Yılmaz Karadeni̇z
Current Organizations / Institutes
The organizations/institutes from the scholar's latest article
Yılmaz Karadeni̇z has a total of 3 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:
- Edip Uzundal
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
2 shared publications - Mikail Devebakan
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
1 shared publication - Osman Karacan
İnönü Üniversitesi
1 shared publication
Latest Publications
- Open Access
- 15 September 2026
- Published by Avrasya Uluslararasi Arastirmalar Dergisi in Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi
- Vol. 14 (3) , 1749-1765
İRAN’IN HERAT MUHASARASI SIRASINDA İNGİLTERE-RUSYA DİPLOMATİK REKABETİ (1828-1838)
19. yüzyılın başlarında İran üzerine devam eden İngiliz-Rus rekabeti, bu asrın ortalarında belirgin bir nüfuz mücadelesine dönüşmüştür. Bu rekabet, özellikle Feth Ali Şah’ın 1804’te Gürcistan seferi ile başlayan ve 1828’de Türkmençay Antlaşması ile sona eren İran-Rus savaşlarının ardından İran yönetiminin Herat üzerindeki tarihsel egemenliğini yeniden tesis etme girişimleriyle yoğunluk kazanmıştır. Söz konusu gelişmeler, İngiliz siyaset çevrelerinde Rusya’nın Hindistan’ın batı sınırlarına doğru nüfuzunu genişletebileceği yönünde ciddi endişelere yol açmıştır. İngiltere’nin Hindistan güzergâhındaki menfaatlerine Kaçar idaresindeki İran ile birlikte müdahale etmeyi düşünen Rusya, 1830’dan itibaren İran’ın doğu sınırlarında giriştiği askerî hareketliliğe destek vermiştir. Bu destek, 1837’de Muhammed Şah’ın Herat’ı kuşatmasıyla somutlaşmıştır. İngiltere, Rusların bu hamlesine Fars Körfezi’ni işgal ederek karşılık vermiştir. İngiltere’nin İran’ın güneyini işgal etme tehdidi, İran kuvvetlerinin Herat’tan çekilmesini beraberinde getirmiştir. Bu çalışma, Herat kuşatması sürecinde Rusya’nın Kaçar sarayına sunduğu desteğin, Kalküta ve Londra’daki İngiliz karar vericiler üzerinde kayda değer etkiler meydana getirdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, İngiltere’nin süratli ve doğrudan askerî müdahalesi, Herat harekâtının sonucunun kendi çıkarları doğrultusunda şekillenmesini sağlamıştır. Söz konusu gelişme, İngiltere’nin günümüz Afganistan coğrafyasındaki nüfuzunun güçlenmesine önemli katkıda bulunmuştur. Literatürde Herat meselesi çoğunlukla İran-İngiltere, İran-Rusya veya İran ile Afgan emirlikleri arasındaki ilişkiler çerçevesinde incelenmektedir. Bu makalede ise konu daha geniş bir perspektiften ele alınmakta; Rusya ile İngiltere arasında yaşanan Büyük Oyun bağlamında ortaya çıkan diplomatik rekabet ve stratejik hamleler ekseninde değerlendirilmektedir.
- 15 September 2026
- Published by Avrasya Uluslararasi Arastirmalar Dergisi in Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi
- Vol. 14 (3) , 1749-1765
Open AccessİRAN’IN HERAT MUHASARASI SIRASINDA İNGİLTERE-RUSYA DİPLOMATİK REKABETİ (1828-1838)
19. yüzyılın başlarında İran üzerine devam eden İngiliz-Rus rekabeti, bu asrın ortalarında belirgin bir nüfuz mücadelesine dönüşmüştür. Bu rekabet, özellikle Feth Ali Şah’ın 1804’te Gürcistan seferi ile başlayan ve 1828’de Türkmençay Antlaşması ile sona eren İran-Rus savaşlarının ardından İran yönetiminin Herat üzerindeki tarihsel egemenliğini yeniden tesis etme girişimleriyle yoğunluk kazanmıştır. Söz konusu gelişmeler, İngiliz siyaset çevrelerinde Rusya’nın Hindistan’ın batı sınırlarına doğru nüfuzunu genişletebileceği yönünde ciddi endişelere yol açmıştır. İngiltere’nin Hindistan güzergâhındaki menfaatlerine Kaçar idaresindeki İran ile birlikte müdahale etmeyi düşünen Rusya, 1830’dan itibaren İran’ın doğu sınırlarında giriştiği askerî hareketliliğe destek vermiştir. Bu destek, 1837’de Muhammed Şah’ın Herat’ı kuşatmasıyla somutlaşmıştır. İngiltere, Rusların bu hamlesine Fars Körfezi’ni işgal ederek karşılık vermiştir. İngiltere’nin İran’ın güneyini işgal etme tehdidi, İran kuvvetlerinin Herat’tan çekilmesini beraberinde getirmiştir. Bu çalışma, Herat kuşatması sürecinde Rusya’nın Kaçar sarayına sunduğu desteğin, Kalküta ve Londra’daki İngiliz karar vericiler üzerinde kayda değer etkiler meydana getirdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, İngiltere’nin süratli ve doğrudan askerî müdahalesi, Herat harekâtının sonucunun kendi çıkarları doğrultusunda şekillenmesini sağlamıştır. Söz konusu gelişme, İngiltere’nin günümüz Afganistan coğrafyasındaki nüfuzunun güçlenmesine önemli katkıda bulunmuştur. Literatürde Herat meselesi çoğunlukla İran-İngiltere, İran-Rusya veya İran ile Afgan emirlikleri arasındaki ilişkiler çerçevesinde incelenmektedir. Bu makalede ise konu daha geniş bir perspektiften ele alınmakta; Rusya ile İngiltere arasında yaşanan Büyük Oyun bağlamında ortaya çıkan diplomatik rekabet ve stratejik hamleler ekseninde değerlendirilmektedir.
