Meltem Ece Çokmutlu

Bu çalışma, Karabük Üniversitesi İşletme Fakültesi öğrencilerinin mobil ödeme teknolojilerini benimseme süreçlerini etkileyen faktörleri incelemeyi amaçlamaktadır. Davis’in (1989) Teknoloji Kabul Modeli temel alınarak yürütülen araştırmada, kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 534 öğrenciye e-anket uygulanmıştır. Verilere geçerlilik, güvenilirlik ve regresyon analizleri yapılmış; beş hipotezin tamamı desteklenmiştir. Bulgular, algılanan kullanım kolaylığının algılanan faydayı anlamlı biçimde etkilediğini, her iki değişkenin de tutum üzerinde olumlu etkiler yarattığını göstermektedir. Ayrıca, algılanan faydanın kullanım niyetini etkilediği ve tutumun niyet üzerinde belirleyici olduğu saptanmıştır. Araştırma sonuçları, üniversite öğrencilerinin Fintek tabanlı ödeme çözümlerini kabul etme süreçlerine katkı sağlamakta ve mobil ödeme teknolojilerinin yaygınlaştırılmasına yönelik stratejiler geliştirilmesine rehber olmaktadır.

Maliyet yapışkanlığı, faaliyet hacmi veya satışlarda artış olduğunda maliyetlerin hızlı şekilde yükselmesine karşın, satışlardaki düşüşlerde aynı hızda azalmaması biçiminde ortaya çıkan asimetrik bir maliyet tepkisidir. Bu çalışmanın amacı, ABJ yaklaşımı çerçevesinde Borsa İstanbul (BİST) imalat sektöründe faaliyet gösteren 136 işletmenin 2011–2024 dönemine ilişkin satışların maliyeti ve faaliyet giderlerinde maliyet yapışkanlığının olup olmadığının tespit edilmesidir. Panel regresyon ile yapılan analizlerde satışların maliyeti faaliyet giderleri ve genel yönetim giderlerinde geleneksel maliyet davranışının mevcut olduğu görülmüştür. İmalat sektöründe maliyetlerin satış düşüşleri karşısında esnek bir şekilde azaltılabildiği asimetrik maliyet davranışının gözlenmediği sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle faaliyet giderlerinde gözlenen güçlü tepki, işletmelerin talep daralmalarında gider yapılarını daha hızlı yönetebildiğine işaret etmektedir.

Firmaların performans ölçümünde günümüze değin çok çeşitli değerleme ölçütleri geliştirilmiştir. Firmalar tarafından yaratılan katma değerin belirlenmesi de firma performansının değerlendirilmesinde tercih edilen temel ölçütlerdendir. Firmaların varlıklarını kullanarak ne düzeyde değer yarattığını tespit etmek önem arz etmektedir. Katma değer ile performans ölçümünde ekonomik katma değer (EVA) piyasa katma değeri (MVA) sıklıkla kullanılan ölçütler olarak karşımıza çıkmaktadır. Firmaların sürdürülebilirlik faaliyetlerinin gelişimi ve bu faaliyetlerin firmanın performansına olan etkisi nedeniyle sürdürülebilir katma değerin de ölçülmesi ve firmanın performans değerlendirmesinde kullanılması daha bütüncül bir değerlendirme imkanı sağlayacaktır. Bu çalışmanın amacı otomotiv sektörü firmalarının EVA, MVA ve sürdürülebilir katma değerin (SVA) ölçütlerini hesaplamak ve yaratılan katma değer üzerinden firmaları karşılaştırmaktır. Çalışmada 2020-2022 dönemleri itibariyle performans karşılaştırması yapılmıştır. Çalışmada firma verilerine erişim için Refinitiv Eikon Datastream platformu ve firmaların yayımladığı sürdürülebilirlik raporları kullanılmıştır. Araştırma sonucunda firmaların benzer EVA ve MVA performans sıralamalarına sahip olduğu SVA sıralamalarının ise farklılaştığı belirlenmiştir.

Bu çalışmanın amacı BIST otomotiv sektörü firmalarının 2018-2022 dönemindeki nakit akım temelli finansal performansını bütüncül bakış açısıyla değerlendirmektir. Bu kapsamda bir bulanık çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımı olan Oyun-Teorik Bulanık Değerlendirme Sistemi (G-FES) kullanılmıştır. Bununla birlikte her bir yıl için ayrı ayrı elde edilen TOPSIS sıralamaları kullanılarak iki oyunculu sıfır toplamlı bir oyun oluşturulmuştur. Bu oyunun çözümü de beş yıllık dönem için sonuç vermektedir ve G-FES sonuçlarının karşılaştırılmasında kullanılmıştır. Yapılan analizin sonucunda; en yüksek performansa sahip olan firmaların ASUZU, KARSN ve TTRAK olduğu görülmüştür. Öte yandan bunların kendi içindeki sıralaması riskten kaçınma derecesine bağlı olarak değişmektedir.

