ADAlpaslan Demir

Alpaslan Demir

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Current Organizations / Institutes

The organizations/institutes from the scholar's latest article


Alpaslan Demir has a total of 5 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Open Access

    ZEND DÖNEMİ ŞİRAZ’INDA SOSYO-KÜLTÜREL HAYAT: WILLIAM FRANCKLIN’İN GÖZLEMLERİ (1786-1787)

    by Ali Doğan Demir, Alpaslan Demir

    ÖZ Seyahatnameler, yalnızca seyyahların bireysel deneyimlerini ve gözlemlerini aktardıkları anlatılar olmakla sınırlı kalmaz; aynı zamanda bir toplumun tarihi, kültürel ve coğrafi yapısına dair önemli veriler sunmaları bakımından da dikkate değer kaynaklardır. Bu metinler, özellikle geçmiş toplumların tarihsel ve kültürel bağlamlarını anlamada temel başvuru kaynakları arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, seyahatnamelerde aktarılan bilgilerin, seyyahın gözlem yaptığı zamanın ve mekânın koşullarıyla sınırlı olduğu göz önünde bulundurulmalı; bu metinler, bağlamsal sınırlamaları dâhilinde ve eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmelidir. Bu çerçevede, 18. yüzyılın sonlarında İran’ı ziyaret eden William Francklin’in seyahatnamesi, dönemin İran toplumuna dair zengin gözlemler içermesi bakımından dikkat çekicidir. Francklin, özellikle Şiraz kentine odaklandığı bu eserinde, kentin mimari dokusunu, toplumsal düzenini, ekonomik yapısını ve dini yaşantısını ayrıntılı biçimde betimlemiştir. Yerel halkın yaşam tarzı, beslenme alışkanlıkları ve dini inançlarına dair sunduğu gözlemler, dönemin İran toplumuna dair sosyolojik çıkarımlar yapılmasına olanak sağlamaktadır. Francklin’in anlatısında, Şiraz’daki sosyal ve kültürel atmosfer aktarılırken, Batı toplumlarıyla İran toplumu arasındaki değer ve norm farklılıklarına da dikkat çekilmektedir. Bu yönüyle eser, özellikle Zend döneminin sosyo-kültürel yapısını inceleyen araştırmalar için önemli bir kaynak niteliğindedir. İran, binlerce yıllık tarihsel mirası, coğrafi çeşitliliği ve kültürel zenginliğiyle tarih boyunca seyyahların ve araştırmacıların ilgisini çeken bir ülke olmuştur. Farklı uygarlıkların kesişim noktasında yer alması, İran’ı hem ulusal hem de uluslararası düzeyde önemli bir kültürel merkez hâline getirmiştir. Bu bağlamda William Francklin’in gözlemleri, yalnızca bireysel bir seyahat anlatısı değil, aynı zamanda dönemin İran toplumunun sosyal yapısı, gelenekleri ve kimlik unsurları hakkında önemli veriler sunmaktadır. Bu çalışma, Francklin’in seyahatnamesine dayalı olarak, İran halkının milli kimliğini şekillendiren unsurları analiz etmeyi amaçlamaktadır. Özellikle Zend dönemine özgü toplumsal geleneklerin nasıl biçimlendiği ve bu geleneklerin temel sosyal normlar (örneğin evlilik ritüelleri) ile nasıl ilişkilendiği incelenmektedir. Francklin’in Şiraz’a dair gözlemleri, İran toplumunun değerler sistemi ve normatif yapısına dair derinlemesine bir kavrayış geliştirilmesine katkı sağlamakta; böylece dönemin sosyal dokusunun daha iyi anlaşılmasına imkân tanımaktadır.

  • Open Access

    Osmanlı’da Tevliyet ve Zaviyedarlık: Gümüşhane Çağırgan Baba Vakfı Zaviyesi Örneği

    by Cansu Aybek, Alpaslan Demir

    Tekke ve zaviyeler, Anadolu’nun İslamlaşma ve Türkleşme sürecinde yalnızca tasavvufi eğitimin verildiği kurumlar değil, aynı zamanda sosyal yardımlaşma ve dayanışma, misafirperverlik, imar ve iskân faaliyetlerinin yürütülmesinde önemli rol üstlenen çok işlevli yapılar olarak karşımıza çıkmaktadır. Osmanlı coğrafyasında zaviyeler özellikle sınır ve kırsal bölgelerde kolonizasyon merkezleri olarak işlev görmüş; derviş grupları yeni yerleşim alanlarının güvenli hale gelmesi, tarımsal faaliyetlerin başlaması gibi süreçlerde belirleyici olmuştur. Bu kurumların idaresi vakıf sistemi çerçevesinde şekillenmiştir. Zaviyedarlar, hem dini hizmetlerin yürütülmesinden hem de ayende ve revendeye yönelik sosyal yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sorumlu kılınmıştır. Atamaların berat aracılığıyla yapıldığı görülmektedir. Uygulamada ise zaviyedarlığın çoğu zaman babadan oğla geçen bir düzen içerisinde devam ettiği anlaşılmaktadır. Görevin boşalıp peşinden göreve gelen zaviyedarın beratının yenilenmediği durumlarda ise hem tasarruf hakkının kaybedilmesi hem de zaviye gelirlerinin devlet hazinesinde birikmesi söz konusu olmuştur. Bu çalışmada tekke ve zaviyelerin Osmanlı’daki kurumsal işleyişi ele alınmakta; Gümüşhane’de bulunan Çağırgan Baba Zaviyesi örneği üzerinden bu mekanizmanın nasıl işlediği arşiv belgeleri ışığında incelenmektedir. 16. Yüzyıldan 20. Yüzyıla uzanan beratlar, arzuhaller ve muhasebe kayıtları, aracılığıyla, zaviyedarlığın aile içi sürekliliği, gelir paylaşımı, vakıf idaresi ve bölgesel sosyal işlevleri bütüncül bir bakış açısıyla ortaya konulmaktadır. Ayrıca Çağırganlu topluluğunun bölgedeki yerleşimi ve tasavvufi kimliği değerlendirilerek zaviyenin tarihsel arka planı açıklanmaktadır. Tüm bu belgeler incelendiğinde Gümüşhane Çağırgan Baba Vakfı Zaviyesi’nin bölgesel ölçekte dini, sosyal ve ekonomik fonksiyonlarını Osmanlı’nın son dönemlerine kadar sürdürdüğü açıkça görülmektedir.