- 12 August 2026
- Published by Adiyaman University in Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
- No. 53,p. 923-951
BAHREYN’İN İRAN’DAN AYRILMASINDA İNGİLTERE’NİN ROLÜ
Kaçar idaresi döneminde İran’ın Bahreyn üzerindeki egemenlik iddiası tarihsel olarak Safevî dönemine kadar gitmektedir. Ancak 18. yüzyıl sonlarından itibaren merkezi otoritenin zayıflaması, özellikle Fars Körfezi’nin güney kıyılarında yerel Arap hanedanlarının güç kazanmasına yol açmıştır. Bu bağlamda Bahreyn’de El Halife Hanedanı öne çıkmış ve adada fiilî kontrol sağlamıştır. 19. yüzyıla gelindiğinde ise İngiltere’nin İran ve körfezdeki çıkarları belirginleşmiştir. Hindistan güzergâhındaki Fars Körfezi ve adaların Hindistan yolu üzerinde stratejik bir geçiş hattında bulunmaları, İngiltere’nin sömürgecilik hedeflerinde ilk sırada yer almıştır. Bu nedenle İngiltere, bölgede deniz güvenliğini sağlama bahanesiyle bir dizi anlaşma yaparak yerel şeyhlikler üzerinde nüfuz kurmuştur. Bahreyn ile yaptığı 1861 anlaşması ile bu adanın dış ilişkilerini fiilen kendi kontrolüne geçirmiştir. Böylece İran’ın Bahreyn üzerindeki egemenlik iddiası uluslararası alanda zayıflatılmıştır. Bu çalışma, tarihsel araştırma yöntemine dayalı kütüphane yöntemi ve bilgi analizi ile betimleme, karşılaştırma ve içerik analizine dayanarak, İngiltere’nin Bahreyn’e müdahalesi ve İran’dan ayrılması sürecini incelemeyi amaçlamaktadır.
- 12 August 2026
- Published by Adiyaman University in Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
- No. 53,p. 923-951
BAHREYN’İN İRAN’DAN AYRILMASINDA İNGİLTERE’NİN ROLÜ
Kaçar idaresi döneminde İran’ın Bahreyn üzerindeki egemenlik iddiası tarihsel olarak Safevî dönemine kadar gitmektedir. Ancak 18. yüzyıl sonlarından itibaren merkezi otoritenin zayıflaması, özellikle Fars Körfezi’nin güney kıyılarında yerel Arap hanedanlarının güç kazanmasına yol açmıştır. Bu bağlamda Bahreyn’de El Halife Hanedanı öne çıkmış ve adada fiilî kontrol sağlamıştır. 19. yüzyıla gelindiğinde ise İngiltere’nin İran ve körfezdeki çıkarları belirginleşmiştir. Hindistan güzergâhındaki Fars Körfezi ve adaların Hindistan yolu üzerinde stratejik bir geçiş hattında bulunmaları, İngiltere’nin sömürgecilik hedeflerinde ilk sırada yer almıştır. Bu nedenle İngiltere, bölgede deniz güvenliğini sağlama bahanesiyle bir dizi anlaşma yaparak yerel şeyhlikler üzerinde nüfuz kurmuştur. Bahreyn ile yaptığı 1861 anlaşması ile bu adanın dış ilişkilerini fiilen kendi kontrolüne geçirmiştir. Böylece İran’ın Bahreyn üzerindeki egemenlik iddiası uluslararası alanda zayıflatılmıştır. Bu çalışma, tarihsel araştırma yöntemine dayalı kütüphane yöntemi ve bilgi analizi ile betimleme, karşılaştırma ve içerik analizine dayanarak, İngiltere’nin Bahreyn’e müdahalesi ve İran’dan ayrılması sürecini incelemeyi amaçlamaktadır.
