Nalan Akdoğan

This study examines how environmental, social and governance (ESG) performance is coordinated with financial performance in Borsa Istanbul (BIST) 100 companies and whether this coordination informs subsequent profitability. Using 422 ESG‐rated firm‐year observations for 2010–2024, a coupling coordination model with entropy weighting is estimated at the aggregate and pillar levels. Coordination improved steadily, and the improvement holds within firms. Coordination gaps are concentrated in the environmental pillar in energy, construction and metals and in the governance pillar in the financial sector. Expanding‐window machine learning models show that ESG information does not improve next‐year return on assets forecasts beyond financial fundamentals. Fixed‐effects estimates and SHAP explanations indicate, however, that the coordination degree is positively associated with next‐year profitability, whereas social investments, particularly in product responsibility, carry short‐term costs. The financial relevance of ESG in emerging markets therefore lies in the alignment of sustainability with financial capacity rather than in score levels.

Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler için Uluslararası Finansal Raporlama Standardı (KOBİ'ler için IFRS - IFRS for SMEs) Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ'ler) olarak adlandırılan kamuya hesap verme yükümlülüğü olmayan ve dış kullanıcılar için genel amaçlı finansal tablolar yayınlayan işletmeler tarafından kullanılmak üzere oluşturulan standarttır. Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS) ise, Türkiye’de bağımsız denetime tabi olup TFRS’yi uygulamayan büyük ve orta boy işletmeler için geliştirilen yerel raporlama çerçevesidir.Bu çalışmanın amacı, KOBİ'ler için IFRS’in 2015 versiyonu ile BOBİ FRS hükümlerinin karşılaştırılması suretiyle iki Standart arasındaki farklılıkların ortaya konması, daha sonra KOBİ'ler için IFRS’in 2015 ve 2025 versiyonlarının incelenerek Standartta meydana gelen değişikliklerin tespit edilmesi ve nihai olarak Standardın 2025 versiyonunda meydana gelen değişiklikler kapsamında BOBİ FRS’de yapılabilecek değişikliklere ilişkin önerilerin ortaya konulmasıdır.

Ekonomik ve politik hedefleriyle kamu kurumları toplum için önemli bir yere sahiptir ve ekonomideki ağırlıklarının artması beklenmektedir. Kamu kuruluşlarındaki temsil maliyetinin ekonomik işleyişe zarar vermemesi için kurumsal yönetim kapsamında yer alan şeffaflık ve hesap verebilirlik vazgeçilmezdir. Çalışmada kamu kurumlarının yayınladığı faaliyet raporları ile ulaşılan şeffaflık ve hesap verebilirlik düzeyini ölçmek amacıyla KİT’lerde Açıklık Ölçeği oluşturulmuştur. Ölçek, örnek olarak alınan kamu yayın kuruluşları ABC, BBC ve TRT faaliyet raporlarına uygulanmıştır. ABC ve BBC’nin şeffaflık ve hesap verebilirlik düzeyleri yüksekken TRT’nin düşük olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, TRT’nin OECD tarafından yayınlanan KİT’ler için Kurumsal Yönetim Kılavuzu ile Uluslararası Finansal Raporlama Standartları kapsamında raporlaması gereken unsurlar tespit edilmeye çalışılmıştır.

Dünyada yaşanan gelişmeler toplum yapılarını etkileyerek halkın ihtiyaçlarının artmasına ve değişmesine neden olmuştur. Özel sektörle başlayan bu değişim kamuyu da içine katmıştır. Bu oluşum ile kamu, geleneksel örgüt yapısının değiştirilmesi gerekliliğini kavrayarak hizmet anlayışındaki verimsiz unsurları terk edip verimli çalışma yöntemlerini geliştirmeye odaklanmıştır. Kamu idareleri, yasalarla kendilerine verilen görevlerini yaparken şeffaf, hesap verebilir, etkili, ekonomik ve verimli hizmet anlayışı ilkeleri doğrultusunda hareket edebilmek için iç kontrol sistemine ihtiyaç duyarlar. Bu ihtiyaç çerçevesinde, uluslararası standartlardan oluşturulan 5018 sayılı Yasanın getirdiği düzenlemelerle kamuda iç kontrol sisteminin kurulmasına dair bir yol çizilmiştir. Çizilen bu yolda kamu idarelerinden biri olan büyükşehir belediyelerinin iç kontrol sistemlerini etkin hale getirip getirmedikleri ile kamu iç kontrol standartlarına uyumları bu çalışma ile incelenmiştir. Araştırma kapsamında; Türkiye’deki 30 büyükşehir belediyesine ait denetim, faaliyet raporları ile iç kontrol eylem planları ele alınmış, bu metinlerde yer alan iç kontrol sistemine ilişkin veriler COSO (The Committee of Sponsoring Organizations) modeli çerçevesinde incelenip sözel verilerden sayısal sonuçlar oluşturulmuş ve analiz edilerek değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda; iç kontrol sisteminin kurulması ve yürütülmesi konularındaki büyükşehir belediyelerinin uyumlarının yüzde 50 oranı ile hala istenilen düzeyde olmadığını ortaya koymuştur. Dünyadaki diğer büyükşehir belediyeleri ile kıyas yapabilmek için birkaç örnek alınmış ve iç kontrol sistemini nasıl yürüttükleri incelenmiştir. Ayrıca tüm belediyelere yol göstermesi için çalışmaya bir uygulama örneği eklenmiş ve Ankara Büyükşehir Belediyesinin bir birimi ile süreç, risk ve risk eylem planı çalışması yapılmıştır. Bu çalışma ile; Türkiye’deki büyükşehir belediyelerinin iç kontrol sistemlerinin kamu iç kontrol standartlarına uyumları tespit edilerek sistemin eksik yönlerinin giderilmesi ile belediyelerde etkin bir iç kontrol sistemi kurulmasına katkı sağlamak amaçlanmaktadır.

