Celile Eren Ökten

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM), ortak metin ve derslere ilişkin öğretim programları ile birlikte hazırlanmış; 2024-2025 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlanmıştır. TYMM; programlar arası bileşenler olarak ifade edilen “sosyal-duygusal öğrenme becerileri, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi, okuryazarlık becerileri” üzerine yapılandırılmıştır. Bu araştırmada TYMM’nin sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. TYMM’nin bu bağlamda değerlendirilmesiyle Türkçe öğretmenlerine programın uygulanması sürecinde rehberlik edecek bir içerik sunulması amaçlanmaktadır. Böylelikle programın uygulayıcısı olan öğretmenlerin program ve ders kitapları ekseninde “sistem düşüncesi”ni doğru şekilde kurgulayabilmelerine katkı sağlanmış olacaktır. Çalışma kapsamında TYMM Ortak Metni, program okuryazarlığı kılavuzları, Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (OTDÖP) ve ders kitapları nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yaklaşımı temel alınarak çözümlenmiştir. Bu kapsamda TYMM’nin öğrencilerin farklı okuryazarlık becerileriyle donatılması hedefine ilişkin yeterliliklerle yapılandırılmış olduğu görülmüştür. Model kapsamında sistem düşüncesi içerisinde farklı okuryazarlık becerilerinin tanımlandığı, tasnif edildiği ve bunlara ilişkin göstergelerin yer aldığı saptanmıştır. Bu analizler ışığında Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (OTDÖP) ve ders kitapları okuryazarlık becerileri bağlamında incelenmiş ve yorumlanmıştır. Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (OTDÖP) içerisinde okuryazarlık becerilerinden sekiz tanesine yer verildiği, hazırlanan ders kitaplarında da buna uygun içeriklerin kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu aşamadan sonra hazırlanacak olan ders araç gereçlerinde etkileşimli içeriklerde okuryazarlık becerilerine ve bunları geliştirecek etkinliklere yer verilmesinin sistem düşüncesinin daha etkin bir şekilde kazandırılmasına katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Suriye Arap Cumhuriyeti’nde meydana gelen iç savaş neticesinde milyonlarca Suriye vatandaşı sınır komşusu olan Türkiye’ye göç etmiştir. Göç edenlerden %30’una yakınının eğitim çağındaki çocuklardan oluşması Türkçenin ikinci dil olarak öğretimi sürecine de yeni bir soluk getirmiştir. Kapsayıcı eğitim bağlamında devlet okullarında karma sınıflarda öğrenim gören Suriyeli öğrenciler yerli akranlarıyla birlikte farklı bir programa tabi olmadan Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenmeye çalışmaktadır. Araştırma kapsamında karma sınıflarda öğrenim gören Suriyeli öğrenciler için 6. sınıf Türkçe ders kitaplarının dil yeterliklerini karşılama düzeyi üzerine Türkçe öğretmenlerinin görüşleri alınmıştır. “Kapsayıcı Eğitim Bağlamında Türkçenin İkinci Dil Olarak Öğretilmesine Yönelik Öğretmen Kapasitesinin Güçlendirilmesi Eğitici Eğitimi Hizmet İçi Eğitim Kursu”na katılan, Türkiye’nin farklı coğrafi bölgelerinde öğretmenlik yapan ve sınıflarında mülteci öğrenci bulunan 18 Türkçe öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma desenlerinden olgubilim kapsamında yürütülen araştırmada veriler, ses kaydı yoluyla toplanmış; tümevarımsal içerik analizine göre çözümlenmiştir. Araştırmadan hareketle Türkçe öğretmenlerinin ders kitabını mülteci öğrencilerin dil yeterliklerine göre uyarladıkları, bazı öğretmenlerin yalnızca çalışma kâğıdı ve teknoloji destekli uygulamalarla dersi işledikleri, mülteci öğrencilerin Türkçe dersine uyum sağlayabilmesi için hâlihazırda uygulamada olan uyum sınıflarının temel düzeyde okuma yazma eğitimi alınabilmesi için çözüm olarak görüldüğü, yerli öğrencilerle aynı sınıf ortamından koparılmadan eğitim almaları gerektiği, 6. sınıf Türkçe ders kitabının mülteci öğrencilerin dil yeterliklerinin üzerinde olduğu ve derse katılımı teşvik etmediği, yerli öğrenci tutumlarının mülteci öğrencilerin derse katılımını ciddi oranda etkilediği, en çok yazma becerisinde sorunlarla karşılaştıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Türkçe derslerinin nihai amacı dört temel dil becerisi olan dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin geliştirilmesidir. Bu becerilerin geliştirilmesinde en önemli yapı taşlarından biri sözcük öğretimidir. Sözcük öğretimi çalışmalarının çeşitli etkinlik ve materyallerle desteklenmesi öğretimin etkililiğinin ve kalıcılığının sağlanması açısından oldukça önemlidir. Edebî metinler ise kelime öğretim süreci için önemli materyallerden biridir. Araştırma kapsamında Türkçe öğretmeni adaylarının, Oğuz Atay’ın “Korkuyu Beklerken” (2017) adlı eserinde yer alan sekiz öyküde geçen metindilbilimsel yapı özellikleri ile bağlantılı sözcükleri belirlemeleri istenmiştir. Böylelikle metindilimsel ölçütlerin, sözcük öğretimine katkısı değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında 2021-2022 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği programında lisans düzeyinde yürütülen Metindilbilim (zorunlu) dersini alan öğretmen adaylarının “Beyaz Mantolu Adam, Unutulan, Korkuyu Beklerken, Bir Mektup, Ne Evet Ne Hayır, Tahta At, Babama Mektup, Demiryolu Hikâyecileri – Bir Rüya” öykülerinin küçük yapı, büyük yapı, üst yapı unsurlarına ilişkin tespitleri incelenmiştir. Öğrencilerin metindilbilimsel ölçütlere göre tespit ettikleri sözcükler tasnif edilerek tablolaştırılmış ve sıklık değerleri belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara dayalı olarak sözcük öğretiminde metindilbilimsel ölçütlerle edebî metin kullanımının katkısı irdelenmiştir. Araştırma sonucunda metindilbilimsel ölçütlerin özellikle postmodern edebî metinlerde geçen söz varlığının anlaşılmasına katkı sağladığı; böylece postmodern metnin metindilbilimsel yapı unsurlarını destekleyen söz varlığının, metni anlama-yorumlama sürecine katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