- 1 January 2025
- Published by Efe Akademi Yayınları
ÜMMET KARDEŞLİĞİNİN KAHRAMANLARI 93 Harbi’nden Kıbrıs Barış Harekâtı’na Muş Şehitleri (1877-1974)
Bu çalışma, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan başlayarak Trablusgarp, Balkan, Birinci Dünya, Kurtuluş, Kore ve Kıbrıs Barış Harekâtı’na kadar geçen süreçte Muş’tan cepheye katılan ve şehit düşen askerleri incelemektedir. Eser, söz konusu savaşların tarihsel arka planını ortaya koymakta, Muş iline mensup şehitlerin kimliklerini ve mücadelelerini arşiv belgeleri ve resmi kayıtlar ışığında ele almaktadır. Prof. Dr. Yılmaz Karadeniz ve Dr. Öğr. Üyesi Edip Uzundal tarafından hazırlanan bu kitap, yalnızca askerî ve siyasi tarihin bir parçasını değil, aynı zamanda bir bölgenin toplumsal hafızasını da belgelemektedir. Muş şehitlerine dair verilerin sistematik bir şekilde derlenmesi hem bölgesel tarih araştırmalarına hem de Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte askerî yapının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
- 1 January 2025
- Published by Efe Akademi Yayınları
ÜMMET KARDEŞLİĞİNİN KAHRAMANLARI 93 Harbi’nden Kıbrıs Barış Harekâtı’na Muş Şehitleri (1877-1974)
Bu çalışma, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan başlayarak Trablusgarp, Balkan, Birinci Dünya, Kurtuluş, Kore ve Kıbrıs Barış Harekâtı’na kadar geçen süreçte Muş’tan cepheye katılan ve şehit düşen askerleri incelemektedir. Eser, söz konusu savaşların tarihsel arka planını ortaya koymakta, Muş iline mensup şehitlerin kimliklerini ve mücadelelerini arşiv belgeleri ve resmi kayıtlar ışığında ele almaktadır. Prof. Dr. Yılmaz Karadeniz ve Dr. Öğr. Üyesi Edip Uzundal tarafından hazırlanan bu kitap, yalnızca askerî ve siyasi tarihin bir parçasını değil, aynı zamanda bir bölgenin toplumsal hafızasını da belgelemektedir. Muş şehitlerine dair verilerin sistematik bir şekilde derlenmesi hem bölgesel tarih araştırmalarına hem de Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte askerî yapının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
- 1 January 2025
- Published by Efe Akademi Yayınları
ÜMMET KARDEŞLİĞİNİN KAHRAMANLARI 93 Harbi’nden Kıbrıs Barış Harekâtı’na Muş Şehitleri (1877-1974)
Bu çalışma, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan başlayarak Trablusgarp, Balkan, Birinci Dünya, Kurtuluş, Kore ve Kıbrıs Barış Harekâtı’na kadar geçen süreçte Muş’tan cepheye katılan ve şehit düşen askerleri incelemektedir. Eser, söz konusu savaşların tarihsel arka planını ortaya koymakta, Muş iline mensup şehitlerin kimliklerini ve mücadelelerini arşiv belgeleri ve resmi kayıtlar ışığında ele almaktadır. Prof. Dr. Yılmaz Karadeniz ve Dr. Öğr. Üyesi Edip Uzundal tarafından hazırlanan bu kitap, yalnızca askerî ve siyasi tarihin bir parçasını değil, aynı zamanda bir bölgenin toplumsal hafızasını da belgelemektedir. Muş şehitlerine dair verilerin sistematik bir şekilde derlenmesi hem bölgesel tarih araştırmalarına hem de Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte askerî yapının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
- 1 January 2025
- Published by Efe Akademi Yayınları
ÜMMET KARDEŞLİĞİNİN KAHRAMANLARI 93 Harbi’nden Kıbrıs Barış Harekâtı’na Muş Şehitleri (1877-1974)
Bu çalışma, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan başlayarak Trablusgarp, Balkan, Birinci Dünya, Kurtuluş, Kore ve Kıbrıs Barış Harekâtı’na kadar geçen süreçte Muş’tan cepheye katılan ve şehit düşen askerleri incelemektedir. Eser, söz konusu savaşların tarihsel arka planını ortaya koymakta, Muş iline mensup şehitlerin kimliklerini ve mücadelelerini arşiv belgeleri ve resmi kayıtlar ışığında ele almaktadır. Prof. Dr. Yılmaz Karadeniz ve Dr. Öğr. Üyesi Edip Uzundal tarafından hazırlanan bu kitap, yalnızca askerî ve siyasi tarihin bir parçasını değil, aynı zamanda bir bölgenin toplumsal hafızasını da belgelemektedir. Muş şehitlerine dair verilerin sistematik bir şekilde derlenmesi hem bölgesel tarih araştırmalarına hem de Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte askerî yapının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
- Open Access
- 15 December 2023
- Published by Uluslararasi Sosyal ve Egitim Bilimleri Dergisi in Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi
- No. 20,p. 39-56
Kaçar Döneminde Konsolosluktan Sadrazamlığa: Mirza Hüseyin Han Müşirüddevle [Sipahsalar]
Mirza Hüseyin Han Müşirüddevle Sipahsalar, Kaçar idaresi sırasında konsolosluktan sadrazamlık makamına kadar yükselmiş, görevi sırasında İran’da afyon üretimini teşvik etmesi, rüşvete meyilli olması ve şaibeli büyük bir servete sahip olmasıyla anılan bir şahsiyet olarak tarihe geçmiştir. Bugün ise İran’da ismi bir okul ve camiye verilmesiyle hatırlanmaktadır. İran’ın Bombay Başkonsolosluğundan başlayarak sadrazam olana kadar görev yaptığı süre içerisindeki diplomatik ve idari tasarrufları, bazı tarihçilerin kendisini reformist olarak görmelerine sebep olmuştur. Bu kesim, Sipahsalar’ı Emir-i Kebir düşüncesinin bir takipçisi, ilerici düşünce sahibi, parçalanmış hükümet sistemini düzenleyen, idareyi kanunlarla yürüten, mali ve yargı reformları yapan bir kişi olarak görüp övmüşlerdir. Çalışmamızda Sipahsalar’ın siyasi ve idari hayatı ile ilgili yazılan kitap ve makaleleri tetkik ettikten sonra bizi kapsamlı bir yargıya götürüp götürmediğini ortaya koymaya çalıştık. Tarihi kaynakların bir kısmının hakkında övgüler sıraladığı, bir kısmının ise eleştirdiği Sipahsalar’ın hayatı, faaliyetleri ve devlet idaresindeki rolünü ortaya koymaya çalışırken tekdüze olmamaya çalıştık. Sipahsalar dönemini kaynaklara göre incelemeye ve tarihin perdesinin ardında kalmış bazı sırları ortaya koymaya gayret ettik.
