Ayten Özbingöl

Veri güvenliğini tehdit eden unsurlar fiziksel ortamlardan dijital platformlara taşınarak siber tehditler haline gelmiştir. Özellikle kurumlara yönelik siber saldırılar, finansal bilgilerin güvenliğini tehdit etmesinin ötesinde, işletmeleri iflasa kadar sürükleyebilecek ciddi sonuçlar doğurabilmektedir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak bilişim, sağlık, finansal hizmetler, perakende, inşaat, lojistik ve taşımacılık, enerji ile medya ve eğlence sektörlerini kapsayan toplam 8 farklı sektörden 15 kurumsal siber güvenlik vak’ası incelenmiştir. Bu vak’alar ağırlıklı olarak Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’den olmak üzere, Danimarka, Finlandiya, Avustralya, İngiltere, Güney Kore’den seçilmiştir.

Veri güvenliğine yönelik siber saldırı tehdidi, siber güvenliği önemli hâle getirmiştir. Bu nedenle, öncelikle Türkiye’deki 208 üniversitede “siber güvenlik” adı altında açılan, ön lisans, lisans ve lisansüstü eğitim programları incelenmiştir. Siber güvenlik eğitimlerinin mühendislik (fen bilimleri) alanında konumlandırıldığı belirlenmiştir. Siber güvenliğin disiplinler arası bir konu olması nedeniyle, bu çalışmanın amacı, sosyal bilimler alanında muhasebe ve bankacılık (lisans) eğitiminde siber güvenlik eğitiminin durumunu belirlemektir. Çalışmada içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Muhasebe alanında 15, bankacılık alanında 43 programın müfredatı siber güvenlik ve siber güvenlikle ilgili dersler açısından incelenmiştir. Muhasebe programlarının 6’sında, bankacılık programlarının 18’inde siber güvenlik ve siber güvenlikle ilişkili ders bulunmamaktadır. Muhasebe müfredatlarında “siber güvenlik” adı altında ders açan tek üniversite İstanbul Aydın Üniversitesi’dir. Bankacılık müfredatlarında “siber güvenlik” adı altında ders açan üniversiteler Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi ve İstanbul Nişantaşı Üniversitesi’dir. Siber güvenlikle ilişkili dersler açısından en zengin müfredat muhasebe programları arasında Başkent Üniversitesi’nde ve bankacılık programları arasında İstanbul Gelişim Üniversitesi’ndedir. Muhasebe ve bankacılık eğitim müfredatlarında siber güvenlik konusu genellikle farkındalık oluşturacak düzeyde ele alınmıştır.

Sürdürülebilir bir dünya için işletmelerce ortaya konulan çabanın verileri sürdürülebilirlik raporlarıdır. Türkiye’de sürdürülebilirlik raporlaması hakkında 2000-2023 yılları arasında yazılan makaleler açısından, sürdürülebilirlik raporlamasının ulusal düzeydeki gelişiminin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada, ulusal veri tabanı TR Dizin’den toplam 131 makale elde edilmiş ve içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Sürdürülebilirlik raporlaması hakkındaki makalelerin analiz sonucuna göre, ülkemizde 198 yazar tarafından 56 farklı dergide yayın yapıldığı ve başta bankacılık sektörü olmak üzere 15 farklı sektörün araştırıldığı tespit edilmiştir. Sürdürülebilirlik raporlaması hakkındaki yayınların üretimi, sürdürülebilir bir dünya için, dünyada atılan adımlara uygun olarak gelişim göstermiştir. Buna göre, sürdürülebilirlik raporlaması hakkında Türkiye’de 2000’li yılların başında daha az, 2015’ten sonra daha fazla yayın yapıldığı tespit edilmiştir.

