Melek Makaracı

HAREKET VE ANTRENMAN BİLİMİNDE GÜNCEL YAKLAŞIMLAR Spor bilimleri, günümüzde teknolojinin, verinin ve biyomedikal araştırmaların hızla entegre olduğu bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Artık yüksek performans, yalnızca yetenek ve disiplinli çalışmayla değil; antrenmanın doğru sayısallaştırılması, çevresel şartların yönetimi ve nörofizyolojik süreçlerin anlamlandırılması ile mümkündür. "Hareket ve Antrenman Biliminde Güncel Yaklaşımlar", çağdaş spor biliminin en kritik ve yenilikçi konularını derinlemesine inceleyen disiplinlerarası bir yapıt niteliğindedir. Bu Kitapta Yanıt Bulan Temel Sorular: • Futbolda yetenek yönetimi ve gelişim iklimi geçmişten günümüze nasıl şekillendi? • Giyilebilir teknolojiler, veri analitiği ve dijitalleşme antrenman planlamasını nasıl değiştiriyor? • Kanıta dayalı besinsel ergojenik destekler performansı artırmada nasıl güvenle uygulanır? • Nöral bağlantısallık ve beyin haritalama sportif performansı nasıl etkiler? • Saha içi hareket analizleri teniste teknik ve taktik gelişimi nasıl yönlendirir? • İklim koşulları ve hava kirliliği sporcu sağlığı, solunum sistemi ve performans üzerinde nasıl bir risk oluşturur? • Geleceğin aktif nesillerini yetiştirmek için okulda ve sınıf içinde hangi fiziksel aktivite modelleri uygulanmalıdır? Antrenörlerden akademisyenlere, spor hekimlerinden performans analistlerine ve spor bilimleri öğrencilerine kadar geniş bir kitleye hitap eden bu eser; sporun yarınını bugünden anlamak isteyen herkes için vazgeçilmez bir başvuru kaynağıdır.

Bu çalışmanın amacı, sporcuların atletik zihinsel enerji (AZE) düzeylerinin, bilinçli farkındalık (SBF) alt boyutları (farkındalık, yargılamama, yeniden odaklanma) ve demografik değişkenler (cinsiyet, sporculuk deneyimi, sporculuk düzeyi) doğrultusunda yordanabilirliğini incelemektir. İlişkisel tarama modelinde yürütülen araştırmaya bireysel ve takım sporlarında yarışan 324 sporcu (177 erkek, 147 kadın, yaş ort: 21,99±4,25) katılmıştır. Veriler, Sporcu Bilinçli Farkındalık Ölçeği (SBFÖ) ve Atletik Zihinsel Enerji Ölçeği (AZEÖ) ile toplanmıştır. Çalışma hipotezlerine uygun olarak Pearson korelasyon ve Hiyerarşik regresyon analizleri uygulanmıştır. Korelasyon bulgularına göre, AZE ile SBF alt boyutlarından farkındalık (r=,356) ve yeniden odaklanma (r=,916) değişkenleri ise pozitif, yargılamama (r =-,266) değişkeninde ise negatif yönde ilişki olduğu saptanmıştır. Hiyerarşik regresyon analizinde, demografik değişkenlerin AZE üzerindeki etkisinin düşük düzeyde olduğu (R² = 0,027), bilinçli farkındalık değişkenlerinin eklenmesiyle modelin açıklayıcılığının arttığı (R² = 0,854) belirlenmiştir. Ayrıca, “yeniden odaklanma” AZE'nin en güçlü yordayıcısı olarak tespit edilmiştir (β = 0,886, p

