Mehmet Uçar

Bu çalışmada ASEAN-5 (Endonezya, Malezya, Filipinler, Singapur ve Tayland) ülkelerinde ekonomik büyüme, doğrudan yabancı yatırımlar, nüfus artışı ve enflasyon arasındaki nedensellik ilişkisi araştırılmıştır. Söz konusu ilişkiler 1976-2024 dönemi yıllık verileri ile incelenmiştir. Tahmin edilen model yatay kesit bağımlılığı içerdiğinden ve eğim katsayıları heterojen olduğundan nedensellik ilişkisi Dumitrescu ve Hurlin (2012) testi ile araştırılmıştır. Nedensellik bulgularına göre ekonomik büyüme ile doğrudan yabancı yatırımlar arasında çift yönlü nedensellik bulunmaktadır. Ekonomik büyümeden nüfus artışına ve enflasyona doğru tek yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Doğrudan yabancı yatırımlar ile nüfus artışı arasında herhangi bir nedensellik ilişkisine ulaşılamamıştır. Enflasyondan doğrudan yabancı yatırımlara doğru tek yönlü nedensellik bulunmuştur. Ayrıca nüfus artışından enflasyona doğru tek yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda ASEAN-5 ülkelerine yönelik politika önerileri geliştirilmiştir.

Bu çalışma, 2000-2019 dönemi için 33 OECD ülkesinde çevresel politika sıkılığının (EPS) çevresel kalite üzerindeki etkilerini ampirik olarak incelemektedir. Çevresel sürdürülebilirliği daha bütüncül bir perspektifle değerlendirmek amacıyla, analizlerde kirlilik göstergesi olarak hem karbon (CO_2) emisyonları hem de doğal kaynak tüketimi ile biyolojik kapasiteyi kapsayan ekolojik ayak izi verileri kullanılmıştır. Panel veri setinde saptanan değişen varyans, otokorelasyon ve yatay kesit bağımlılığı sorunlarını dikkate alan Driscoll-Kraay dirençli standart hatalar yöntemiyle gerçekleştirilen analizler, önemli bulgular ortaya koymaktadır. Ampirik sonuçlar, çevresel politika sıkılığının her iki kirlilik göstergesi üzerinde de istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etkiye sahip olduğunu, dolayısıyla sıkı çevre düzenlemelerinin çevresel bozulmayı sınırlamada etkin bir araç olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca beşerî kalkınma ve kentleşmenin çevresel kaliteyi iyileştirdiği saptanmıştır. Ancak ekonomik büyüme ve sermaye oluşumunun CO_2 emisyonları üzerinde istatistiksel olarak anlamsız, ekolojik ayak izi üzerinde ise artırıcı bir etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Bu durum, OECD ülkelerinde enerji sistemlerinin karbonsuzlaşması yoluyla "göreli bir ayrışmanın" yaşandığını, fakat toplam kaynak tüketimi üzerindeki baskının ekonomik büyümeye paralel olarak devam ettiğini göstermektedir. Çalışma, sürdürülebilirliğin sadece emisyon odaklı değil, biyolojik kapasiteyi merkeze alan bütüncül bir kaynak yönetimiyle sağlanabileceğini vurgulamaktadır.

This study aims to contribute to the debate on achieving the Sustainable Development Goals by examining the effects of tourism, trade openness, physical capital, and internet use on economic growth. Sustainable and inclusive economic growth lies at the heart of countries’ priority policy agendas, particularly in relation to Goal 8 of the United Nations Sustainable Development Goals. Within this framework, countries seek to develop structural policies that support sustainable economic growth. Accordingly, this study empirically investigates the key determinants of economic growth in BRICS countries. For this purpose, tourism, trade openness, physical capital, and internet use were included in the analysis, using annual data covering the period 1995–2019. The Augmented Mean Group (AMG) estimator was employed because cross-sectional dependence was detected in the estimated model and the slope coefficients exhibited heterogeneity. This estimator offers an important methodological advantage by providing estimates for both the overall panel and individual cross-sectional units. The empirical findings varied between the overall panel and individual countries. Nevertheless, an assessment of the general pattern indicates that physical capital and internet use have statistically significant and positive effects on economic growth. By contrast, trade openness and tourism were found to have no statistically significant effect on economic growth. This finding demonstrates that the effects of these variables on economic growth are not universal but may vary depending on country-specific conditions. The results highlight the critical importance of considering country-specific dynamics when designing sustainable growth policies and prioritizing investments in digital infrastructure and physical capital.