This study aims to reveal the views of pre-service teachers studying at Yıldız Technical University Education Faculty about the city, identity and civilization and their perceptions of Istanbul urban identity. The study group of the research consists of teacher candidates who continue their education in different departments and levels at Yıldız Technical University Faculty of Education. An electronic interview form developed by the researchers and delivered to teacher candidates via Google Forms was used to collect the data. The data obtained were analyzed in accordance with phenomenology, one of the qualitative research methods, and interpreted by classifying with content analysis. The details of the pre-service teachers' perceptions of urban identity in Istanbul, after the settlements they lived in before Istanbul, and their contributions to Istanbul's teacher identity are discussed. Perceptions before and after living in Istanbul were compared and evaluated. According to the research findings, Istanbul; The participants gained qualifications such as being familiar with ethnic diversity, gaining self-confidence, exhibiting national values, being tolerant, being aware of the opportunities offered by the city, and empathizing when meeting people from different cultures. features. Participants expressed their metaphorical perceptions of Istanbul in five different themes (sea, history-culture-civilization, metropolitan life, emotion and others) with different images. It was determined that pre-service teachers gained a wider, comprehensive and unique identity by living in Istanbul and experiencing the city life. It is thought that these gains will provide cultural and qualified contributions to the students that prospective teachers will train in the future.

Bu araştırmada dil bilgisi öğretiminde planlı ve sistemli bir ilerleyişin sağlanmasına katkı sunmak adına yabancı dil olarak Türkçe dil bilgisi dersinin planlanmasına yönelik öneriler geliştirmek amaçlanmıştır Araştırma durum çalışması deseninde kurgulanmıştır. Araştırma sürecinde öncelikle yabancı dil olarak Türkçe öğretmenlerinin dil bilgisi öğretimini nasıl gerçekleştirdikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu çeşitli kurumlarda yabancı dil olarak Türkçe öğreten on üç öğretmendir. Veri toplama sürecinde bu on üç öğretmenle iki görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşme verileri içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Buna ek olarak görüşmelerde geçen İstanbul Yabancılar İçin Türkçe, Yedi İklim Türkçe, İzmir Yabancılar İçin Türkçe ve Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe ders kitapları ve Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Programı dil bilgisi konu sıralaması bakımından doküman analiziyle incelenmiştir. Doküman incelemesi sonucunda ders kitapları ve öğretim programı arasında yapıların isimlendirmesi, seviyelere göre sıralanışı ve miktarları bakımından farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler sonucunda ise öğretmenlerin dil bilgisi derslerini planlarken çoğunlukla ders kitaplarını merkeze aldıkları görülmüştür. Ders kitaplarının dil bilgisi öğretimi konusunda mekanik alıştırmalara sahip olma, dört temel dil becerisini geliştirmeme, hayatın içinden örneklere yer vermeme, ileri düzey dil kullanımına uygun olamama gibi eksikliklere sahip olduğu belirlenmiştir. Bu eksikliklerin dil bilgisi derslerinin planlanmasında göz önünde bulundurulması önerilmiştir. Bunun dışında öğretmenlerin öğretim yöntem ve teknikleri hakkında bilgi sahibi olması, öğrencilerin en çok zorlandığı konular olan fiilimsiler, çatılar ve hâl eklerinin üzerinde durulması ve alternatif ölçme araçlarının kullanılması tavsiye edilmiştir.