- 15 December 2023
- Published by Uluslararasi Sosyal ve Egitim Bilimleri Dergisi in Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi
- No. 20,p. 39-56
Open AccessKaçar Döneminde Konsolosluktan Sadrazamlığa: Mirza Hüseyin Han Müşirüddevle [Sipahsalar]
Mirza Hüseyin Han Müşirüddevle Sipahsalar, Kaçar idaresi sırasında konsolosluktan sadrazamlık makamına kadar yükselmiş, görevi sırasında İran’da afyon üretimini teşvik etmesi, rüşvete meyilli olması ve şaibeli büyük bir servete sahip olmasıyla anılan bir şahsiyet olarak tarihe geçmiştir. Bugün ise İran’da ismi bir okul ve camiye verilmesiyle hatırlanmaktadır. İran’ın Bombay Başkonsolosluğundan başlayarak sadrazam olana kadar görev yaptığı süre içerisindeki diplomatik ve idari tasarrufları, bazı tarihçilerin kendisini reformist olarak görmelerine sebep olmuştur. Bu kesim, Sipahsalar’ı Emir-i Kebir düşüncesinin bir takipçisi, ilerici düşünce sahibi, parçalanmış hükümet sistemini düzenleyen, idareyi kanunlarla yürüten, mali ve yargı reformları yapan bir kişi olarak görüp övmüşlerdir. Çalışmamızda Sipahsalar’ın siyasi ve idari hayatı ile ilgili yazılan kitap ve makaleleri tetkik ettikten sonra bizi kapsamlı bir yargıya götürüp götürmediğini ortaya koymaya çalıştık. Tarihi kaynakların bir kısmının hakkında övgüler sıraladığı, bir kısmının ise eleştirdiği Sipahsalar’ın hayatı, faaliyetleri ve devlet idaresindeki rolünü ortaya koymaya çalışırken tekdüze olmamaya çalıştık. Sipahsalar dönemini kaynaklara göre incelemeye ve tarihin perdesinin ardında kalmış bazı sırları ortaya koymaya gayret ettik.
- 13 November 2023
- Published by Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi in Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi
- Vol. 13 (1) , 33-50
THE EMERGENCE OF PROTEST CULTURE IN IRAN: SOME SECTIONS FROM HISTORY UNTIL THE ISLAMIC REVOLUTION
Protesto, insan gruplarının bir ülkede belirli bir amaç etrafında mevcut siyasi idarenin idari, dini, içtimai, iktisadi ve mesleki uygulamalarına itiraz ederek değişmesi için topluluklar halinde toplanmasıdır. İran tarihinde geçmişten günümüze çeşitli dönemlerde bu türden hareketlere rastlamak mümkündür. Ahameniş döneminde II. Ardeşir’in uygulamalarına karşı çıkan Anadolu satraplarının sebep olduğu protestolar, Elamlıların I. Darius’a karşı isyanları, Selevkos kralı II. Ardavan döneminde yedi yıl süren isyanlar, Sasanilerin Eşkanilere karşı siyasi içerikli isyanları, Sasani döneminde Hristiyan Ermenilerin isyanları, Behram Çupin isyanları önemli hadiseler olarak tarihe geçmiştir. İslami dönemde toprak derebeylerine ve Emevi uygulamalarına karşı meydana gelen isyanlar, Selçuklu döneminde Kirman olayları, Safeviler döneminde merkezi idareye karşı Kızılbaş isyanları, Kaçar döneminde Reuter ve Talbut gibi İngiliz sermayedarlara verilen imtiyazlara karşı yapılan itirazlar ve isyanları saymak da mümkündür. Çalışmamızın amacı, protestonun ortaya çıkışını sağlayan sebepleri ve tarihte İran toplumunda görülen protestoların tarihi süreç içerisindeki kesitlerinden örnekler vererek ortaya koymaktır. İran’ın ilkçağlarından Kaçar idaresinin sonlarına kadar olan zaman diliminde önemli olanlarını yazılı kaynaklar çerçevesinde ortaya koymaya çalıştık.