  • Open Access

    KAZAKİSTAN VE TÜRKİYE’DE OĞUZLARIN SOSYAL HAYATI, DİNİ İNANÇLARI VE KÜLTÜRÜNÜN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ: 8-16. YÜZYILLAR

    by Alpaslan Demir, Nurken Kuzembayev, Bibigul Akshulakova

    Kazakistan ve Türkiye’deki Oğuz boylarının sosyal yaşamı, iktisadi hayatları, dini inançları ve kültürlerinin karşılaştırmalı analizi, tarih biliminde çok az çalışılmış bir konudur. Bahsi geçen konu üzerinde çalışmak, Oğuzların Orta Asya’dan Anadolu’ya göç sürecinde sosyal, iktisadi ve inanç bağlamında ne ölçüde değiştiğini, hangi kültürel özelliklerinin korunduğunu ve hangilerinin zaman içinde kaybolduğunu anlamaya yardımcı olacaktır. Bu çalışmada Oğuzların en erken tarihinden itibaren tarihi serüvenleri ve idari sistemleri kaynaklar çerçevesinde ele alınmakta, özellikle İslâmiyet’e giriş süreçlerinin etkileri üzerinde durulmaktadır. Bu çerçevede 8-16. yüzyıllar arasında Oğuzların Kazakistan ve Türkiye’deki göçebelikten yerleşik hayata geçişleri, mesken bağlamında yaşam tarzları, giyim kültürleri, aile hayatları, ad verme geleneklerini içeren sosyal hayatları; inanç sistemleri ve inanç sistemlerindeki değişimlerin sosyal hayatlarına yansımaları; iktisadi hayatları, geçim kaynakları ve iktisadi hayatlarının süreç içerisindeki değişimleri ele alınmaktadır. Oğuzlar, Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan geniş bir coğrafyada yaşamış ve farklı kültürlerle etkileşimde bulunmuştur. Bu etkileşimler, Oğuz kültürünün zaman içinde zenginleşmesine yol açmıştır. Göçebe yaşam tarzından yerleşik hayata geçiş sürecinde sosyal yapıları, dini inançları ve kültürel öğeleri büyük ölçüde etkilenmiştir, ancak Oğuzlar kökenlerine ait birçok kültürel ögeyi de korumuşlardır. Bu sayede Oğuzların temel kimliği ve kültürel mirasları yüzyıllar boyunca korunmuştur

  • Nasihatnameler Özelinde 17. Yüzyıl Osmanlı Süvarilerinin Problemleri ve Dönemin Yazarlarının Çözüm Arayışları (The Problems of the 17th Century Ottoman Cavalry and Their Search for Solutions in Nasihatnames)

    by Alpaslan Demir, Çağrı Onar

    Osmanlı Devleti’ni yıkıma götüren sebepleri, 16. yüzyıl sonu ve takip eden 17. yüzyıl boyunca devlet adamları tartışma konusu etmişlerdir. Yazılan bu eserler siyasetname, nasihatname ve ıslahatname olarak adlandırılmıştır. Siyaset, Arapça bir kelime olup gözetmek anlamına gelmektedir. Kelime daha sonra diplomasi, politika ve devlet işleri anlamlarına gelecek şekilde de kullanılmıştır. Nasihatnameler aynı zamanda devlet adamlarına, şehzadelere ve hükümdarlara devlet yönetiminde doğru yolu göstermek için yazılmıştır. Bu eserler, siyasetten, askeriyeye, ekonomiden, adalete kadar birçok alanda görülen aksaklıkları ihtiva etmektedir. Konuyla ilgili birçok kitap, tez ve makale kaleme alınmıştır. Bu eserler vasıtasıyla, her araştırma devletin aksayan bir yönünü aydınlatmaya çalışmıştır. Bu çalışmayla ordunun elit birliği olan süvarilerin bozulma sebepleri ve tekrar eski gücüne döndürülebilmesi için verilen tavsiyeler “Kitab-ı Müstetab, Koçi Bey Risalesi, Kitabu Mesalihi’l Müslimin ve Menafii’l- Mü’minin, Hırzül Mülük ve Muhayyel Bir Mülakatın Zabıtları” üzerinden değerlendirilecektir.