Eğitim sistemi akademik açıdan başarılı bireyler yetiştirmeyi hedeflemekle birlikte, önceliğini temel değerleri benimsemiş bireyler yetiştirmeye vermektedir. Türkçe dersleri de ders kitapları aracılığıyla değerleri öğrencilere aktarmakta, dünden getirilenlerle bugüne ve yarınlara ışık tutmaktadır. Bu çalışmanın amacı 2018-2019 eğitim öğretim yılında okutulan Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarının Erdemler temasında yer alan kök değerleri tespit etmek ve kök değerlerin temadaki metin ve etkinliklerle ilişkisini ortaya koymaktır. Çalışma doküman incelemesi kapsamında yürütülmüş olup ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan Erdemler teması araştırmanın inceleme nesnesi olarak belirlenmiştir. Veriler doküman incelemesi, yarı yapılandırılmış görüşme (18 kız, 24 erkek öğrenci), alan taraması kullanılarak toplanmış; verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz ve içerik analizi esas alınmıştır. Araştırmayla kök değerlerin dengeli bir dağılımının olmadığı, yardımseverlik ve sevgi değerine sıkça yer verilirken öz denetim ve vatanseverlik değerinin temada yer almadığı sonucuna ulaşılmıştır. Erdemler temasının öğrencilere nasıl bir kişilik kazandırmaya yöneldiği ve kök değerlerin öğrenciler üzerinde nasıl bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir.

Gençlerin, öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının hayatlarına ve uygulamalarına bakıp örnek alabileceği birer başarı hikâyesi yazılmasının amaçlandığı bu çalışma ‘’İyi öğretmeni tanımayan, iyi öğretmen olamaz.’’ görüşünden hareketle ortaya çıkmıştır. Kitapta 33 biyo

Bu araştırmada, -mA ve -mAK fiilden isim yapma eklerinin kullanımında yaşanan zorluklar, oluşturulan materyallerle en aza indirgenmeye çalışılmıştır. Öğrenciler özellikle -mA isim fiil ekinin iyelik ekleriyle kullanımını kavramakta zorlanmaktadırlar. Hâlbuki Türkçede iyelik yapısı, birleşik tümcenin iskeletidir (Sebzecioğlu,2016). Bunun yanı sıra bu eklerin günlük hayatta sıfat yapma, amaç, sonuç, karşılaştırma ve ayrıcalık belirtme görevlerini de yerine getirmekteyken (Göksel ve Kerslake, 2005; Ketrez, 2012; Toptaş, 2016; Sebzecioğlu,2016) yabancılara Türkçe öğretiminde bu işlevler kısıtlı şekilde verilmektedir. Özellikle yan tümce kurmada kullanılan bu eklerin öğrenci tarafından iyi kavranamaması öğrencilerin gelecekte yazacağı akademik metinlerin tutarlılığını ve okunabilirliğini düşürecektir. Araştırmada öğrencilerin bu ekleri bütün işlevleri ile günlük hayatta nasıl kullanacaklarını kavramalarını sağlayacak düzenlemeler yapılmıştır. Ayrıca AODÇ (Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı) A2 ve B1 seviyelerindeki üretim bölümü yazma ölçütleri göz önünde bulundurularak yan tümce bağlayıcılarının kullanımına göre etkinlikler düzenlenmiştir (AODÇ Yeni Sayı, 2017). Ayrıca AODÇ ölçütlerinin gerektirdiği çeşitliliği sağlamak için gazete, video, tabela, karikatürler, duvar yazıları vb. materyallerden yararlanılmıştır. Araştırmanın yöntemi olarak eylem araştırması seçilmiş ve eylem araştırması türlerinden olan uygulama yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırmada veriler ön test, son test, görüşme ve gözlem yoluyla toplanmıştır. Ön test, görüşme ve gözlem yoluyla edinilen verilere göre etkinlikler ve program oluşturulmuş; öğrencilere sunulmuştur. Bu ders alma sürecinin sonunda son test uygulanarak öğrencilerin konu hakkındaki becerileri ölçülmüş ve çıkan sonuçlara göre yeni bir öğretim sıralaması teklif edilmiştir.