- 13 November 2023
- Published by Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi in Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi
- Vol. 13 (1) , 33-50
THE EMERGENCE OF PROTEST CULTURE IN IRAN: SOME SECTIONS FROM HISTORY UNTIL THE ISLAMIC REVOLUTION
Protesto, insan gruplarının bir ülkede belirli bir amaç etrafında mevcut siyasi idarenin idari, dini, içtimai, iktisadi ve mesleki uygulamalarına itiraz ederek değişmesi için topluluklar halinde toplanmasıdır. İran tarihinde geçmişten günümüze çeşitli dönemlerde bu türden hareketlere rastlamak mümkündür. Ahameniş döneminde II. Ardeşir’in uygulamalarına karşı çıkan Anadolu satraplarının sebep olduğu protestolar, Elamlıların I. Darius’a karşı isyanları, Selevkos kralı II. Ardavan döneminde yedi yıl süren isyanlar, Sasanilerin Eşkanilere karşı siyasi içerikli isyanları, Sasani döneminde Hristiyan Ermenilerin isyanları, Behram Çupin isyanları önemli hadiseler olarak tarihe geçmiştir. İslami dönemde toprak derebeylerine ve Emevi uygulamalarına karşı meydana gelen isyanlar, Selçuklu döneminde Kirman olayları, Safeviler döneminde merkezi idareye karşı Kızılbaş isyanları, Kaçar döneminde Reuter ve Talbut gibi İngiliz sermayedarlara verilen imtiyazlara karşı yapılan itirazlar ve isyanları saymak da mümkündür. Çalışmamızın amacı, protestonun ortaya çıkışını sağlayan sebepleri ve tarihte İran toplumunda görülen protestoların tarihi süreç içerisindeki kesitlerinden örnekler vererek ortaya koymaktır. İran’ın ilkçağlarından Kaçar idaresinin sonlarına kadar olan zaman diliminde önemli olanlarını yazılı kaynaklar çerçevesinde ortaya koymaya çalıştık.
- Open Access
- 26 July 2023
- Published by Asia Minor Studies in ASIA MINOR STUDIES
- Vol. 11 (2) , 186-205
The Iranian Politics of Britain and Russia During and After World War I (1914-1925)
İran, tarih boyunca üzerinde bulunduğu stratejik konumu ve sahip olduğu yeraltı kaynakları sebebiyle emperyalist devletlerin dikkatini çekmiştir. 19. asrın son yarısından itibaren de İngiltere, Rusya ve Fransa’nın sömürgeci siyasetine maruz kalmıştır. Özellikle 20. asrın başında nüfuzunu İran’da hissettiren İngiltere, aynı topraklarda hedefleri olan Rusya’nın Hindistan güzergâhına sarkmaması ve Fars Körfezi’ne ulaşmaması için bütün diplomatik manevraları devreye sokmuştur. İngiltere, Rusya’nın masa başında oyalanması, İran’ın kuzeydeki topraklarını işgal etmesi ile yetinmesi siyasetinde başarılı olmuştur. Kaçar idaresinin başlarında Fethali Şah döneminde kuzeydeki toprakların işgali ile başlayan İran-Rus Savaşlarının güneye sıçramaması için arabulucu rolü oynamış, bu rolü neticesinde iki devlet arasında imzalanan Gülistan ve Türkmençay antlaşmalarıyla İran’ın ağır savaş tazminatına mahkûm ettirilmesini sağlamıştır. Rusya’ya ödenecek tazminat, mali açıdan İngiliz nüfuzunun kurulmasını kolaylaştırmış, işgal edilen toprakların Rusya’da kalması ise bu devleti durdurmuştur. İran’ı I. Dünya Savaşı öncesinde kendi nüfuz bölgesi olarak gören İngiltere, bir yandan Kaçar idaresini de yıpratarak adım adım hedefine doğru ilerlemiştir. Rusya ise bu hedefin içerisinde rol almak suretiyle İran üzerindeki yayılmacı siyasetini ortaya koymuştur. Çalışmamızda adı geçen iki sömürgeci ülkenin İran’da gerçekleştirdikleri işgali, İngiltere’nın savaş sırasında temel gıda maddelerini stoklamasıyla ortaya çıkan kıtlık ve toplu ölümlere nasıl sebep olduğunu, Sovyetler Birliği’nin sosyalist ihtilal ile savaştan çekilmesiyle İran’da ortaya çıkan durumu vermeye çalışacağız. Sovyetler Birliği’nin İran siyaseti ve İngiltere’nın diplomatik hamleleri ile bu siyasetin etkisiz hale getirilmesi, Kaçar idaresinde sıkça gerçekleşen hükümet değişiklikleri ekseninde ele alınacaktır. Savaş sonrasında imzalanan İran-İngiltere Anlaşması ile bağımsızlığın elden çıkışı ve Rıza Mirpençe’nin niçin iktidara getirildiğini dönemin kaynakları doğrultusunda ortaya koymaya çalışacağız.