Bu çalışma lisans düzeyinde eğitim alan öğrenciler üzerinde İslami Finansal Okuryazarlık (İFO) kültür düzeyini ve bu kültürü etkileyen psikolojik faktörleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada bir “İslami Finansal Okuryazarlık “Ölçeği” üzerinden Karabük Üniversitesi İşletme Fakültesi’nde anket yöntemi ile veri toplama işlemi gerçekleştirilmiştir. Bağımsız örneklem t testi, Anova, Games-Howell ve Horchberg’s GT2 post-hoc analizleri ve Pearson korelasyon testi analizde kullanılan yöntemlerdir. Araştırma bulguları incelendiğinde İFO alt kriterlerinden dindarlık boyutunun en yüksek puana sahip olduğu görülmüştür. En düşük puana sahip boyut ise çaresizlik boyutunda gerçekleşmiştir.

Hayatın hemen her alanında etkilerini gördüğümüz dijitalleşme iş dünyasının faaliyetlerini de önemli ölçüde etkilemektedir. Dijitalleşmenin etkisinin yoğun bir şekilde hissedildiği sektörlerden birisi de finans sektörüdür. Sektörde bankacılık, yatırım danışmanlığı, sigortacılık gibi faaliyet alanlarında yeni girişimlerinin etkisiyle inovatif ürün ve hizmetler sunulmakta ve pazarın dinamikleri radikal şekilde değişmektedir. Nesnelerin interneti, blokzincir, API, yapay zekâ gibi teknolojik gelişmelerin etkisi ile finansal teknolojiler (Fintek) adı verilen yeni bir endüstri ortaya çıkmıştır. Fintek alanındaki girişimler ile ödemeler, para transferleri, finansal danışmanlık, kredi, borçlanma, sigortacılık gibi birçok finansal hizmet alanında inovatif çözümler pazarda yer edinmektedir. Bu çalışmada da dijital dönüşüm ile Fintek özelinde yaşanan gelişmeler incelenmiş Fintek kavramı ve ekosistemi, Fintek girişimlerinin kategorileri ve ülkemizdeki Fintek çözümleri üzerinde durulmuş ve bu ekosisteme ilişkin güncel gelişmeler aktarılmıştır. Çalışmada Fintek çözümleri ödemeler, varlık yönetimi, finansman ve diğer Fintek çözümleri olarak dört ana başlıkta kategorize edilmiştir. Türkiye’de dijital dönüşümün finans sektöründe en fazla etkilediği pazarın ödemeler alanı olduğunu söylemek mümkündür. Mobil ödeme çözümleri ve kripto paraların ödemeler alanında en fazla çözümlerin olduğu alt kırılımlar olduğu görülmektedir. Finansman alanında Fintek çözümleri borçlanma/kredi ve kitle fonlama alt kategorilerinde gerçekleştirilen çözümleri kapsamaktadır. Varlık yönetiminde ise çevrimiçi danışmanlık olarak da bilinen robo danışmanlık ve bireysel finans yönetimi çözümleri sunulmaktadır. Bu alanların dışında sigorta, teknoloji, alt yapı, bilişim, risk yönetimi, operasyon gibi alanlara ilişkin çözümler de diğer Fintek çözümleri kategorisinde sınıflandırılmıştır. Kitle fonlama, kişisel finans yönetimi ve varlık yönetimi alanlarının ülkemizde Fintek girişimlerinin görece daha az olduğu alanlar olduğu görülmektedir.

Şirketler faaliyetlerini gerçekleştirirken ortaya çıkan en önemli sera gazlarından birisi de karbondur. Karbon emisyonları küresel ısınma ve iklim değişikliğine olan etkisi nedeni ile emisyonunun azaltımına ilişkin pek çok düzenlemenin yapıldığı bir sera gazıdır. Gerek bu düzenlemeler gerekse çevresel sürdürülebilirlik nedeni ile günümüz şirketleri karbon emisyonlarını ölçmekte, açıklamakta ve emisyonların azaltımına ilişkin birçok faaliyet gerçekleştirmektedir. Bu çalışmada Borsa İstanbul’da faaliyet gösteren şirketlerin karbon emisyonu ve temerrüt riski arasında bir ilişkinin olup olmadığı eğer bir ilişki var ise bu ilişkinin şirketin temerrüt riski üzerindeki etkisinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla şirketlerin toplam karbon emisyonları bağımlı değişken olarak belirlenmiş ve Merton modeli ile hesaplanan temerrüde olan uzaklık (DD) değişkeni ile regresyon analizine tabi tutulmuştur. Analizde varlıkların getirisi, kaldıraç ve şirket büyüklüğü kontrol değişkenleri olarak belirlenmiştir. Analiz sonuçlarında karbon emisyonlarının temerrüt riski üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu görülmüştür. Şirketlerin regresyon katsayılarına bakıldığında karbon emisyonu arttıkça temerrüt riski artmaktadır. Kontrol değişkenleri ile temerrüt riski arasında da anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Karbon emisyonlarının temerrüt üzerindeki anlamlı etkisi nedeni ile işletme kararlarında karbon yönetiminin ve azaltımının da dikkate alınması gerektiği görülmektedir.