Bu çalışmada, “Türk Devletleri Teşkilatı” üyesi ülkelerde “Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan” ekonomik büyümenin belirleyicileri, 2000–2022 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada, ekonomik büyümeyi açıklamak üzere ticari açıklık, Ar-Ge harcamaları, emek ve sanayi katma değeri bağımsız değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Değişkenler arasındaki bu ilişkiler FGLS tahmincisi kullanılarak araştırılmıştır. Elde edilen ampirik bulgular, ticari açıklık ve emek değişkenlerinin büyümeyi negatif yönde etkilediğini göstermektedir. Buna karşın sanayi katma değeri ve Ar-Ge harcamalarının ekonomik büyüme üzerinde olumlu etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Bulgular, genel olarak teorik beklentilerle kısmen uyumlu sonuçlar ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, ilgili ülke grubu için çeşitli politika önerileri geliştirilmiştir.

Küreselleşme, dijitalleşme, teknolojik dönüşüm, enerji politikaları ve jeopolitik gelişmelerin dünya ekonomisini yeniden şekillendirdiği günümüzde, ekonomik büyüme olgusu yalnızca üretim artışıyla açıklanabilecek bir kavram olmaktan çıkmış; çok boyutlu ve disiplinler arası bir araştırma alanına dönüşmüştür. Bu doğrultuda hazırlanan Küresel Ekonomide Büyüme: Makroekonomik Bir Çerçeve adlı bu eser, ekonomik büyümenin farklı dinamiklerini teorik ve ampirik boyutlarıyla ele almayı amaçlayan akademik çalışmaların bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur. Eserde yer alan bölümler, alanında yetkin araştırmacılar tarafından hazırlanmış olup; ekonomik büyüme olgusunu dijitalleşme, finansal gelişme, Ar-Ge harcamaları, teknolojik inovasyon, dış ticaret, doğrudan yabancı yatırımlar, yenilenebilir enerji, ekonomik özgürlük, sermaye birikimi, enflasyon ve jeopolitik risk gibi güncel ve stratejik değişkenler çerçevesinde incelemektedir. Bu yönüyle kitap, yalnızca teorik tartışmalara değil; aynı zamanda politika yapım süreçlerine ve uygulamalı literatüre de katkı sunmayı hedeflemektedir. Kitap kapsamında Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Uçar tarafından kaleme alınan bölümde, internet lideri ülkelerde dijitalleşme göstergeleri, ticari açıklık ve istihdamın ekonomik büyüme üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Dr. Öğr. Üyesi Mücahit Ülger’in çalışmasında ise Türkiye’de ekonomik büyüme, Ar-Ge harcamaları ve teknolojik inovasyon arasındaki nedensellik ilişkileri ele alınmıştır. Dr. Öğr. Üyesi Mert Anıl Atamer tarafından hazırlanan bölümde, ekonomik büyüme ile doğrudan yabancı yatırımlar, ihracat ve enflasyon arasındaki ilişkiler Türkiye örneğinde incelenmiştir. Dr. Ayşe Eryer’in çalışması, G7 ülkeleri ve Türkiye örnekleminde yenilenebilir enerji tüketiminin belirleyicilerini çevresel teknolojik inovasyon ve karbon emisyonları çerçevesinde değerlendirmektedir. Doç. Dr. Gülferah Ertürkmen ise Türkiye ve Türk Cumhuriyetlerinde ekonomik özgürlük ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi panel nedensellik analiziyle incelemiştir. Dr. Melek Kıdemli tarafından hazırlanan bölümde, Türkiye’de dijital altyapı, finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiler Fourier Toda-Yamamoto yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Öğr. Gör. Dr. Lokman Salih Erdem’in çalışması, enflasyon ile ekonomik büyüme ilişkisini sürdürülebilir büyüme perspektifiyle ele alırken; Dr. Öğr. Üyesi Kamuran Yıldız’ın bölümü, Türkiye’de sermaye birikimi ve dijitalleşmenin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini ARDL yaklaşımı çerçevesinde değerlendirmektedir. Ayrıca Dr. Hüseyin Saltan tarafından hazırlanan bölümde, Türkiye ekonomisinde jeopolitik risklerin büyüme üzerindeki etkileri bölgesel ve küresel boyutlarıyla analiz edilmiştir. Kitapta yer alan çalışmaların Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanmış olması, eserin ulusal ve uluslararası akademik çevrelere hitap etmesini sağlamaktadır. Bu durum, yükseköğretimde kalite, bilimsel görünürlük ve uluslararasılaşma hedefleriyle de uyum göstermektedir. Ekonomik büyümenin yalnızca nicel bir artış değil; aynı zamanda sürdürülebilir kalkınma, teknolojik dönüşüm, çevresel kalite, finansal istikrar ve toplumsal refah ile doğrudan ilişkili çok boyutlu bir süreç olduğu düşüncesi, bu eserin temel hareket noktalarından birini oluşturmaktadır. Bu nedenle kitapta yer alan çalışmaların, literatüre akademik katkı sunmasının yanı sıra politika yapıcılar, araştırmacılar ve öğrenciler açısından da faydalı bir kaynak olması amaçlanmıştır. Bu çalışmanın hazırlanmasında emeği geçen tüm değerli yazarlara katkılarından dolayı teşekkür eder, eserin bilim dünyasına faydalı olmasını temenni ederim. Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Uçar

