Selma Doğanalp Çoban

Bu araştırma, bir yakınını kaybeden bireylerin ölüm sürecine ilişkin deneyimlerini inceleyerek ölüm olgusuna yönelik algı ve tecrübenin dönüşümünü açıklamayı amaçlamaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden gömülü teori deseni kullanılmıştır. Son beş yıl içinde bir yakınını kaybetmiş ve sürece tanıklık etmiş 22 katılımcıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş, elde edilen veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Katılımcı görüşlerinden hareketle, katılımcıların ölüm sürecine ilişkin tanıklıkları ve değerlendirmeleri ölümün endüstrileşmesi çekirdek teması etrafında kategorilendirilmiştir. Bunlardan mekânsal dönüşüm kategorisi, katılımcıların ölme mekânlarına ilişkin evde ölüm, ölümün şekli ve seyri gibi konulara yönelik değerlendirmelerini ifade ederken ekonomik dönüşüm kategorisi, katılım- cıların ölüm sürecine ilişkin harcamaları ve ekonomik gereklilikleri ne şekilde ele aldıklarını ifade etmektedir. Yapısal dönüşüm ise katılımcıların ölüme ilişkin süreçlerin bürokratik ve standart kurallar çerçevesinde yürütülmesine ilişkin görüşlerini içermektedir. Bu kategoriler ölümün yalnızca tıbbi veya dini bir olgu olmaktan çıkarak kurumsal, ekonomik ve endüstriyel bir sistemin parçası hâline geldiğini ortaya koymaktadır. Katılımcıların ölümü yalnızca biyolojik bir sonlanma olarak değil sağlık sistemi, bakım pratikleri ve toplumsal ilişkilerle iç içe geçmiş çok boyutlu bir toplumsal süreç olarak algıladıkları görülmüştür. Katılımcıların, ölüm süreçlerine yönelik sağlık sosyolojisi bağlamında gelişmiş bir yapısal ve kültürel farkındalığa sahip oldukları ve bu farkındalıkla içinde bulundukları toplumda süreci anlama, sorgulama ve farklı perspektiflerden değerlendirme eğiliminde oldukları tespit edilmiştir.

Dünya genelinde çeşitli hastalıkların erken teşhis edilememesi veya etkin tedavi yöntemlerinin uygulanamaması, bireylerin sağlıklı olma hâllerini kaybetmelerine ve kalıcı ya da geçici hasar görmelerine yol açabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, hastalıkların önlenmesi noktasında çözüm süreçlerine katkı sağlayan ve bireylerin hastalık ortaya çıkmadan önce korunmasını hedefleyen Türkiye'deki sağlık girişimciliği uygulamalarını incelemektir. Araştırmada betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Çalışma kapsamında 125 girişimden erişim sağlanabilen/erişime açık 80 girişim değerlendirmeye alınmıştır. Bulgular, Türkiye’de sağlık girişimciliğinin özellikle dijitalleşme alanında geliştiğini göstermektedir. Sağlıklı yaşam (BeWell, Vivoo, Yeşil Science vb.), medikal görüntüleme (SCOPER, Hevi AI, EyeCheckup vb.), ruh sağlığı (Visutate, Terappin vb.) ve giyilebilir teknolojiler (ALEA Nöroteknoloji, Triwi, GlaucoT vb.) gibi alanlarda çeşitli sağlık girişimi örneklerine ulaşılmıştır. Bununla birlikte çalışmanın bulguları, dijital sağlık girişimciliğinin özellikle hastane ve eczane çözümleri (n=13, %16,25) ile biyoteknoloji ve AR-GE (n=12, %15) alanlarında yoğunlaştığını, buna karşın ruh sağlığı (n=4, %5) ve çocuk sağlığı (n=2, %2,5) alanlarında görece sınırlı kaldığını göstermektedir. Türkiye’de dijital sağlık girişimlerinin sürdürülebilir biçimde gelişebilmesi için kamu, özel sektör ve akademi iş birliğinin güçlendirilmesi önerilmektedir.