Döngüsel ekonomi, doğrusal ekonomiye alternatif olarak ortaya çıkan, kaynak verimliliğini, atık azaltımını ve geri dönüşümü önceleyen yeni bir ekonomi modelidir. Doğanın sunduğu kaynaklara bağımlılığı çok yüksek olan imalat işletmeleri hammaddeyi doğadan alırken ve atıklarını yine doğaya bırakırken gerçekleştirdikleri operasyonların çevresel etkilerini de döngüsel ekonomi stratejileri sayesinde daha optimum şekilde yönetmektedirler. Bu çalışmanın amacını Borsa İstanbul (BIST) 50 Endeksinde yer alan imalat sanayi işletmelerinin 2019-2021 dönemine ilişkin döngüsel ekonomi etkinliklerinin ve finansal etkinliklerinin ölçülmesi ve karşılaştırılması oluşturmaktadır. Bu amaçla çalışmada döngüsel ve finansal etkinlikler Veri Zarflama Analizi (VZA) ile ölçülmüştür. 2019-2021 analiz döneminde işletmelerin döngüsel ve finansal etkinlik sonuçları incelendiğinde 2019 yılında AYGAZ ve CIMSA, 2020 yılında ARCLK, CCOLA, OTKAR, TUPRS, ULKER ve SISE, 2021 yılında ise AYGAZ ve FROTO hem döngüsel hem de finansal etkinliğe sahip işletmeler olmuşlardır.

Bu çalışmanın temel amacı; bir işletmenin sürdürülebilirlik performansının nasıl finansal sonuçlara yol açtığını görebilmek adına işletmenin sürdürülebilirlik performansı ile finansal performansını karşılaştırmaktır. Bu amaçla Borsa İstanbul (BIST) sürdürülebilirlik endeksinde yer alan imalat işletmelerinin sürdürülebilirlik performansları (ekonomik, sosyal, çevresel ve toplam) ve finansal performansları, belirli performans ölçüm göstergeleri üzerinden değerlendirilmiş ve işletmeler için bir puan elde edilmiştir. 2015-2017 yıllarında endekse dahil olan işletmeleri kapsayan bu çalışmada içerik analizi, entropi TOPSIS, oran analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda işletmelerin ekonomik, sosyal, çevresel ve toplam sürdürülebilirlik performanslarına ilişkin başarılarının finansal başarılarına tam olarak yansıdığını söylemek mümkün değildir. İşletmelerin sürdürülebilirlik performans puanları ile finansal performans puanları genel olarak aynı doğrultuda hareket etmemiştir.

Kurumsal raporlarda (finansal ve finansal olmayan raporlar) sunulan bir bilginin doğruluğunun bağımsız bir kuruluş tarafından incelenmesi ve güvencesinin verilmesi, bu bilginin karar almada kullanılabilirliğini ve güvenini arttıracaktır. Sunulan finansal bilgiler için uluslararası düzeyde kabul gören standartlaşmış bağımsız denetim hizmetleri mevcuttur. Son yıllarda finansal olmayan bilgiler için de güvence hizmeti sağlayabilecek standartlar hazırlanmaya başlanmıştır. Bu standartların en bilinenleri Uluslararası Bağımsız Denetim ve Güvence Denetimi Standartları Kurulu (IAASB) tarafından hazırlanan standartlardır. Kurul tarafından hazırlanan spesifik standartlardan biri de ISAE 3410 “Sera Gazı Beyanlarına İlişkin Güvence Denetim Standardı”dır. Bu çalışmada güvence denetimi standartları kapsamında bulunan sera gazı beyanlarına ilişkin güvence standardı (ISAE 3410) açıklanmış ve Borsa İstanbul Sürdürülebilirlik endeksinde yer alan işletmelerin sundukları finansal olmayan raporlarda ISAE 3410 sera gazı güvence standardına ilişkin açıklamaları ölçülmüştür. Ölçüm yapılırken elde edilen finansal olmayan raporlardan (sürdürülebilirlik raporları ve entegre raporlar) içerik analizi yöntemiyle ilgili bilgiler toplanmış ve frekans dağılımı ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucu genel olarak değerlendirildiğinde; işletmelerin sera gazı beyanlarına ilişkin açıklamalarının yüksek olduğu ve işletmelerin ISAE 3410 sera gazı güvence standardına ilişkin farkındalıklarının olduğu görülmüştür.