Finansal tablolar işletmelerin performans ölçümünde kullanılan temel veri kaynağıdır. Sürdürülebilir bir dünya için finansal veri kadar finansal olmayan veri de önemlidir. Sürdürülebilirlik raporları işletmelerin çevresel, sosyal ve yönetişimsel duyarlılıkla faaliyetlerini yerine getirdiklerine ilişkin bilgiler ile sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ilişkin açıklamaları içerir. Bu çalışmada sürdürülebilirlik raporlamasıyla ilgili makalelerin bibliyometrik analizi Web of Science (WoS) veri tabanı kullanılarak yapılmıştır. 2000-2023 yılları arasında işletme ekonomisi alanında tarama yapılarak 1.025 makale elde edilmiştir. İlgili konunun 2000’li yılların başında daha az çalışıldığı, 2015 yılından sonra ise yoğun olarak çalışıldığı tespit edilmiştir. WoS kategorisine göre en fazla makale yönetim ve işletme finansı alanında, en az makale ise kamu yönetimi alanında yazılmıştır. En çok atıf alan yazar 1.885 atıfla Peter M. Clarkson iken en çok makalesi olan yazar ise 11 adet makale ile Charl De Villiers’dir. En çok atıf alan ve en çok makale yayınlayan ülke Avustralya’dır. “Journal of Business Ethics” dergisi en çok atıf alan dergi iken, “Sustainability Accounting Management” dergisi ise en çok makale yayınlanan dergidir. “Sürdürülebilirlik raporlaması”, “sürdürülebilirlik” ve “kurumsal sosyal sorumluluk” en sık kullanılan anahtar kelimelerdir. Verileri görselleştirmek için VOSviewer 1.6.20 kullanılmıştır.

Karşılaşılan dönemler farklı olsa da oluşturdukları etkiler bakımından bağımsız denetim alanında Enron ve sağlık alanında da Covid-19 büyük benzerlikler taşımaktadır. Gerek Enron gerekse Covid-19 eski uygulamaları normal olmaktan çıkarmıştır ve yeni normalleri (yeni normları) hayatın merkezine alan bir süreci başlatmıştır. Güvenilir bilgiye duyulan ihtiyaç ve veri güvenliği her zamankinden daha fazla önem kazanmıştır. ABD ve Çin Cumhuriyeti (Tayvan)’nin kamu gözetim otoriteleri tarafından Covid-19 hakkında yapılan bilgi paylaşımları değerlendirilmiştir. Halka Açık Şirketler Muhasebe Gözetim Kurulu (PCAOB)’nun, kapsamlı bilgi paylaşımlarıyla kamu gözetimi alanında yol göstericiliğini (önderliğini), rol model olma özelliğini devam ettirdiği tespit edilmiştir.

Dünyada kamu gözetim otoritelerinin kurulmasının ardından ülkemiz de hem Avrupa Birliği (AB)’ne katılım sürecinin bir yansıması hem de bağımsız denetim alanında birbirinden farklı çok sayıdaki otoritenin tek çatı altında toplaması gereksiniminden hareketle, 2011 yılında Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) kurulmuştur. KGK, ülkemizde bağımsız denetimin gözetim otoritesi olarak 2014 yılından itibaren gözetim faaliyetlerine başlamıştır. 2016 yılından itibaren gözetim sonuçlarını yıllık inceleme raporları aracılığıyla kamuoyuyla paylaşmıştır. Yıllık inceleme raporları açısından Türkiye’de bağımsız denetimin gözetimi değerlendirildiğinde her geçen yıl bağımsız denetim standartlarına uyum düzeyinin arttığı ve denetim kalitesinin yükseldiği tespit edilmiştir. Bağımsız denetimde kat edilen bu yolda KGK’nın gözetimdeki etkinliği ve disiplin erkini etkin kullanımı kadar, bağımsız denetçilerin kurallara uyumu ve zorunlu eğitim süreçlerinin olumlu katkıları yadsınamaz.

Enron ile patlak veren ve Sarbanes Oxley Kanunu (SOX) ile şekillenen sürecin ardından başta ABD olmak üzere pek çok ülkede kamu gözetim sistemleri kurulmuştur. Bu çalışmada, Uluslararası Bağımsız Denetim Düzenleyicileri Forumu (IFIAR)’na üye olan 9 ülkenin inceleme raporları ihlal edilen BDS’ler açısından incelenmiştir. Bağımsız Denetimin Belgelendirilmesi (BDS 230), Finansal Tabloların Bağımsız Denetiminde Bağımsız Denetçinin Hileye İlişkin Sorumlulukları (BDS 240), İşletme ve Çevresini Tanımak Suretiyle Önemli Yanlışlık Risklerinin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi (BDS 315) ve Bağımsız Denetim Kanıtları (BDS 500) Standartlarının yaygın olarak ihlal edildiği tespit edilmiştir.