Bu çalışma, internet kullanım oranı bakımından ilk yedi sırada yer alan ülkedeki (Bahreyn, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, İzlanda, Kuveyt, Katar, Lüksemburg) internet kullanımı, mobil telefon aboneliği, ticari açıklık ve istihdam oranının ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini araştırmaktadır. Veri kısıtından dolayı çalışmanın analiz dönemi 2001-2023 dönemine ait yıllık verilerinden oluşmaktadır. Tahmin edilen model otokorelasyon ve değişen varyans sorunları içerdiğinden Uygun Genelleştirilmiş En Küçük Kareler Yöntemi (FGLS) tahmincisi kullanılmıştır. Tahminciden elde edilen bulgulara göre değişkenlerin tamamı istatistiksel olarak anlamlıdır. Mobil telefon aboneliği ekonomik büyümeyi negatif etkilerken diğer değişkenlerin tamamı ise ekonomik büyüme üzerinde pozitif bir etkiye sahiptir. Bu bağlamda bu ülkelerin özellikle mobil telefon aboneliğinin üretken kullanımını artıracak politikalara ağırlık vermesi gerektiği dikkat çekmektedir.

This study examines the effects of physical capital, financial development, workers remittances, labor and population growth on economic growth in 18 Sub-Saharan African countries. The analysis period consists of annual data from 1990 to 2023. The AMG estimator was used as the main estimator, while the CCEMG estimator was utilized as the control estimator. Additionally, the causal relationship between the variables and economic growth, as well as the direction of causality, was examined. The causal relationship was analyzed using the Dumitrescu-Hurlin (2012) test. The CCEMG estimator produces results at both the panel and cross-sectional levels. In this context, it was observed that the findings differed significantly at both the panel and individual level. It is noteworthy that physical capital and labor are the most influential variables on growth across the countries. This suggests that policies to be implemented should be tailored to the specific characteristics of each country. The findings of the causality test indicate that there is a bidirectional causal relationship between growth and physical capital and population growth.