Yengeç sepeti sendromu, örgüt içerisinde çalışanların birbirlerini desteklemek yerine engellemeye çalıştıkları olumsuz bir davranış biçimini ifade etmektedir. Bir kovadan çıkmaya çalışan yengecin diğer yengeçler tarafından aşağı çekilmesi metaforuna dayanan bu kavram; örgütsel düzeyde çalışanların birbirlerinin kariyer gelişimini, performansını ve başarılarını sabote edici davranışlar sergilemeleri şeklinde ortaya çıkmaktadır. Sendromun oluşumunda bireysel faktörlerin yanı sıra; örgüt kültürü, yönetim anlayışı, adalet algısı ve rekabet ortamı gibi örgütsel unsurlar da doğrudan etkili olmaktadır. Yengeç sepeti sendromu; çalışan motivasyonu, iş doyumu, örgütsel bağlılık ve yenilikçilik kapasitesi üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurabilmektedir. Ayrıca kraliçe arı sendromu, cam tavan sendromu ve sosyal baltalama gibi diğer örgütsel davranış kavramlarıyla da yakından ilişkilidir. Bu bölümde; yengeç sepeti sendromunun kavramsal çerçevesi, nedenleri, sonuçları ve ilişkili kavramlarla olan bağlantıları ele alınmaktadır.

Objective: This study aims to examine the mediating role of psychological well-being in the relationship between ethical climate perception and organizational identification among nurses.Methods: This study employs a quantitative research method and utilizes a "relational research design." The sample of the study consists of 260 nurses actively working at a state hospital in Türkiye. Data analysis was conducted using the SPSS program with the addition of the Process Macro software.Results: The analyses revealed a significant and positive relationship between the variables. The results indicated that nurses’ perceptions of ethical climate, psychological well-being, and organizational identification were above moderate levels. Correlation analyses revealed significant positive relationships between ethical climate perception and psychological well-being (r = .316, P < .001), ethical climate perception and organizational identification (r = .379, P < .001), and psychological well-being and organizational identification (r = .200, P < .001). Analysis using the PROCESS Macro (Model 4) revealed that psychological well-being mediates the effect of perceived ethical climate on organizational identification.Conclusion: The study found that psychological well-being plays a full mediating role in the effect of ethical climate perception on organizational identification among nurses. These findings empirically indicate that a positive ethical climate fosters nurses’ organizational identification primarily by enhancing their psychological well-being. Therefore, hospital management is advised to focus on cultivating an ethical organizational climate to support nurses' well-being and, consequently, their identification with the institution

Bireylerin elektronik kaynaklar aracılığıyla sağlıklarına ilişkin araştırmalar yapması ve elde ettikleri bilgileri değerlendirme becerisi dijital sağlık okuryazarlığı olarak ifade edilmektedir. Bu tür araştırmaların artmasıyla birlikte bireylerin sağlık kaygısında yükselme görülmesi durumu ise siberkondri olarak tanımlanmaktadır. Bu doğrultuda söz konusu araştırma, üniversite öğrencilerinin dijital sağlık okuryazarlık düzeyleri ve siberkondri tutumlarının dijital ortamda sağlık bilgisi edinme davranışı üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini İç Anadolu’daki bir üniversitede eğitim görmekte olan 484 önlisans ve lisans öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma verileri anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 23.0 ve AMOS 24.0 programlarından faydalanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin geçerliliklerini ve güvenilirliklerini tespit etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Pearson Korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca hipotezleri test etmek amacıyla Çoklu Regresyon Analizi yapılmıştır. Çalışmada, dijital sağlık okuryazarlığının genel olarak sağlıklı bilgi edinme davranışını etkilemediği, ancak dijital teyidi olumlu yönde etkilediği; siberkondrinin ise web 1.0, web 2.0 ve dijital teyit boyutlarını etkilediği belirlenmiştir. Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin dijital sağlık okuryazarlığı ile siberkondri tutumlarının dijital ortamda sağlık bilgisi edinme davranışları üzerindeki etkisini bütüncül olarak ele alarak alanyazına özgün bir katkı sunmakta ve dijital sağlık okuryazarlığını geliştirmenin önemini vurgulamaktadır. Araştırma sonuçlarına dayanarak öğrencilere yönelik dijital sağlık okuryazarlığı farkındalık eğitimlerinin düzenlenmesi önerilebilir.

