Aneta Marek

Poles for many reasons could not participate in pioneering expeditions in mountains over 8000 m.a.s.l. It was due to political and financial obstacles. Only in the 1970’s did Polish mountain climbers start reaching the highest mountain ranges in the world, gett­ing the first successes and international fame. The exploration of mountains was held only in the summer season, many Himalayan mountaineers believed that climbing in the wintertime was almost impossible, and that the mountains were inaccessible. The first conqueror of Mount Everest, Sir Edmund Hillary, claimed, that there shouldn’t be any life above 7000 m.a.s.l. in the winter. Poles proved that the exploration of mountains in the winter season could become the new form of Himalayan activity. They showed a new way and direction in Himalayan expeditions.

The article addresses the importance of sacred landscapes, represented by calvary complexes located in Kłodzko’s mountainous areas, known as ‘small calvaries’, which are part of the region’s landscape heritage in need of protection. The aim of the study described in the article was to identify typological features that characterise small calvaries and to use them for assessing their current state of preservation and functions. 16 small calvaries were identified in the Kłodzko region. After analysing their symbolic, architectural and topographic aspects, it was possible to distinguish five compositional plans. Each plan is characterised by different architectural and structural elements that make up the a calvary complex (including crosses, edifices, chapels, or churches) and are accompanied by new sacred sculptures, which are an expression of modern folk culture. Despite political, ethnic and religious changes after 1945, small calvaries in the Kłodzko region, with the exception of those located in Młynowiec, Poręba and Wójtowice, are still visible and serve as testimony to the religiosity of the region’s inhabitants; three of the remaining thirteen calvaries (Radochów, Międzygórze and Lewin Kłodzki) were highly assessed in terms of their functions and state of preservation. The sites have a historical, cultural, theological and emotional value of regional, national, and even international significance in the case of the calvary complex on Igliczna in Międzygórze. Consequently, it can be argued that the old description of Kłodzko as ‘God’s Land’ (Herrgottsland) is still valid today. W artykule przeanalizowano rolę krajobrazów sakralnych, reprezentowanych przez górskie kalwarie plenerowe znajdujące się na terenie ziemi kłodzkiej. Miejsca te, określane mianem „małych kalwarii”, stanowią część dziedzictwa krajobrazowego regionu wymagającego ochrony. Celem przedstawionego badania było rozpoznanie cech typologicznych charakteryzujących małe kalwarie i wykorzystanie ich do oceny aktualnego stanu zachowania i funkcji tychże. W sumie na terenie ziemi kłodzkiej zidentyfikowano 15 małych kalwarii. Na podstawie analizy symbolicznych, architektonicznych oraz topograficznych aspektów badanych obiektów wyróżniono pięć planów kompozycyjnych. Każdy plan posiada zróżnicowaną formę architektoniczno-konstrukcyjną elementów tworzących zespół pasyjny, którym towarzyszą współczesne rzeźby świętych będące przejawem lokalnej kultury ludowej. Pomimo zmian politycznych, narodowościowych i religijnych, jakie nastąpiły po 1945 roku, małe kalwarie ziemi kłodzkiej, z wyjątkiem tych, które znajdują się w Młynowcu, Porębie i Wójtowicach, są nadal widoczne w terenie i stanowią świadectwo religijności mieszkańców regionu; trzy z pozostałych trzynastu (Radochów, Międzygórze oraz Lewin Kłodzki) zostały wysoko ocenione pod względem ich współczesnych funkcji i statusu. Obiekty charakteryzują się wysoką wartością historyczno-kulturową, teologiczną i emocjonalną o zasięgu regionalnym, krajowym, a nawet międzynarodowym w przypadku kalwarii na Iglicznej w Międzygórzu. Ze względu na te walory dawne określenie ziemi kłodzkiej jako „Krainy Pana Boga” (Herrgottsland) wydaje się nadal aktualne.

The paper examines the spatial structure of industrial production in the urban environment of two Central European cities, Wroclaw and Brno, and their changes during the transformation from centrally controlled to capitalist economies. The study used mapping techniques to analyse the spatial distribution of industrial activities, focusing on the representation of industrial sectors and major industrial enterprises in both cities. The research aimed to evaluate the spatial impacts of deindustrialization on the urban environment and subsequently interpret the functional and structural changes in the cities. Standard methodological procedures in regional sciences, including descriptive statistics and ArcGIS visualization, were employed. The results revealed similarities and differences in the transformation of the two cities and indicated the substantial scale of their post-industrial transformation. Major structural changes have occurred since the 1990s. The last two decades have been directed towards creating modern post-industrial environments while retaining the significant and visible industrial heritage.

In the modern world, tourism is a very dynamically growing industry with significant impact on the eco-nomic prosperity of many regions or even countries. The paper presents the geotourism potential of the 12 show (com-mercial) caves in Poland before and during the current pandemic time. Survey results demonstrate that caves are major geotourist attractions. In 2019, they were visited by a total of almost 950,000 people. The attendance might have exceed-ed even a million if the popular Mroźna Cave in the Tatras had not been temporarily closed to visitors due to a rockfall in winter period 2018/2019. In 2020, all the show caves combined were visited by a more than 390,000 people, which amounted to about 41% of the total attendance recorded for 2019. The most visited cave proved to be Smocza Jama (Dragon’s Den) in the centre of Kraków, which recorded almost 422,000 visitors in 2019. A preliminary assessment of the attractiveness of the caves as geosites is given. The most attractive caves as geosites were identified as: Bear Cave, Upper Wierzchowska Cave, and Bat Cave. It is possible to confidently assert that the celebration of the International Year of Caves and Karst (IYCK) in 2021–2022 will increase interest in caves and translate into a revival of cave tourism.

Reminiscencje z podróży Polaków po Sudetach na podstawie XIX-wiecznych relacji

The article presents a geotourism valorisation of selected quarries located in different mountainous regions in southern Poland, diverse in geological and tectonic terms. The regions of Kłodzko (with quarries Kletno I, Krzyżnik, Sinica, Czarne Urwisko, Szczytna Zamek) and of Cieszyn Foothills (quarries Na Jasieniowej, Na Mołczynie, Grota na Rudowie, Nad Kalembianką, Ondraszkowa Dziura) were proposed as a case study. The survey describes the most exposed disused quarries of marble, gneiss, sandstone, teschenites and Cieszyn limestone of high natural and cultural significance. As a result of the geotourist valorisation, the analysed geological objects were given point score under various criteria (educational value, scientific value, visual value, location/accessibility value, cultural value, geo-infrastructural value and the value of legal protection). It was found that the discussed quarries reveal high natural and educational value, and they are very significant in education and promotion of geologically attractive areas.

Celem artykułu jest zaprezentowanie militarnych obiektów Półwyspu Helskiego, które odegrały kluczową rolę podczas obrony we wrzeniu 1939 r. Badaniem objęto dwa rejony Półwyspu Helskiego – Ośrodek Oporu Jastarnia i Rejon Umocniony Hel, w których krajobrazie zachowało się wiele fortyfikacji. W artykule wskazano lokalizację poszczególnych elementów umocnień obu obszarów oraz podano ich charakterystykę militarną i przeznaczenie. Obiekty te w późniejszym okresie były rozbudowywane na potrzeby wojska, natomiast w momencie rozformowania jednostki wojskowej straciły swoją rangę. Stały się miejscami zainteresowania miłośników militariów, co przyczyniło się do rewitalizacji obiektów i udostępnienia ich do celów kulturowych.