Son dönemlerde, endişeye yol açan iklim değişikliği ve küresel ısınma gibi gelişmeler nedeniyle çevresel kalite ve sürdürülebilirlikten ödün vermeden ekonomik büyümeyi ve finansal gelişmeyi sağlayabilmek, ülkeler açısından oldukça önemli olmakla birlikte bu yönde gerçekleştirilen politikalar ön plana çıkmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, E-7 ülkelerinde (Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Meksika, Rusya ve Türkiye) çevresel sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir ekonomik büyümenin dinamikleri incelenmekte ve bu süreçlerde temiz enerji yatırımları, finansal gelişme ve mal ticaretinin etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada çevresel sürdürülebilirlik göstergeleri olarak karbon emisyonu ve ekolojik ayak izi kullanılmış, 2001-2020 dönemi E-7 ülkeleri için üç model kurgulanmıştır. Bu modellerde bağımlı değişkenler sırasıyla karbon emisyonu, ekolojik ayak izi ve ekonomik büyüme olarak belirlenmiştir. Katsayı tahmincisi olarak Panel Corrected Standard Error (PCSE) tahmincisi kullanılarak gerçekleştirilen analizler, temiz enerji yatırımlarının çevresel kalite üzerinde olumlu etkileri olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak, finansal gelişme ve mal ticaretinin çevresel kaliteyi olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir. Ekonomik büyümenin bağımlı değişken olduğu modelde ise finansal gelişme ve mal ticareti değişkenleri anlamlı bulunmuş ve finansal gelişmedeki artışın ekonomik büyümeyi artırdığı gözlenirken mal ticaretinin ise azalttığı gözlenmiştir. Bu bulgular, E-7 ülkelerinde sürdürülebilir politikaların geliştirilmesi açısından önemli çıkarımlar sunmaktadır.

Sürdürülebilir ekonomik büyüme hedefi, günümüz küresel ekonomi-politik gündeminde giderek daha fazla önem kazanmakta olup; enerji arz güvenliği, çevresel sürdürülebilirlik ve üretkenliğe dayalı büyüme stratejileri bu çerçevede öncelikli politika alanları hâline gelmiştir. Bu bağlamda, ekonomik büyümenin temel belirleyicileri arasında kabul edilen yenilenebilir enerji tüketimi, teknolojik inovasyon ve sanayi katma değeri arasındaki dinamik ilişkilerin bütüncül bir yaklaşımla analiz edilmesi gerekliliği doğmuştur. Literatürde bu değişkenlerden her birinin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri farklı çalışmalarla ayrı ayrı ele alınmış olsa da söz konusu üç değişkenin aynı model çerçevesinde birlikte incelendiği çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Çalışmanın temel amacı, 22 Avrupa Birliği (AB) ülkesinde 1995–2021 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak, yenilenebilir enerji tüketimi, teknolojik inovasyon ve sanayi katma değerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini ampirik olarak analiz etmektir. Bu yönüyle çalışma, literatürdeki eksikliği gidermeye katkı yapmayı ve politika yapıcılar için bütüncül öneriler sunmayı hedeflemektedir. Çalışmada öncelikle panel veri yapısına uygun tanımlayıcı analizler yapılmış, ardından modelde yatay kesit bağımlılığı, otokorelasyon ve değişen varyans sorunları tespit edildiğinden, bu tür yapısal sorunlara karşı etkili bir tahmin aracı olan Driscoll-Kraay yönteminden yararlanılmıştır. Uzun dönemli ve karşılaştırmalı analiz imkânı sunan bu yöntem sayesinde, zamana bağlı yapısal değişimlerin ve politika etkilerinin dikkate alındığı sağlam ekonometrik sonuçlara ulaşılmıştır. Elde edilen ampirik bulgular, çalışmada ele alınan üç temel değişkenin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerinin farklı yönlerde seyrettiğini ortaya koymaktadır. Buna göre, teknolojik inovasyonda meydana gelen %1’lik bir artışın ekonomik büyümeyi yaklaşık %0.173 oranında azalttığı gözlemlenmiştir. Bu durum, inovasyonun kısa vadede ekonomik büyümeyi desteklemek yerine dönüşüm süreçleri ve yeniden yapılanma maliyetleri nedeniyle sınırlayıcı bir etki yaratabileceğini düşündürmektedir. Diğer yandan, yenilenebilir enerji tüketiminde gerçekleşen %1’lik bir artışın ekonomik büyümeyi %0.176 oranında artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgu, çevre dostu enerji kaynaklarının kullanımının yalnızca çevresel sürdürülebilirliğe değil, aynı zamanda ekonomik performansa da olumlu katkı sağladığını göstermektedir. Sanayi katma değerinde gözlenen %1’lik bir artışın ise ekonomik büyümeyi %0.392 oranında azalttığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla, sanayi faaliyetlerinin artışının belirli koşullar altında çevresel ve yapısal maliyetler doğurarak büyümeyi olumsuz etkileyebileceğine işaret etmektedir. Bu sonuçlar, yenilenebilir enerji kullanımının ekonomik büyüme açısından teşvik edilmesi gerektiğine işaret ederken, teknolojik inovasyonun ve sanayi üretiminin büyüme üzerindeki etkilerinin bağlamsal olarak daha dikkatli değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Böylece çalışma, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada politika yapıcılara yön gösterici nitelikte özgün ve ampirik temellere dayanan katkılar sunmaktadır.