- 26 July 2023
- Published by Asia Minor Studies in ASIA MINOR STUDIES
- Vol. 11 (2) , 186-205
Open AccessThe Iranian Politics of Britain and Russia During and After World War I (1914-1925)
İran, tarih boyunca üzerinde bulunduğu stratejik konumu ve sahip olduğu yeraltı kaynakları sebebiyle emperyalist devletlerin dikkatini çekmiştir. 19. asrın son yarısından itibaren de İngiltere, Rusya ve Fransa’nın sömürgeci siyasetine maruz kalmıştır. Özellikle 20. asrın başında nüfuzunu İran’da hissettiren İngiltere, aynı topraklarda hedefleri olan Rusya’nın Hindistan güzergâhına sarkmaması ve Fars Körfezi’ne ulaşmaması için bütün diplomatik manevraları devreye sokmuştur. İngiltere, Rusya’nın masa başında oyalanması, İran’ın kuzeydeki topraklarını işgal etmesi ile yetinmesi siyasetinde başarılı olmuştur. Kaçar idaresinin başlarında Fethali Şah döneminde kuzeydeki toprakların işgali ile başlayan İran-Rus Savaşlarının güneye sıçramaması için arabulucu rolü oynamış, bu rolü neticesinde iki devlet arasında imzalanan Gülistan ve Türkmençay antlaşmalarıyla İran’ın ağır savaş tazminatına mahkûm ettirilmesini sağlamıştır. Rusya’ya ödenecek tazminat, mali açıdan İngiliz nüfuzunun kurulmasını kolaylaştırmış, işgal edilen toprakların Rusya’da kalması ise bu devleti durdurmuştur. İran’ı I. Dünya Savaşı öncesinde kendi nüfuz bölgesi olarak gören İngiltere, bir yandan Kaçar idaresini de yıpratarak adım adım hedefine doğru ilerlemiştir. Rusya ise bu hedefin içerisinde rol almak suretiyle İran üzerindeki yayılmacı siyasetini ortaya koymuştur. Çalışmamızda adı geçen iki sömürgeci ülkenin İran’da gerçekleştirdikleri işgali, İngiltere’nın savaş sırasında temel gıda maddelerini stoklamasıyla ortaya çıkan kıtlık ve toplu ölümlere nasıl sebep olduğunu, Sovyetler Birliği’nin sosyalist ihtilal ile savaştan çekilmesiyle İran’da ortaya çıkan durumu vermeye çalışacağız. Sovyetler Birliği’nin İran siyaseti ve İngiltere’nın diplomatik hamleleri ile bu siyasetin etkisiz hale getirilmesi, Kaçar idaresinde sıkça gerçekleşen hükümet değişiklikleri ekseninde ele alınacaktır. Savaş sonrasında imzalanan İran-İngiltere Anlaşması ile bağımsızlığın elden çıkışı ve Rıza Mirpençe’nin niçin iktidara getirildiğini dönemin kaynakları doğrultusunda ortaya koymaya çalışacağız.
- Open Access
- 31 May 2023
- Published by Ictimaiyat in İçtimaiyat
- Vol. 7 (1) , 88-108
H.1179-1184 (1765-1770) Tarihli Şer’iye Sicillerine Göre Amasya Sancağı’nda İdari Taksimat ve Görevliler
Amasya, which had a special place in the sanjak administration, was the "Prince Sanjak", where the princes gained administrative experience and personally ruled. Because of this advantage, he had reached the highest level in science, art and culture. The administration of Amasya Sanjak by princes relatively lessened the superiority of the province to which it was affiliated. Because there was a prince in one of the sanjak of the beylerbeyi and there was a feeling of superiority. Amasya Sanjak is divided into eleven administrative districts and four sub-districts within the administrative division in the registry books numbered 52 and 53. Administrative units and administrators are given in detail due to the distribution of religious and customary taxes to be collected from Amasya. Amasya is divided into the districts of Lâdik, Varay, Zünnunabâd, Gelgiras, Gümüşhacıköy, Merzifon, Merzifonabâd, Zeytûn, Kedağra and Havza together with the center of Amasya in the Shari'ah Registers. The sub-districts following the administrative unit of the district and all the villages connected to them are given with their names. Forty-nine villages affiliated to Ezinepazarı District, twenty-eight villages affiliated to Hakala District, thirty-one villages affiliated to Geldiklân District and thirty villages affiliated to Akdağ District were identified. It has been observed that officials such as mutasarrıf, mutasellim, naib, city chamberlain, kethüdayeri, chief of çeri and muhzırbaşı, who were appointed to Amasya, where the change in the administrative structure was most evident, sometimes treated the people badly. In our study, we tried to reveal the administrative division and the administrators in this division with their names according to the information given by the documents in the registries.
- 31 May 2023
- Published by Ictimaiyat in İçtimaiyat
- Vol. 7 (1) , 88-108
Open AccessH.1179-1184 (1765-1770) Tarihli Şer’iye Sicillerine Göre Amasya Sancağı’nda İdari Taksimat ve Görevliler
Amasya, which had a special place in the sanjak administration, was the "Prince Sanjak", where the princes gained administrative experience and personally ruled. Because of this advantage, he had reached the highest level in science, art and culture. The administration of Amasya Sanjak by princes relatively lessened the superiority of the province to which it was affiliated. Because there was a prince in one of the sanjak of the beylerbeyi and there was a feeling of superiority. Amasya Sanjak is divided into eleven administrative districts and four sub-districts within the administrative division in the registry books numbered 52 and 53. Administrative units and administrators are given in detail due to the distribution of religious and customary taxes to be collected from Amasya. Amasya is divided into the districts of Lâdik, Varay, Zünnunabâd, Gelgiras, Gümüşhacıköy, Merzifon, Merzifonabâd, Zeytûn, Kedağra and Havza together with the center of Amasya in the Shari'ah Registers. The sub-districts following the administrative unit of the district and all the villages connected to them are given with their names. Forty-nine villages affiliated to Ezinepazarı District, twenty-eight villages affiliated to Hakala District, thirty-one villages affiliated to Geldiklân District and thirty villages affiliated to Akdağ District were identified. It has been observed that officials such as mutasarrıf, mutasellim, naib, city chamberlain, kethüdayeri, chief of çeri and muhzırbaşı, who were appointed to Amasya, where the change in the administrative structure was most evident, sometimes treated the people badly. In our study, we tried to reveal the administrative division and the administrators in this division with their names according to the information given by the documents in the registries.