Amaç –Araştırma, işletmelerin ekonomik performanslarını artırırken aynı zamanda evresel performanslarını artırabilmelerinin mümkün olduğunu bir maliyet muhasebesi yöntemi ile ortaya koymayı amaçlamaktadır.Yöntem –Araştırma örnek olay çalışması olarak SET MAKİNE işletmesinin ürettiği Tiger Drill Makinesinin üretim süreci ele alınarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ISO 14051:2011 Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi standardında anlatılan yöntem Tiger Drill Makinesininüretim sürecine uygulanmıştır. Bulgular –Yapılan analizlerin sonucunda işletmenin bu makineyi üretmek için üretim süreçlerine dâhil ettiği girdilerin %48,3’lük kısmının ürün olmayan çıktı olarak sistemi terk ettiği belirlenmiştir. Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi yöntemine göre bu çıktı atık ve emisyon olarak sistemi terk etmektedir. Bu üretim sürecinde yapılacak iyileştirmeler sonucunda üretim daha verimli hale gelecek ve malzeme kaybı azalacaktır. Bu da hem ekonomik hem de çevresel olarak performans artmış olacaktır.Tartışma –Literatürde özellikle Japonya ve Almanya’da yapılan örnek olay çalışmaları da bu araştırma sonuçları ile benzer şekilde ortaya çıkmıştır. Asıl problem bu yöntemin işletmelere nasıl uygulattırılacağıdır. Bu konuda teşvik edici uygulamalar ve projeler yapılmalıdır. Projeler kapsamında işletmelere danışmanlık hizmetleri verilmesinin desteklenmesi gerekmektedir. Ayrıca bu araştırmada üzerinde durulan İş ve İnşaat Makineleri sektörü dışında kalan sektörlerde de bu yöntem uygulanmalıdır. Bu yöntemin uygulanması hem genel işletmelerin kalkınmasına hem de çevresel olarak daha temiz bir gelecek bırakmaya hizmet etmektedir.

Bu araştırma, Küçük ve Orta Boy İşletmeler için Uluslararası Finansal Raporlama Standardının (KOBİ’ler için UFRS) ikinci kapsamlı gözden geçirme sonucunda Eylül 2022’de yayınlanan taslak metnine odaklanmıştır. Çalışmada taslak metin incelenerek muhasebeleştirmeye, ölçüme, sunuma ve açıklamaya yönelik muhasebe politikaları değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, ikinci kapsamlı gözden geçirme neticesinde KOBİ’ler için UFRS’ye yansıtılan anahtar konumdaki muhasebe politikaları standardın önceki sürümleri ile veya tam set UFRS ile karşılaştırmalı olarak ortaya konmuştur. Taslak metinde (a) KOBİ’ler için UFRS’nin UMS 39 standardına yaptığı atfın kaldırılması ve KOBİ finansal raporlama standardının tamamen bağımsız kılınması, (b) gerçeğe uygun değerin ölçümü için yeni bir bölümün oluşturulması ve (c) tam set UFRS'deki bazı muhasebe politikalarının KOBİ’ler için UFRS’nin bazı bölümlerine entegre edilmesi önerilmiştir.

Dünya nüfusunun artmasıyla birlikte ülkelerin tamamında altyapı, kentleşme, ulaşım, sağlık sorunları da artmaya başlamıştır. Kentsel nüfus genişledikçe hükümetlerin sahip oldukları kaynaklar yetersiz kalarak kamunun bu hizmetlerin tamamını kendi fonları ile sağlaması zorlaşmış ve fon sağlamaya yönelik çözümler üretilmesi gereği doğmuştur. Bu zorluğa bir çözüm olarak 1980’li yıllarda kamu hizmetlerinin yürütülmesinde kamu ve özel sektörün işbirliği yapması fikri ön plana çıkmıştır. Bu fikir de Kamu Özel İşbirliği projelerinin doğmasını sağlamıştır. Bu çalışma kapsamında yaygın olarak kullanılan modeller arasından YİD sözleşme modeli incelenmiş ve modelin uygulaması bir örnekle açıklanmıştır. Ayrıca çalışmada YİD sözleşmelerinin muhasebeleştirilmesi açısından Devlet Muhasebe Standartları IPSAS 32 (DMS 32) Hizmet İmtiyaz Sözleşmeleri standardı ile özel sektör muhasebe standardındaki IFRIC 12 (TFRS Yorum 12) İmtiyazlı Hizmet Anlaşmaları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