Life Kinetik (LK) antrenmanı, fiziksel adaptasyon, duyusal algı becerileri ve el-göz koordinasyonu gibi temel yetilerin, bilişsel süreçlerle dengelenerek karmaşık antrenmanlara dönüştürüldüğü bir antrenman modelidir. Mevcut literatürde, LK antrenmanlarının koordinatif beceriler üzerinde olumlu etkiler yarattığı çeşitli araştırmalarla ortaya konmuş olsa da voleybola özgü çalışmalar sınırlı sayıdadır. Bu çalışmanın amacı, adölesan voleybolcularda uygulanan LK antrenmanının dikkat düzeyi ve servis isabetine etkisini incelemektir. Araştırmanın örneklemini, özel bir voleybol kulübünde aktif olarak antrenmanlara katılan toplam 19 kız sporcu oluşturmuştur (deney grubu n=11; yaş ortalaması X̄ = 14,18 ± 0,40 yıl; kontrol grubu n=8; yaş ortalaması X̄ = 14,62 ± 0,51 yıl). Deney grubuna 8 hafta boyunca, haftada iki gün olacak şekilde LK antrenmanı uygulanmıştır. Her iki gruba da uygulama öncesi ve sonrası Stroop Renk-Kelime Testi ile Servis İsabet Testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, deney grubunda Stroop etkisi süresinde anlamlı bir azalma, servis isabet oranında ise anlamlı bir artış olduğunu göstermiştir (p0,05). Bu sonuçlar, dikkat ve odaklanma gibi bilişsel becerilerin LK antrenmanları ile geliştirilebileceğini ortaya koymakta; bu modelin gelişim çağındaki voleybolcularda bireysel gelişimi ve müsabaka performansını artırabilecek etkili bir yöntem olduğunu düşündürmektedir. Bu doğrultuda, antrenörler ve spor bilimciler, dikkat ve teknik performansı desteklemeye yönelik hazırladıkları programlarda LK antrenmanlarına yer vererek sporcuların çok yönlü gelişimine katkı sağlayabilirler.

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin sağlıklı beslenme tutumları ile fiziksel aktivite düzeyleri arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkinin cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğini incelemektedir. Araştırmanın örneklemini, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi'nde öğrenim gören 240 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak "Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTO)" ile "Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi- Kısa Form (IPAQ-Short Form)" kullanılmıştır. Ölçekler Google Forms aracılığıyla çevrim içi ortama aktarılmış ve katılımcılara e-posta yoluyla ulaştırılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25. paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, kadın ve erkek katılımcıların beden kitle indeksi (BKİ) ve metabolik eşdeğer (MET) değerleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ancak, kadınların kötü beslenme alışkanlığı (KB) alt boyutunda erkeklerden daha yüksek puanlar aldığı belirlenmiştir (t = 2,037, p = 0,043, p

Son yıllarda, sportif yeteneklerinin belirlenmesinde psikolojik faktörlerin önemi artmıştır. Spor psikogenetiği, spordaki psikolojik faktörlerle genetik etmenlerin etkileşimini inceleyen bir alandır. Spor yeteneklerinin belirlenmesinde psikolojik faktörlerin, fiziksel yeteneklerle birlikte daha fazla önem kazandığı son yıllarda fark edilmiştir. Ancak, sporcuların psikolojik özelliklerinin genetik temelleri hakkında yapılan çalışmalar hala sınırlıdır. Spor psikogenetiği genetik yatkınlıkların bir sporcunun yetenekleri, motivasyonu, kişiliği ve stresle başa çıkma gibi psikolojik özelliklerini nasıl etkilediğini araştırır. Genetik varyasyonlar; bilişsel yetenekler, tepki süresi ve kişilik gibi özellikleri etkileyebilir ve bu faktörlerin atletik başarıyla ilişkisi incelenmektedir. Spor psikogenetiği, genetik varyantların psikolojik özellikleri ve performansı nasıl etkileyebileceğini anlamaya yönelik araştırmalar yapmaktadır. Bu alanda, serotonin ve dopamin gibi nörotransmitterlerle ilişkili genetik varyasyonlar öne çıkmaktadır. Genetik ve çevresel etkileşimlerin, bireylerin psikolojik dayanıklılıklarını ve spor performanslarını nasıl şekillendirdiği üzerine yapılan araştırmalar önemli bulgular sunmaktadır. Genetik faktörler, sporcularda kişilik ve performansı belirlemede rol oynarken, çevresel faktörler de bu süreci etkilemektedir. Bu çalışmalar, kişiye özel antrenman programlarının geliştirilmesine olanak tanıyacak ve spor psikogenetiği alanının potansiyelini daha iyi kullanmamıza yardımcı olacaktır. Sonuç olarak, spor psikogenetiği, sporcularda psikolojik başarıyı optimize etmek için önemli bir araç sunmaktadır.