- Open Access
- 31 December 2022
- Published by Iran Calismalari Dergisi in İran Çalışmaları Dergisi
- Vol. 6 (2) , 227-250
İngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı Öncesi İran Siyaseti ve İki Sadrazamın Öldürülmesi (1800-1907)
İngiltere, Hindistan güzergâhındaki İran’a Safevi döneminden itibaren nüfuz etmeye çalışmış, Fars Körfezi’ndeki Portekiz egemenliğini ortadan kaldırdıktan sonra iç kısımlara yönelmiş ve sömürgecilik esasına dayalı siyasetini icraya koymuştur. Hindistan’a üçüncü bir devletin yaklaşmaması için bütün diplomatik manevraları devreye sokmuştur. Kaçar idaresinin ilk yıllarında Napolyon’un İran ile Finkestein’de imzaladığı askeri ittifak anlaşmasını, Rusya ile Tilsit’te İran’ın taksimini içeren anlaşmayı imzalamakla geçersiz kılmıştır. Rusya’nın güneye sarkmamasını masa başında yaptığı diplomatik manevralar ve İran’ın kuzey toprakları ile Osmanlı boğazlarını vaat ederek sağlamıştır. Kaçar idaresinin iki sadrazamı bu siyasetin farkında olarak tedbirler almış, ülkelerinin İngiltere nüfuzundan kurtulması için çaba göstermişlerdir. Muhammed Şah’ın sadrazamı Mirza Ebul Kasım Ferahani (Kaimakam) ve Nasırüddin Şah’ın sadrazamı Mirza Taki Han (Emir-i Kebir), milli unsurlara dayanarak ıslahatlar yapmışlardır. Askeri ve teknik gelişmeler için Avrupa’ya öğrenciler göndermişlerdir. Askeri ıslahatlar için istihdam edilen İngiliz ve Fransız subayların İran yararına çalışmadıklarını fark ederek başka ülkelerden uzmanlar istihdam etmişlerdir. Devlet idaresinde rüşveti ortadan kaldırarak israfı önlemişlerdir. Her iki sadrazamın yaptıkları ıslahatları kendi çıkarına uygun bulmayan İngiltere, zayıf bir İran için diplomatik hilelerle başvurmuştur. Bu siyaseti fark edemeyen Kaçar şahları, aldıkları borç paralar ve pervasızca yabancı sermayedarlara verdikleri imtiyazlar ile ülkelerini İngiliz ve Rus işgaline adım adım götürmüşlerdir. Çalışmamızda Birinci Dünya Savaşı öncesinde İngiltere’nin İran siyaseti ortaya konulurken, bu siyasete karşı çıkarak milli unsurlara dayalı ıslahat yapmaya çalışan iki sadrazamın nasıl gözden düşürüldüğü ve niçin ortadan kaldırıldıkları dönemin ana kaynakları ile izah edilmeye çalışılacaktır. İngiltere’nin İran siyaseti ortaya konulurken, tarihte aynı siyasetin ayrılmaz parçası olan Afganistan kısmı da ele alınacaktır.
- 31 December 2022
- Published by Iran Calismalari Dergisi in İran Çalışmaları Dergisi
- Vol. 6 (2) , 227-250
Open Accessİngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı Öncesi İran Siyaseti ve İki Sadrazamın Öldürülmesi (1800-1907)
İngiltere, Hindistan güzergâhındaki İran’a Safevi döneminden itibaren nüfuz etmeye çalışmış, Fars Körfezi’ndeki Portekiz egemenliğini ortadan kaldırdıktan sonra iç kısımlara yönelmiş ve sömürgecilik esasına dayalı siyasetini icraya koymuştur. Hindistan’a üçüncü bir devletin yaklaşmaması için bütün diplomatik manevraları devreye sokmuştur. Kaçar idaresinin ilk yıllarında Napolyon’un İran ile Finkestein’de imzaladığı askeri ittifak anlaşmasını, Rusya ile Tilsit’te İran’ın taksimini içeren anlaşmayı imzalamakla geçersiz kılmıştır. Rusya’nın güneye sarkmamasını masa başında yaptığı diplomatik manevralar ve İran’ın kuzey toprakları ile Osmanlı boğazlarını vaat ederek sağlamıştır. Kaçar idaresinin iki sadrazamı bu siyasetin farkında olarak tedbirler almış, ülkelerinin İngiltere nüfuzundan kurtulması için çaba göstermişlerdir. Muhammed Şah’ın sadrazamı Mirza Ebul Kasım Ferahani (Kaimakam) ve Nasırüddin Şah’ın sadrazamı Mirza Taki Han (Emir-i Kebir), milli unsurlara dayanarak ıslahatlar yapmışlardır. Askeri ve teknik gelişmeler için Avrupa’ya öğrenciler göndermişlerdir. Askeri ıslahatlar için istihdam edilen İngiliz ve Fransız subayların İran yararına çalışmadıklarını fark ederek başka ülkelerden uzmanlar istihdam etmişlerdir. Devlet idaresinde rüşveti ortadan kaldırarak israfı önlemişlerdir. Her iki sadrazamın yaptıkları ıslahatları kendi çıkarına uygun bulmayan İngiltere, zayıf bir İran için diplomatik hilelerle başvurmuştur. Bu siyaseti fark edemeyen Kaçar şahları, aldıkları borç paralar ve pervasızca yabancı sermayedarlara verdikleri imtiyazlar ile ülkelerini İngiliz ve Rus işgaline adım adım götürmüşlerdir. Çalışmamızda Birinci Dünya Savaşı öncesinde İngiltere’nin İran siyaseti ortaya konulurken, bu siyasete karşı çıkarak milli unsurlara dayalı ıslahat yapmaya çalışan iki sadrazamın nasıl gözden düşürüldüğü ve niçin ortadan kaldırıldıkları dönemin ana kaynakları ile izah edilmeye çalışılacaktır. İngiltere’nin İran siyaseti ortaya konulurken, tarihte aynı siyasetin ayrılmaz parçası olan Afganistan kısmı da ele alınacaktır.