Günümüzde kurumların sürdürülebilir bir başarı elde edebilmesinin, sadece finansal bir performansla sınırlı olmadığı, aynı zamanda örgütlerin etik değerler, çevresel sorumluluk ve bireylerin görev bilinci gibi faktörlerle de yakından ilişkili olduğu düşünülmektedir. Özellikle kamuda çalışan bireylerde etik liderlik algısının yerleşmiş olmasının, hem örgütsel güvenin sağlanması hem de çalışan kişilerin bireysel ve toplumsal sorumluluk bilincinin artması bakımından önemli bir rol oynadığı söylenebilmektedir. Etik liderlik, evrensel ahlaki ilkeleri temel alan, bireylerin değişen koşullara uyum sağlayabilen, değer temelli bir benlik inşa etmelerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Yeşil iş etiği ise çevreye karşı sorumlu, sürdürülebilir ve etik temelli iş uygulamalarını esas alan bireysel ve kurumsal davranış biçimidir. Son olarak iş sorumluluğu ise çalışan bireylerin görevlerini zamanında, eksiksiz ve nitelikli şekilde yerine getirmesi bilincini ifade etmektedir. Alanyazında, etik liderliğin çalışan kişilerin üzerindeki etkisine ilişkin araştırmalar bulunmasına rağmen, yeşil iş etiği ile iş sorumluluğu gibi çevresel ve görev bilincine dayalı olan değişkenleri aynı araştırma modeli çerçevesinde ele alan çalışmalara rastlanılmadığı görülmektedir. Bu bağlamda, özellikle kamu kurumları özelinde etik liderlik anlayışının çalışan bireylerin çevreye duyarlı bir şekilde iş uygulamaları ve görev sorumluluğu seviyeleri üzerindeki etkisini inceleyen bütüncül çalışmalara gereksinim olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla bu çalışma, söz konusu alanyazın boşluğunu gidermeye katkıda bulunmak amacıyla, sosyal güvenlik kurumu çalışanlarının etik liderlik algısının, yeşil iş etiği ve iş sorumluluğu üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nicel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışma, İç Anadolu Bölgesi’nde bulunan bir sosyal güvenlik kurumunda görev yapan 87 çalışan üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın verileri SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Analiz sonucunda etik liderliğin her iki değişken üzerinde de pozitif ve anlamlı etkisi olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın bulguları; etik liderlik algısı arttıkça yeşil iş etiğinin alt boyutları olan çalışma etiği ve çevresel etik düzeylerinde de artış meydana geldiği görülmüştür. Diğer bir değişken olan iş sorumluluğu incelendiğinde ise; araştırmaya katılım sağlayan bireylerin etik liderlik algıları arttığında iş sorumluluğu düzeylerinin de o ölçüde artış gösterdiği belirlenmiştir. Son olarak analiz sonucunda yeşil iş etiği ve iş sorumluluğu arasında da pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu ortaya konmuştur.

Bireyin iş ortamında kendisine verilen rol ve sorumlulukları yerine getirirken kendisinin görev tanımında yer almayan diğer işleri gönüllü olarak yapması, yaptığı bu işlerin zamanla kendisinin görevi gibi algılanarak yönetici ve çalışanlar tarafından bir baskı hissetmesiyle görev tanımının gayri resmi genişlemesi iş taşması olarak ifade edilmektedir. Görev tanımı genişleyen çalışanın zamanla işine karşı bir uzaklaşma ve işten ayrılmaya kadar gidecek bir süreci beraberinde getireceği düşünülmektedir. Bu süreçte ise çalışanın örgüte yönelik algısı ve örgütle olan ilişkisinin belirleyici olacağı düşünülmektedir. Bu minvalde söz konusu çalışmanın temel amacı iş taşması yaşayan çalışanların işten ayrılma niyetleri üzerine etkisinde algılanan örgütsel desteğin aracı rolü olup olmadığının belirlenmesidir. Çalışma kamu hastanesinde çalışmakta olan hemşireler üzerinde gerçekleştirilmiş olup, nicel araştırma yöntemine göre tasarlanmış olan araştırmada anket tekniği kullanılmış ve kolayda örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında, tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma, çarpıklık ve basıklık değerleri), ölçeklerin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri ile Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Aracılık etkisini test etmek amacıyla ise yapısal eşitlik modellemesi (YEM) uygulanmıştır. Araştırma sonucunda iş taşmasının işten ayrılmaya etkisinde algılanan örgütsel desteğin aracılık rolü tespit edilmiştir.

E-sağlık okuryazarlığı, bireyin sağlığı ile ilgili araştırma, öğrenme ve öğrendiğini doğru bir şekilde uygulama becerisi olarak ifade edilmektedir. E-sağlık okuryazarlık düzeyi yüksek olan bireylerin farkındalığı yüksek, sorgulayan ve ulaştığı bilgileri zihinsel süzgeçten geçiren kimseler olması beklenmektedir. Tam dersi durumda ise bireylerin bilginin doğru ve güvenilir olmasına dikkat etmeyen ve sağlığı ile ilgili yanlış kanılara varabilme ihtimalinin yüksek olduğu düşünülmektedir. Sağlıkla ilgili özellikle covid-19 gibi salgın dönemlerinde ortaya çıkan her türlü bilgi ve belgenin sorgulanması ve fikir edinilmesi e-sağlık okuryazarlığı açısından oldukça önemlidir. Bu bağlamda söz konusu çalışma ile kadınların e-sağlık okuryazarlık düzeylerinin salgın hastalık komplo teorilerine yönelik algıları üzerine herhangi bir etkisinin olup olmadığını belirlemek hedeflenmektedir. Çalışma grubu Karaman il merkezinde bulunan 18 yaş ve üzeri 303 kadın bireyden oluşmaktadır. Araştırmada betimsel istatistikler, normallik dağılımı, geçerlilik ve güvenilirlik analizi ile korelasyon analizi yapılmıştır. Ayrıca araştırma hipotezlerini test etmek amacıyla regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda kadınların e-sağlık okuryazarlık düzeylerinin salgın hastalıklara yönelik komplo algılarını negatif yönde anlamlı yordadığı saptanmıştır.

