Furkan Göktaş

Dijitalleşme çağımızın kelimesidir. Bu çalışmanın amacı belirsiz kriter ağırlıkları altında dokuz OECD ülkesinin dijital gelişimlerinin değerlendirilmesidir. Bu kapsamda basit toplamlı ağırlıklandırma yöntemi (SAW) belirsiz kriter ağırlıkları için genelleştirilerek yeni bir çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemi önerilmiştir. Önerilen yöntem belirsiz kriter ağırlıklarıyla basit toplamlı ağırlıklandırma yöntemi (U-SAW) olarak adlandırılmıştır. Çalışmada OECD’nin belirlediği kriterler baz alınmıştır ve en güncel OECD verileri kullanılmıştır. Yapılan analizin sonucunda ağırlığı en yüksek olan kriter, güven olarak bulunmuştur. Dijital gelişimi en yüksek olan ülke Finlandiya’dır. Sürdürülebilirlik, dijital gelişim gibi objektif bakış açısına ihtiyaç duyulan analizlerde U-SAW’ın iyi bir tercih olabileceği sonucuna varılmıştır.

Dijitalleşme kavramı gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin 2017-2022 dönemindeki dijitalleşme seviyelerinin bütüncül bir bakış açısıyla karşılaştırılmasıdır. Bu nedenle VIKOR yönteminin norm minimizasyonuna dayalı bir uzantısı (NM-VIKOR) bu çalışmada önerilmiştir ve bu uzantı grup karar verme problemleri için genelleştirilmiştir. Bu genel hal NMG-VIKOR olarak adlandırılmıştır. Bu yaklaşımlar tanımları gereği tek çözüm vermektedir. NM-VIKOR kullanılarak yapılan karşılaştırmalara göre; 2021 ve 2022 yıllarında Danimarka ilk sırada iken 2017, 2018, 2019 ve 2020 yıllarında Finlandiya ilk sıradadır. Tüm periyot için NMG-VIKOR kullanılarak yapılan karşılaştırmaya göre; Finlandiya ve Danimarka sıralaması vardır. Buna karşın diğer AB ülkeleri dijital gelişim açısından görece yetersizdir.

This study aims to objectively compare the long-term innovation performances of the EU countries. In this context, we propose a hybrid multi-attribute decision-making (MADM) approach combining Simple Additive Weighting (SAW) and TOPSIS. The proposed approach (CST) uses the alternatives’ quadratic utility functions considering the weighted sum value and distance to the positive ideal solution. It also uniquely determines the criteria weight vector using a strictly concave maximization problem. Using the Summary Innovation Index (SII) data for the 2016-2023 period, CST reveals that Sweden, Denmark, and the Netherlands are in the first three ranks. In contrast, Romania, Bulgaria, and Latvia are in the last three ranks.

Possibility theory is a significant tool to deal with the imprecise probability and benefit from the expert knowledge. Thus, the possibilistic mean - variance (MV) model is a considerable alternative for the portfolio selection problem. In this study, we propose an extension of the possibilistic MV model to the multiple market strategies where we assume that the possibility distributions of asset returns are given with triangular fuzzy numbers. The proposed extension, which is related to the game theory is given with a linear optimization problem. Thus, it can be solved with the Simplex algorithm as in this study. After giving the theoretical points, we illustrate it by using a numerical example. To the best of our knowledge, this is the first paper bringing the game theory and the possibilistic MV model together.

İşletmeler pazardaki konumu korumak ya da pazar payını artırmak için birçok pazarlama iletişimi çabalarından yararlanmaktadır. Bir pazarlama iletişimi aracı olan reklam kampanyası, sosyal medya platformlarında uygulandığında işletmelerin bütçelerinde bir gider olacaktır. Bu çalışmanın amacı bir gerçek dünya problemi için sosyal medya reklam platformu seçiminin bütçe perspektifi açısından incelenmesidir. Bu kapsamda oyun teorisine dayanan yeni bir bulanık çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımı önerilmiştir. Bu yaklaşım Oyun - Teorik Bulanık Değerlendirme Sistemi (G-FES) olarak adlandırılmıştır. G-FES ile yapılan uygulamada Twitter platformuna en yüksek kaynağın ayrılması gerektiği bulunmuştur. Öte yandan bu sonuçlar ilgili şirket ve uzmanlar özelinde olup genelleştirilemez. Literatürdeki çalışmaların sonuçları birbirlerinden farklıdır. Beklediğimiz üzere, bu çalışmada elde edilen sonuçlar için de benzer durum geçerlidir.

Bu çalışmanın amacı BIST otomotiv sektörü firmalarının 2018-2022 dönemindeki nakit akım temelli finansal performansını bütüncül bakış açısıyla değerlendirmektir. Bu kapsamda bir bulanık çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımı olan Oyun-Teorik Bulanık Değerlendirme Sistemi (G-FES) kullanılmıştır. Bununla birlikte her bir yıl için ayrı ayrı elde edilen TOPSIS sıralamaları kullanılarak iki oyunculu sıfır toplamlı bir oyun oluşturulmuştur. Bu oyunun çözümü de beş yıllık dönem için sonuç vermektedir ve G-FES sonuçlarının karşılaştırılmasında kullanılmıştır. Yapılan analizin sonucunda; en yüksek performansa sahip olan firmaların ASUZU, KARSN ve TTRAK olduğu görülmüştür. Öte yandan bunların kendi içindeki sıralaması riskten kaçınma derecesine bağlı olarak değişmektedir.