Okçuluk, yüksek konsantrasyon ve odaklanma gerektiren bir spor dalıdır. Dolayısıyla, sporcuların psikolojik durumları ve fizyolojik yanıtları, performanslarını doğrudan etkileyebilir.Bu çalışmanın amacı; elit okçularda antrenman ve yarışma öncesi kalp atım hızı değişkenliği (KAHD)ve yarışma kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Çalışmanın örneklem grubunu 2024 Salon Türkiye Şampiyonası’nda yarışan 18 elit okçu (n=11 erkek, n=7 kadın; yaş ort: 18,44 ± 1,38 yıl) oluşturmuştur. Sporcuların KAHD ve kaygı ölçümleri antrenman ve müsabaka öncesi olmak üzere iki farklı koşulda kaydedilmiştir. KAHD ölçümleri EKG tabanlı nabız ölçer bir göğüs bandı (Polar H10) ile gerçekleştirilmiştir. Beş dakikalık ölçümler sonucu elde edilen veriler Elite HRV programı aracılığıyla standart KAHD parametrelerine dönüştürülmüştür. Yarışma kaygı düzeyi ise Yarışma Durumluk Kaygı Envanteri-2 (CSAI-2) ile belirlenmiştir. Çalışma hipotezlerine uygun olarak Pearson korelasyon ve bağımlı örneklem t-testi analizleri uygulanmıştır. Antrenman öncesi KAHD parametreleri ile CSAI-2 alt boyutları arasında bir ilişki gözlenmezken (p>0,05), yarışma öncesi düşük frekans ile yüksek frekans arasındaki oran (LF/HF) değeri ile bedensel kaygı alt boyutu arasında ilişki olduğu görülmüştür (p0,05).KAHD parametrelerinden, RR aralığı, kalp atım sayısı (HR) ve HRmin değerlerinde yarışma ve antrenman öncesi değerler arasında fark olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Sonuç olarak, elit okçularda yarışma öncesi fizyolojik ve psikolojik durum arasındaki bir etkileşim olduğu belirlenmiştir. Ayrıca yarışma öncesi fizyolojik yanıtların antrenmana göre farklılaştığı ve yarışmanın bir stresör görevi gördüğü anlaşılmıştır. Elit düzeyde yarışan okçularda stres yönetimi için psikolojik destek, gevşeme teknikleri ve biyolojik geri bildirim gibi yöntemlerinin kullanımı önerilebilir.

This study aimed to investigate athletes’ self-confidence in resource management and their levels of challenge and threat. The sample of the study consisted of 259 athletes, 100 female and 159 male, who were doing sports in private and public fight clubs in Ağrı, Batman, Muş and Van provinces. In the data collection part of the study, “Personal Information Form” prepared by the researchers, “Sources of sport-Confidence Questionnaire” adapted into Turkish by Miçooğulları and Kirazcı and “The Challenge and Threat in Sport Scale” adapted into Turkish by Gürbüz et al. were used. Pearson’s correlation coefficient was used to examine the relationship between athletes’ sources of self-confidence and their challenge s and threat, and a regression test was used to determine the effect. The results showed a positive and moderate relationship between SSCQ and challenge (r=.517 p=.001, one of the sub-dimensions of the CAT-Sport. The total score (R2=.231 p=.001), expertise (R2=.258 p=.001), and physical and mental preparation (R2=.245 p=.001) sub-dimensions of the SSCQ showed a positive effect on the challenge sub-dimension of the CAT-Sport. These statements can be considered to positively affect athletes’ performance by turning into challenge if they can manage their self-confidence resources correctly. These findings suggest that athletes’ self-confidence resources, especially physical and mental preparation and perceptions of expertise, play an important role in increasing their challenge levels. In this context, it is suggested that strategies to improve athletes’ self-confidence resources may increase their ability to cope with challenge.

This study aims to explore coaches' metaphorical perceptions of the concept of “Olympism.” The research sample consists of 170 coaches (86 male, 84 female) from various sports disciplines, working in both public and private organizations in Turkey during the 2023-2024 academic year. Data were collected using a “metaphor form,” where participants were prompted to complete the sentence: “Olympism is like ...; because …”. Content analysis was employed to examine the responses, leading to the development of categories and themes. The metaphors were organized into five categories, each comprising eleven themes. The most prominent category was ‘values of sport,’ followed by ‘abstract concepts and spiritual development’ and ‘universal values.’. The most frequent metaphors included life, Olympiad, summit, success, harmony, spirit, and sport. These findings indicate that coaches view sport as both a physical and a spiritual journey, emphasizing that Olympism supports athletes' personal and professional development. In the category of “Sport and Ethical Competition,” coaches highlighted that Olympism encompasses ethical values and social contributions in addition to achieving success. In the “Abstract Concepts and Spiritual Development” category, coaches described Olympism as a spiritual journey and a philosophy of life. Meanwhile, in the “Universal Values” category, they conveyed that sport serves as a means of fostering global unity and understanding. Overall, the study highlights that metaphors are an effective means of expressing the complex and multifaceted nature of Olympism.

