Halil Tekin

Since the early 7th millennium BC, when ceramics had become widespread in the Eastern Fertile Crescent, specifically in central valleys and the western foothills of the Zagros, they were tempered exclusively with organic plant remains. Here, we outline the findings of the study of this temper using microscopic technological analysis, X-ray tomography and spherulite analysis, upholding the suggestion that dung was present in the paste. The samples fall in the interval from late 9th to 6th millennia BC; originating from the piedmont of the Taurus, Upper Mesopotamia, the highlands and foothills of the Zagros, and the Armenian Highland. The use of dung as temper provides additional evidence of an early beginning of animal domestication in this region. It can be assumed that this tradition spread as a large-scale phenomenon from the Zagros and its foothills northward to Upper Mesopotamia, the foothills of the Taurus Mountains, and further west and east. In the 7th millennium BC pottery, the dung was likely that of sheep and goats; from the late 6th millennium BC onward, that of cattle. Since the early 6th millennium, dung had been less and less widely used for tempering tableware while being still in use with regard to utility ware. One possible reason is a worsened attitude to dung; another, improved firing conditions.

С начала VII тыс. до н.э., когда керамика получила повсеместное распространение на территории восточной части Плодородного Полумесяца — в центральных долинах и западных предгорьях Загроса, — она содержала исключительно органическую растительную примесь. В настоящей работе эта примесь была изучена с помощью микроскопического технологического анализа, рентгеновской томографии и сферулитного анализа, в результате чего подтверждено предположение о ее связи с навозом. Хронологические рамки исследования охватывают конец IX — VI тыс. до н.э., географические — предгорья Тавра, Верхнюю Месопотамию, горы и предгорья Загроса, а также Армянское нагорье. Наличие навоза в формовочной массе неолитических глиняных сосудов Плодородного Полумесяца дает дополнительные доказательства раннего начала доместикации животных в этом регионе. Можно предположить, что данная традиция как масштабное явление распространялась с территории Загроса и его предгорий на север в Верхнюю Месопотамию, предгорья Тавра и далее на запад и восток. В керамике VII тыс. до н.э. можно предполагать наличие навоза мелкого рогатого скота, а со второй половины VI тыс. до н.э. — коровы. С начала VI тыс. до н.э. навоз все меньше добавляется в формовочную массу керамики, предназначенной для использования в качестве столовой посуды, но остается в грубых горшках и сосудах для хранения. Это может быть связано как с изменением в эстетическом восприятии примеси навоза, так и с совершенствованием условий обжига.

Yukarı Mezopotamya’nın dağlık ve tepelik alanlarını oluşturan Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Erken Neolitik Dönem’i anıtsallık içeren kireçtaşı mimariye sahiptir. Fırat ve Dicle Nehirleri ile bunların kolları üzerine inşa edilen barajlar nedeniyle çoğu belgeleme ve kurtarma niteliğindeki arkeolojik etkinlikler sayesinde, bölgenin ilk iskân yerleri hakkında kapsamlı bilgiye ulaşılmıştır. Bundan otuz yıl öncesine kadar Yukarı Mezopotamya’nın Geç Neolitik Dönem’i hakkında bilginin neredeyse tümü Irak ve Suriye topraklarından gelmekteyken, günümüzde Güneydoğu Anadolu’nun bu dönemine dair çok daha fazla bilgi toplanmıştır. Mezopotamya kronolojisinde Geç Neolitik Dönem kabaca MÖ 7000–5200 arasındaki zaman dilimini kapsamaktadır. Gerçek tarımcı köy yerleşimlerinin var olduğu bu dönemde hayvancılık önemli bir geçim kaynağı durumundadır. Süt ve süt üretiminin oldukça artması ve besinlerin sulu aş şeklinde tüketilmesinin yaygınlaşmasına koşut olarak Erken Neolitik Dönem’de çoğunlukla tekil ve deneme aşamasındaki kilden kap-kacak yapımı Geç Neolitikte yaygın üretime dönüşmüştür. Önceleri basit ihtiyaçları karşılamak için üretilen çanak-çömlek, dönemin ortalarından itibaren önemli bir zanaat kolu haline gelmiştir. Kapların dış ve iç kısımlarının boya bezek ile süslenmesi gitgide yaygınlaşmış, üretici atölyeler arasında rekabet alanı yaratmıştır. Geç Neolitik Dönem’in sonunda batıda Akdeniz’den doğuda Urmiye Gölü’ne kadar geniş bir coğrafyada benzer çanak-çömleğin görülmesi, söz konusu bölgede mevsimsel hareketli bir yaşamın olduğuna işaret etmektedir.

Objective: The inhabitants of several sites in the Upper Tigris Valley, such as Hakemi Use, domesticated animals and cereals during the Pottery Neolithic period, while the inhabitants in this valley were hunter–gatherers in the Pre‐Pottery Neolithic period, consuming freshwater and terrestrial food resources. However, there is considerable uncertainty surrounding whether or not changes in dietary food composition accompanied the shift in food production away from foraging. In order to reveal the impact of the development of agriculture on the human diet over the Pre‐Pottery and Pottery Neolithic periods in this region, we analyzed the isotopic compositions of amino acids from the farmers at the Hakemi Use Pottery Neolithic site, and compared them with those from the Pre‐Pottery hunter–gatherers in the close region.Materials and Methods: Herein, we report the nitrogen isotopic compositions of amino acids, as well as both carbon and nitrogen isotopic compositions of bulk collagen, from human and faunal remains collected from Hakemi Use.Results: Whereas freshwater resources were consumed by hunter–gatherers in this region during the Pre‐Pottery period, the δ¹⁵N values of glutamic acid (δ¹⁵N_Glu) and phenylalanine (δ¹⁵N_Phe) suggest that freshwater food resources were rarely consumed by inhabitants following the development of agriculture.Discussion: Despite living in similar settings by the Tigris as its inhabitants during the Pre‐Pottery period, the farmers of the Pottery Neolithic period depended less on freshwater resources for their diets relative to the hunter–gatherers of the Pre‐Pottery Neolithic period.

Until recently, few excavations had been undertaken in the upper Tigris region. Çayönü was the only site from the Pottery Neolithic period that had been thoroughly investigated. Since 1998, excavations have taken place at a number of sites within the area due to be flooded by the construction of the Ilısu dam. One of these sites, Hakemi Use, is the only settlement from the Hassuna and Samarran periods that has been excavated in this region. A large group of Syro-Cilician sherds, showing close relations to both regions in the sixth millennium BC, was found.