Kurumsal Sürdürülebilirlik, işletmelerin uzun vadeli değer yaratmak amacıyla, çevresel, sosyal faktörlerin kurumsal yönetim ilkeleri ile birlikte faaliyetlere ve karar alma süreçlerine uyarlanması ve bu konularda ortaya çıkabilecek risklerin yönetilmesini ifade etmektedir. Sürdürülebilir Kalkınma en yaygın kullanımıyla gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme imkânlarını tehlikeye sokmadan bugünkü kuşakların ihtiyaçlarını karşılamak olarak tanımlanmaktadır (1987 BM Komisyonu’nda yapılan tanım). Sürdürülebilir kalkınma, kurumsal sürdürülebilirliğin gelişimine, sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak için işletmelerin hangi alanlara yoğunlaşması gerektiğini göstererek ve işletmelerin, hükümetin ve sivil toplumun çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirliğin gerçekleştirilmesi konusunda ortak bir hedef oluşturmasını sağlayarak katkıda bulunur. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri için ülke düzeyinde gönüllü olarak raporlama yapılması, bölgesel ölçekte işbirliği ve ortaklıkların artırılması ve küresel düzeyde ilerlemenin takibi gerekmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliği, kadın ve kız çocuklarının güçlendirilmesi SKH’leri içerisinde başlı başına bir hedef (Hedef 5) olmakla birlikte diğer 16 hedeften 10’unun alt hedeflerinde doğrudan ele alınmaktadır. Bu çalışmada, sürdürülebilirlik endeksinde yer alan işletmelerin toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik uygulamalarını değerlendirmek amacıyla, BİST Sürdürülebilirlik Endeksinde yer alan 65 işletmenin 2020 ve 2021 yılına yönelik “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” beyanları dikkate alınmıştır.

Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu (ISSB), 31 Mart 2022'de “İklimle İlgili Açıklamalar – IFRS S2” taslak metnini yayınlamıştır. Çalışmada, taslak metin incelenmiş ve BIST Sürdürülebilirlik Endeksinde yer alan ve iklim değişikliği üzerinde önemli etkisi olduğu düşünülen sektörlere yönelik bir araştırma yapılmıştır. 12 işletmenin mevcut finansal olmayan raporları taslak çerçevesinde incelenmiş ve taslağın söz konusu raporlar üzerinde nasıl bir etki yaratacağı değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, işletmelerin iklimle ilgili risk ve fırsatlara ilişkin finansal bilgileri IFRS S2’de belirlenmiş olan dört temel alan çerçevesindeki istenilen detayda sunmadığı tespit edilmiştir. Sektöre özgü muhasebe ve faaliyet ölçütlerinde yer alan bilgilerin birçoğunun hava yolları işletmelerinin mevcut raporlarında açıklandığı, buna karşılık elektrik şebekeleri ve elektrik jeneratörleri ile yazılım ve bilişim hizmetleri sektörlerinde yer alan işletmelerin raporlarında ise bu bilgilerin neredeyse hiç açıklanmadığı tespit edilmiştir

Bu çalışmada muhasebe eğitimi geçmişte nasıldı, yaşanan gelişmeler karşısında nasıl değişti bunlar belirlenmeye ve geleceğin muhasebe eğitimi nasıl olmalı bu soruya cevap aranmaya çalışılmıştır. Dünyada tüm kuruluşlar ve bireylerin içinde yer aldıkları finansal sistem içerisinde iletişim muhasebe sürecinin çıktıları olarak nitelendirebileceğimiz finansal ve finansal olmayan raporlar aracılığı ile sağlanır. Muhasebe eğitiminden beklenti de; - Bu raporların hazırlanması (Finansal Raporlama) - Doğru kararlar alınmasının desteklemesi amacıyla bu raporların analiz edilmesi (Finansal Analiz), - Bu raporlara duyulan güven seviyesinin arttırılması amacıyla raporların denetlenmesi, (Denetim) - İşletmelerde üretilen ürün ve hizmetlerin maliyetlerinin belirlenmesi (Maliyet Muhasebesi), - İşletmelerin finansal açıdan doğru kararlar alabilmeleri için maliyet bilgilerinin yönetimin finansal kararlarında kullanılabilmesi (Yönetim Muhasebesi), - İşletmelerin finansal ve finansal olmayan hedeflerine ulaşabilmesi amacıyla risklerin belirlenmesi ve tehditlere karşı önlemler alınması (İç Kontrol), - İşletmeye duyulan güven seviyesinin korunması ve geliştirilmesi, işletmelerin gelişmelere uyum kapasitelerinin arttırılması (İç Denetim) yukarıda belirtilen gereksinimleri karşılayabilmesidir. Günümüzü teknoloji çağı olarak nitelendirmemiz nedeniyle teknolojik gelişmelerin bu süreçlere entegre edilebilmesi, karar destek sistemlerinden faydalanılması muhasebe eğitiminin yaşanan teknolojik gelişmelere paralel ilerlemesi açısından ve eğitimde sürekliliğin sağlanmasında büyük önem taşımaktadır.