Amaç –Sürdürülebilirlik gelecek nesillerin varlıklarını devam ettirebilmesi için gerekli olan kaynakları yok etmeden bugünkü neslin varlığını sürdürmesi olarak tanımlanabilir. Günümüzde işletmelerin sadece finansal performansları değil sürdürülebilirlik performansları da paydaşlar için göz ardı edilemez bir faktör haline gelmiştir. Bu çalışma BIST katılım sürdürülebilirlik endeksi hizmet sektörü şirketlerininsürdürülebilirlik performansının analizini tek bir periyot bazında bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır.Yöntem –Bu çalışmada bir bulanık çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımı olan Dayanıklı Teorik Bulanık Değerlendirme Sistemi (R-FES) kullanılmıştır. Ayrıca bazı temel yöntemlerin (Laplace, Wald ve Hurwicz kriterlerinin) çoklu karar matrislerine uzantıları, R-FESsonuçlarını karşılaştırmada kullanılmıştır.Bulgular –Çalışma kapsamında BIST katılım sürdürülebilirlik endeksi hizmet sektörü şirketlerianaliz edilmiştir. Veriler Refinitiv Eikon veri tabanından alınarak objektif bir analiz yapılmıştır. 2019-2021 periyotu için R-FES ile bulunan sürdürülebilirlik sıralaması; ENJSA, PGSUS, DOAS, THYAO, AKSEN, BIMAS, MPARK ve MAVI şeklindedir. Tartışma –Söz konusu şirketlerinR-FES ile elde edilen sürdürülebilirlik skorları nonnegatiftir ve toplamları 1’e eşittir. Bu skorlar sürdürülebilir portföy seçimi için girdi olarak kullanılabilir.

Çok kriterli karar verme (ÇKKV) problemlerinin en tartışmalı noktası kriter ağırlıklandırmadır. Çünkü farklı kriter ağırlıkları genellikle farklı sonuçların ortaya çıkmasına neden olur. Bu çalışmanın amacı kriter ağırlıklarının belirsiz olduğu durumda ÇKKV problemlerini çözebilmek için yeni bir yöntem geliştirmektir. Bu kapsamda bu çalışmada Belirsiz Kriter Ağırlıklarıyla Olabilirlik Değerlendirme Sistemi (U-PES) önerilmiştir. Uzman bilgisinden (yapay zekâ sohbet robotlarından) ve geçmiş veriden yararlanılarak Borsa İstanbul’da işlem gören sekiz adet hisse senedi ile portföy oluşturmada U-PES kullanılmıştır. Buradaki kriterler; beklenen getiri, standart sapma ve Çevresel-Sosyal-Kurumsal Yönetim (ESG) bileşenleri olarak belirlenmiştir. Yapılan uygulamada uzman bilgisi ya da geçmiş veri ile elde edilen sonuçlar arasında genellikle pozitif ama yüksek düzeyde olmayan ilişki olduğu bulunmuştur.

The possibilistic mean–variance (MV) model is the counterpart of Markowitz’s MV model in the possibility theory. This study aims to examine the possibilistic MV model when the possibility distributions of stock returns are uncertain triangular fuzzy numbers. We define an uncertainty vector and use its ellipsoidal uncertainty set in a minimax optimization problem to model this uncertainty. We also show that this minimax optimization problem reduces to a strictly convex minimization problem. Thus, unlike the possibilistic MV model, we get diversified optimal portfolios uniquely with our approach. After laying down the theoretical points of our approach, we illustrate it with a real-world example in the literature by using a software package for convex optimization. To the best of our knowledge, this is the first paper that considers uncertain possibility distributions in the possibilistic MV model.

Bu çalışmanın amacı tutucu yatırımcılar için sürdürülebilir portföy seçimini incelemektir. Bu kapsamda iki aşamalı bir yaklaşım önerilmiştir. İlk aşamada hisse senetlerinin sürdürülebilirlik skorları, R-FES olarak kısaltılan bir bulanık çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımıyla uzman bilgisinden yararlanılarak elde edilmiştir. İkinci aşamada sürdürülebilirlik skoru vektörünü, örneklem ortalama vektörünü ve örneklem kovaryans matrisini dikkate alan bir dayanıklı optimizasyon problemi oluşturulmuştur. Ayrıca bu problemin analitik çözümü belirli varsayımlar altında verilmiştir. Önerilen dayanıklı teorik yaklaşımı tanıtmak amacıyla BIST katılım sürdürülebilirlik endeksi hisseleri üzerine bir uygulama yapılmıştır. Yapılan uygulamada sürdürülebilir yatırımın performans kaybına neden olmayabileceği görülmüştür. Ayrıca kısa pozisyon almama kısıtının; performansı artırırken, riski ve getiriyi azalttığı görülmüştür.