Amaç: Bu çalışmada, Türk Cumhuriyetleri ülkelerinde (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkiye ve Türkmenistan) 1992–2022 dönemi yıllık verileri kullanılarak tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon (CO₂) emisyonu arasındaki nedensellik ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Analizde, CD ve homojenlik testlerinin ardından ikinci nesil birim kök testi olarak CADF yöntemi kullanılmıştır. Ardından eş bütünleşme testi yapılmıştır. Nedensellik ilişkileri ise Kónya panel nedensellik testiyle analiz edilmiştir. Bulgular: Bulgulara göre panel düzeyinde CO₂’den tarımsal verimliliğe doğru bir nedensellik tespit edilirken, tarımsal verimlilikten CO₂’ye doğru bir nedensellik ilişkisi gözlenmemiştir. Benzer şekilde tarımsal verimlilikten ekonomik büyümeye doğru nedensellik ilişkisi bulunurken, ekonomik büyümeden tarımsal verimliliğe doğru herhangi bir nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir. Ayrıca ekonomik büyüme ile CO₂ arasında panel düzeyinde çift yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Yatay kesit düzeyinde ülke bazlı sonuçlar ise ilişkilerin farklılaştığını ortaya koymuştur. Kazakistan’da CO₂ ile tarımsal verimlilik arasında çift yönlü nedensellik, Türkiye ve Türkmenistan’da CO₂’den tarımsal verimliliğe doğru nedensellik bulunmuştur. Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’de ekonomik büyüme ve CO₂ arasında çift yönlü nedensellik, Özbekistan ve Türkmenistan’da CO₂’den ekonomik büyümeye doğru nedensellik tespit edilmiştir. Tacikistan ve Türkmenistan’da tarımsal verimlilikten ekonomik büyümeye bir nedensellik, Türkiye’de ekonomik büyümeden tarımsal verimliliğe doğru bir nedensellik bulunmuştur. Özgünlük/Değer: Bu çalışma, karbon emisyonu, tarımsal verimlilik ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi Türk Cumhuriyetleri özelinde inceleyen nadir araştırmalardan biri olup, 1992-2022 dönemine ait uzun dönemli veriler ve ikinci nesil panel veri yöntemleri kullanarak literatüre metodolojik ve bölgesel açıdan özgün katkılar sunmaktadır. Elde edilen bulgular, bölgeye özgü dinamikler ışığında sürdürülebilir kalkınma politikalarına yön verecek niteliktedir.