- 15 December 2022
- Published by Uluslararasi Sosyal ve Egitim Bilimleri Dergisi in Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi
- No. 18,p. 49-58
Social Structure in Amasya Sanjak according to Sharia Registry Books Number 52 and 53
Amasya Sancağı, on sekizinci asrın ikinci yarısına gelindiğinde artık şehzadeler tarafından idare edilmemiş, idareci olarak mutasarrıflar tayin edilmişse de bunlar da çoğu kez görev yerlerine gitmemiş, yerlerine mütesellim göndermişlerdir. İdari olarak görülen yetersizlikler halka yansımış, geçici olarak alınan, ancak daha sonra sürekli hale gelen vergiler, taşradaki halkı huzursuz etmiştir. Bundan istifade eden eşkıya taifesi, yanlarına adam bulmada zorlanmamıştır. Amasya Sancağı’nda önce geçici, daha sonra sürekli toplanan avarız ve nüzûl vergileri için belirlenen haneler üzerinden sancağın nüfusu yaklaşık olarak tespit edilmeye çalışılacaktır. Ayrıca sicillerde sıkça geçen Müslim ve gayr-ı Müslim insanların esnaf ve ticaretteki ortaklıkları, içtimai hayatları ve sosyal ilişkileri üzerinde durulacaktır. Farklı dinlere mensup insanların Müslümanlar ile aynı mahallelerde yaşamaları ve dinden dolayı hiç kimsenin kendisini farklı tutmadığı ve karşılıklı hoşgörü içerisinde bütünleştikleri görülecektir. Bu yüzden Amasya Sancağı’nda sosyal tabakalaşmanın olmadığı, şehzadeler tarafından çok sayıda medresenin açılması ve şehrin bir ilim merkezi olması sebebiyle alimler şehri olarak anıldığı, bu kesimin de halk ile iç içe yaşayarak kendilerini ayrı tutmadıkları üzerinde durulacaktır. Sicillere yansıdığı kadarıyla halk arasında bazı ailelerin meslek, görev, fiziki özellik ve alışkanlıklarına göre aldıkları lakaplar verilmeye çalışılacaktır.
- 15 December 2022
- Published by Uluslararasi Sosyal ve Egitim Bilimleri Dergisi in Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi
- No. 18,p. 49-58
Social Structure in Amasya Sanjak according to Sharia Registry Books Number 52 and 53
Amasya Sancağı, on sekizinci asrın ikinci yarısına gelindiğinde artık şehzadeler tarafından idare edilmemiş, idareci olarak mutasarrıflar tayin edilmişse de bunlar da çoğu kez görev yerlerine gitmemiş, yerlerine mütesellim göndermişlerdir. İdari olarak görülen yetersizlikler halka yansımış, geçici olarak alınan, ancak daha sonra sürekli hale gelen vergiler, taşradaki halkı huzursuz etmiştir. Bundan istifade eden eşkıya taifesi, yanlarına adam bulmada zorlanmamıştır. Amasya Sancağı’nda önce geçici, daha sonra sürekli toplanan avarız ve nüzûl vergileri için belirlenen haneler üzerinden sancağın nüfusu yaklaşık olarak tespit edilmeye çalışılacaktır. Ayrıca sicillerde sıkça geçen Müslim ve gayr-ı Müslim insanların esnaf ve ticaretteki ortaklıkları, içtimai hayatları ve sosyal ilişkileri üzerinde durulacaktır. Farklı dinlere mensup insanların Müslümanlar ile aynı mahallelerde yaşamaları ve dinden dolayı hiç kimsenin kendisini farklı tutmadığı ve karşılıklı hoşgörü içerisinde bütünleştikleri görülecektir. Bu yüzden Amasya Sancağı’nda sosyal tabakalaşmanın olmadığı, şehzadeler tarafından çok sayıda medresenin açılması ve şehrin bir ilim merkezi olması sebebiyle alimler şehri olarak anıldığı, bu kesimin de halk ile iç içe yaşayarak kendilerini ayrı tutmadıkları üzerinde durulacaktır. Sicillere yansıdığı kadarıyla halk arasında bazı ailelerin meslek, görev, fiziki özellik ve alışkanlıklarına göre aldıkları lakaplar verilmeye çalışılacaktır.