Yeşil yönetim, organizasyon içerisinde tüm süreçlerin çevre bilinciyle planlanması ve bu bilinçle yürütülmesi anlamına gelen bir yöntem anlayışıdır. Sınırsız istek ve ihtiyaçlara karşılık kaynakların sınırlı ve yetersiz olması, işletmeleri kaynaklarını etkin ve verimli kullanmaya yönlendirmiştir. Bununla birlikte, sürdürülebilir faaliyetlerin artırılması da zorunlu hâle gelmiştir. Bu kapsamda, organizasyonların son zamanlarda yeşil yönetim politikaları ve uygulamaları ile ilgili yönelimlerinin arttığı ve bu yönüyle de konunun kurumlar için giderek daha önemli hâle geldiği görülmektedir. Yeşil yönetim, multidisipliner bir alan olarak geniş bir yelpazede ele alınmaktadır. Bu durum yeşil yönetimin anlaşılmasının kolaylaştırılabilmesi için kavramın geçmişten günümüze kadar gelişim aşamalarının ortaya konulmasını gerekli kılmıştır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, yeşil yönetim ile ilgili yapılan çalışmaların bilimsel haritalama yöntemlerinden olan bibliyometrik analiz yöntemiyle incelenerek gelecek araştırmacılara kılavuzluk yapması ve konunun öneminin vurgulanmasıdır. Bu kapsamda veri tabanı olarak Web of Science (WOS) veri tabanı kullanılmıştır. Yeşil Yönetim kavramı ile ilgili bir inceleme gerçekleştirilmiştir. Bu inceleme sonucunda Web of Science (WOS) veri tabanında, yeşil yönetim konulu 1372 yayına ulaşılmıştır. Bu yayınların ilki 1983 yılında sonuncusu ise 2024 yılında yayımlanmıştır. En fazla yayın 2022 yılında gerçekleştirilmiştir. En çok eserin ise makale (article) türünde olduğu tespit edilmiştir. Yeşil yönetim alanında en fazla yayın yapan araştırmacı 99 yayını ile Wanzhi Cai iken en fazla atıf alan araştırmacı Andreas G. Scherer’dir. Ayrıca en fazla yayını olan araştırmacının en fazla atıf alan ilk üç yazar arasında olduğu da tespit edilmiştir. En fazla eserin yayınlandığı ülke ise Çin’dir.

Günümüz teknolojisinin gelişimi ve dijital hayata geçiş hayatımızın birçok alanında kendini göstermektedir. Normal şartlar altında manuel şekilde yapılan birçok işlem dijitalleşmeyle beraber online ortamlara geçmiştir. Bireylerin sağlıklı yaşam alışkanlıklarına paralel olarak bazen özel cihazlarla bazen ise telefon uygulamaları üzerinden takip ettikleri adımsayar, uyku vb. birçok program artık akıllı saatlere taşınmış ve bireyler bu sayede sağlık amaçlı birçok uygulamadan faydalanmaktadır. Bu çalışmada akıllı saat kullanmakta olan akademisyen bireylerin sağlık yaşam alışkanlıkları bağlamında deneyimleri ve hangi nedenlerle akıllı saat kullanımına yöneldikleri, hangi uygulamaları kullanmayı tercih ettikleri sorularına yanıt aranmıştır. Araştırma Nevşehir’de bulunan Kapadokya Üniversitesi ve Hacı Bektaş Veli Üniversitesinden seçilmiş olan akademisyen bireylerdir. Çalışmada 7 kadın ve 6 erkek akademisyenle, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler 12. görüşmeciden sonra tekrar etmeye başlaması üzerine görüşmeler sonlandırılmıştır. Sonuç olarak; akıllı saat kullanımının; günlük yürüyüş, su tüketim, nabız vb. sağlık göstergelerini olumlu yönde teşvik ettiği belirtilmiştir.