Galiya K. Akhmetova

Солтүстік Қазақстанның құрғақшылық дала аймағы жағдайында далалық ауыспалы егістің жаңа бірнеше әр түрлі кестелеріне алғаш рет салыстырмалы түрде баға берілді. Республиканың Солтүстік өңірлеріндегі облыстардағы жерлеріндегі әр түрлі меншік иелеріндегі (формаларындағы) орналастырылған егін алқаптарындағы егістіктерді тиімді пайдалану, қолдану арқылы дақылдардың егіс құрылымын одан әрі қарай жетілдіру мен ауыспалы егістер жүйесін әртараптандыру және әр түрлі далалық ауыспалы егістерде ауыл шаруашылығы дақылдарын ұтымды кезектестіру және орналастыру, сондай-ақ ауылшаруашылығында өсетін өсімдіктер мен дақылдардың агроклиматтық және биологиялық әлеуетін тиімді пайдалану. Ғылыми мақалада бір орында көпжылдық стационарда (учаскіде) жүргізілген ғылыми зерттеулердің негізінде неғұрлым болашағы бар және нарықтағы бәсекеге қабілетті, далалық ауыспалы егістер анықталды, оларды нақты іс жүзінде әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдары бар егіс алқаптарының құрылымында өсіру, әсіресе үнемді төмен шығын дақылдарды қолдану, арзан-ресурс және ылғал қор үнемдейтін, технологияларды қолдануға, өсімдік шаруашылығы өнімдерінің сапасына және шығымдылығы мен өнім түсімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Ауыспалы егістердің кестелерін салыстырмалы бағалаудағы, әр түрлі бағыттағы алынған нәтижелері осы өңірлердегі өңделген егістік танаптарында шаруашылықтар, атап айтқанда: астық компаниялар, фермерлер және жеке шаруа қожалықтары ұтымды пайдалануға, қазіргі кезеңде нарық жағдайындағы өте жоғары сұранысы бар ауыл шаруашылығы дақылдарының танаптарының көлемін кеңейтуге үлкен әсер етеді немесе өсірілетін ауылшаруашылығы дақылдарының өзіндік құнын біршама төмендетуге ықпал етеді.

Мақалада Солтүстік Қазақстан жағдайында өнімді ауыспалы егістерді ұтымды пайдалану мүмкіндіктері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – маржиналды дақылдардың үлесін арттыру арқылы өнімді ауыспалы егістердің тиімді құрылымын қалыптастыру және ауыл шаруашылығы өндірісінің экономикалық әрі экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз ету. Зерттеу барысында әртүрлі дақылдардың кезектесіп орналасуының әсері, оның ішінде дәнді, бұршақты, майлы және мал азықтық дақылдардың ауыспалы егістегі орны талданды. Нәтижелер көрсеткендей, бұршақ дақылдары енгізілген өнімді ауыспалы егістерде ең аз топырақ өңдеу әдістері қолданылып, тыңайтқыш енгізу арқылы 1 гектардан алынатын таза пайда 47 200 теңгеге дейін жетті. Сонымен қатар, жүгері дақылы араласқан жүйелерде 1 гектардан 39,3 центнер мал азығы алынды. Ауыспалы егіс жүйесін оңтайландыру агроэкологиялық тұрақтылықты жақсартып, топырақтың құнарлылығын сақтау мен ауыл шаруашылығы өнімдерінің өнімділігін арттыруға ықпал етеді. Сонымен бірге, зерттеу нәтижелері ауыл шаруашылығы кәсіпорындары үшін өндірістік шығындарды оңтайландыруға мүмкіндік беретінін көрсетеді. Дәнді, бұршақты және майлы дақылдарды тиімді үйлестіру топырақтың құрылымын жақсартып, эрозияға төзімділігін арттырады. Жалпы алғанда, бұл зерттеу ауыл шаруашылығы өндірісінің тұрақты дамуына және өңірлік аграрлық сектордың тиімділігін арттыруға септігін тигізеді

In this study, DNA sequence data were used to characterize 290 Fusarium strains isolated during a survey of root-colonizing endophytic fungi of agricultural and nonagricultural plants in northern Kazakhstan. The Fusarium collection was screened for species identity using partial translation elongation factor 1-α (TEF1) gene sequences. Altogether, 16 different Fusarium species were identified, including eight known and four novel species, as well as the discovery of the phylogenetically divergent F. steppicola lineage. Isolates of the four putatively novel fusaria were further analyzed phylogenetically with a multilocus data set comprising partial sequences of TEF1, RNA polymerase II largest (RPB1) and second-largest (RPB2) subunits, and calmodulin (CaM) to assess their genealogical exclusivity. Based on the molecular phylogenetic and comprehensive morphological analyses, four new species are formally described herein: F. campestre, F. kazakhstanicum, F. rhizicola, and F. steppicola.

Fungal root endophytes, including the common form group of dark septate endophytes (DSEs), represent different taxonomic groups with potentially diverse life strategies. During surveys of DSE communities and of nematode cysts colonizing fungi, isolates representing Laburnicola (Didymosphaeriaceae, Pleosporales) lineages were discovered. Here we carried out a comprehensive study of the phylogenetic relationships and taxonomy of fungi collected from plant roots in Hungary, Mongolia, and Kazakhstan and from eggs of the cereal cyst nematode Heterodera filipjevi in Turkey. In addition to the study of the morphology and culture characteristics of the strains, four loci (internal transcribed spacer, partial large and small subunit regions of nuclear ribosomal DNA and partial translation elongation factor 1-alpha) were used to infer the molecular phylogenetic relationships of the strains within Laburnicola. The isolates were found to represent two distinct lineages, which are described here as novel species, Laburnicola nematophila and L. radiciphila. The interaction of the strains with plants and nematodes was examined using in vitro bioassays, which revealed endophytic interactions with the plant roots and parasitic interactions with the nematode eggs. Analyses of similar ITS sequences found in public databases revealed that members of the genus Laburnicola are widely distributed characteristic members of the plant microbiome, and they are reported as parasites of plant parasitic cyst nematodes here for the first time.