, sigara içen ve içmeyen bireylerin sosyodemografik özelliklerini karşılaştırmak ve sigara kullanımının bazı biyokimyasal parametreler üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı türdeki bu kesitsel çalışma, 15 Nisan – 30 Haziran 2025 tarihleri arasında hemodiyaliz ünitesinde yürütülmüş ve toplam 80 gönüllü hasta çalışmaya dahil edilmiştir. Veriler, yapılandırılmış anket formu ve hastane kayıtları aracılığıyla toplanmış; analizler SPSS 25.0 yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 56,96±15,17 yıl, ortalama diyaliz süresi 1212,40 ay olarak kaydedilmiştir. Katılımcıların %21,3’ü halen sigara kullanmakta, %23,8’i bırakmış, %55,0’ı ise hiç kullanmamıştır. Sigara kullanan bireylerde (aktif içiciler ve bırakmış olanlar birlikte) sigara kullanım süresi ortalama 27,66±14,52 yıl, günlük içilen sigara sayısı ortalama 23,69±21,15 adet ve Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi puanı ortalama 7,00±1,87’dir. Sigarayı bırakmış bireylerde bırakma süresi ortalaması 16,26±13,22 yıl olarak saptanmıştır. Katılımcıların %58,8’i sigaranın hastalık sürecini olumsuz etkilediğini düşünürken, sigara kullananlardan yalnızca 6 kişi sigara bırakmayı düşündüğünü ifade etmiştir. Katılımcıların %8,8’i alkol, %2,2’si ise madde kullandığını bildirmiştir. En sık bildirilen diyaliz komplikasyonları hipertansiyon (%11,3), hipotansiyon (%6,3) ve kanama (%2,5) olup, komorbidite oranı %87,5 olarak bulunmuştur. Sigara kullanımı erkeklerde (p=0,006), serbest meslek sahiplerinde ve mesleği olmayanlarda (p=0,011) anlamlı düzeyde daha yaygın saptanmıştır. Son bir yıl içinde hastaneye yatış öyküsü olanlarda (p=0,039), özellikle enfeksiyon nedenli yatışlarda (p=0,022) sigara kullanım oranı daha yüksek bulunmuştur. Biyokimyasal parametrelerde, sigara içen grupta serum fosfor düzeyi (5,24±1,54 mg/dL) sigara içmeyen gruba göre anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p=0,037). Buna karşılık, bikarbonat düzeyi sigara içmeyenlerde anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p=0,003). Sonuç: Sigara kullanımının, hemodiyaliz hastalarında komplikasyon riskini artırabileceği ve bağışıklık sistemini baskılayarak enfeksiyonlara yatkınlığı artırabileceği belirlenmiştir. Katılımcıların önemli bir kısmı sigaranın hastalık sürecine zarar verdiğini kabul etmesine rağmen, sigarayı bırakmayı düşünenlerin oranı oldukça düşüktür. Bu durum, bağımlılık davranışındaki değişimin yalnızca bilgi sahibi olmakla değil, aynı zamanda motivasyon ve destekleyici müdahalelerle mümkün olabileceğini göstermektedir. Hemodiyaliz hastalarında sigara kullanımı sadece bireysel bir alışkanlık değil, ciddi klinik ve biyokimyasal sonuçları olan önemli bir sağlık sorunudur. Sigara bırakma danışmanlığı ve müdahale programlarının hemodiyaliz merkezlerinde yaygın ve entegre şekilde uygulanması, bu hasta grubunda sağkalım ve yaşam kalitesinin artırılması açısından büyük önem taşımaktadır.
- 1 December 2021
- Published by Galenos Yayinevi in Hamidiye Medical Journal
- Vol. 2 (3) , 91-96
Demographic Characteristics of Electronic Cigarette Users: A Survey Study
- 1 December 2021
- Published by Galenos Yayinevi in Hamidiye Medical Journal
- Vol. 2 (3) , 91-96
Demographic Characteristics of Electronic Cigarette Users: A Survey Study
- 10 December 2020
- Published by Galenos Yayinevi in Turkish Thoracic Journal
- Vol. 21 (6) , 404-408
Effectiveness of Behavioral and Pharmacological Smoking Cessation Treatment in Patients with Failed Attempt at Quitting with E-cigarettes
E-cigarette,nicotine replacement therapy,smoking cessation,varenicline
- 10 December 2020
- Published by Galenos Yayinevi in Turkish Thoracic Journal
- Vol. 21 (6) , 404-408
Effectiveness of Behavioral and Pharmacological Smoking Cessation Treatment in Patients with Failed Attempt at Quitting with E-cigarettes
E-cigarette,nicotine replacement therapy,smoking cessation,varenicline
- 25 September 2019
- Published by Galenos Yayinevi in Turkish Thoracic Journal
- Vol. 21 (3) , 180-184
Compliance With The Legislation Of The Smoking Cessation Clinic In Turkey
Turkthoracj, Turkish Thoracic Journal
- 25 September 2019
- Published by Galenos Yayinevi in Turkish Thoracic Journal
- Vol. 21 (3) , 180-184
Compliance With The Legislation Of The Smoking Cessation Clinic In Turkey
Turkthoracj, Turkish Thoracic Journal