Biofeedback (BFB) training can provide a useful resource for athletes to cope with stress. However, the effects of BFB training on acute and chronic endocrine stress responses, parasympathetic activity, and mental health in competitive athletes have not been explored yet. This pilot study examined the effects of a 7-week BFB training on psychophysiological parameters in highly trained female athletes. Six highly trained female volleyball players (mean age: 17.50 ± 1.05 years) volunteered to participate in the study. Athletes individually attended 21-session heart rate variability (HRV)-BFB training consisting of six minutes for 7 weeks. A BFB device (Nexus 10) was used to measure the athletes’ physiological responses reflecting HRV. To assess the cortisol awakening response (CAR), saliva samples were collected immediately after awakening and 15 min, 30 min, and 60 min post-awakening. The Depression Anxiety Stress Scale-21 was filled out before and after the intervention to assess mental health. Furthermore, athletes provided saliva samples during eight sessions pre- and immediately post-session. Mid-day cortisol levels decreased significantly after the intervention. No significant change was observed in CAR and physiological responses after the intervention. A significant decrease in cortisol level was observed in BFB sessions in which cortisol level was assessed, except for two sessions. We concluded that short sessions of 7-week HRV-BFB training could be used as an effective method to control autonomic functions and stress of female athletes. Although the present study provides strong evidence for the psychophysiological well-being of athletes, further investigations with larger samples are needed.

Bu çalışmada, bireysel spor dallarıyla uğraşan antrenörlerin ve sporcuların doping bilgi düzeylerinin ve düşüncelerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırma betimsel tarama modelindedir. Araştırmanın örneklemini, Antalya’da açılan 1. Kademe Okçuluk ve Vücut Geliştirme/Fitness Antrenörlük Kursuna katılan sporcular (n=154) ile Türkiye Muaythai Federasyonu tarafından Antalya’da yapılan Hakem-Antrenör Gelişim ve Vize Seminerine katılan antrenörler (n=171) olmak üzere 325 kişi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, Sargın (2007) tarafından geliştirilen “Dopingle İlgili Bilgi Düzeyi ve Düşünce Anketi” ile araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 18.0 istatistik programında değerlendirilmiş, verilerin analizde yüzde ve frekans değerleri ile ki-kare testi kullanılmıştır. Antrenörlerin tamamına yakını dopingin kesinlikle kullanılmaması gerektiğini, spor ahlakına aykırı ve haksız rekabete neden olduğunu ifade etmişlerdir. Sporcuların ise %22.7’si dopingin gerekirse kullanılması gerektiği cevabını vermiştir. Sporcuların %36’sı sporcuların genellikle doping çeşitlerinden uyarıcıları, antrenörlerin %29’u sporcuların genellikle doping çeşitlerinin hepsini kullandıklarını belirtmişlerdir. Antrenör ve sporcular, sporcuların doping kullanmasındaki psikolojik sebebin aşırı kazanma hırsı olduğunu ve kullanan sporcuya 1-2 yıl yarışma cezası verilmesi gerektiğini ifade etmişlerdir. “Başarılı olmak için her yolu denerim düşüncesine sahip misiniz?”, “Doping kullanımının fair play (centilmenlik) ruhuna zarar verdiğini düşünüyor musunuz?”, “Sizce doping kullanılmaması ( anti doping ) konusunda devletin etkili bir politikası var mı?”, “Çevrenizde doping yapan sporcu veya sporcular var mı?”, “Sporda doping kullanımının başarıyı ve performansı olumlu etkileyeceğini düşünüyor musunuz?”, “Sizce doping kullanımı serbest bırakılmalı mı?”, “Gen dopingi olarak tabir edilen yöntem sizce doping sınıflamasına girmeli mi?”, “Sporcu yakalanmadığı sürece ilaç ( doping) kullanabilir” ve “Doping yaptığı belirlenen bir sporcuya ülkesi sahip çıkmalı” ifadelerine verdikleri cevaplarda antrenör ve sporcular arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur (p