Burak Hamza Eryiğit

Teknolojik yeniliklerin kaydettiği hızlı gelişme; kamusal mal ve hizmet sunumu anlayışını değiştirmekle kalmamış, hizmetlerin yayıldığı alanı da dönüştürerek merkez-yerel dikotomisindeki sınırları derinden sarsmıştır. İzlenebilir ve gözlenebilir alanların çoğalması kamu güvenliği denetimlerini genişletmiş, toplumsal faydanın yanında bireysel mahremiyetin de tartışılmasına yol açmıştır. Kent hayatının liberal değerleri; bireyin özgürlüğüne dayanan felsefesi ile kontrol altında tutulan, izlenen, yalnızlaşan bireylerin ortaya çıktığı paradoksal bir boyut kazanmıştır. Söz konusu teknolojilerin üretimi ve işletiminde ön plana çıkan şirketlerin sahipleri ile entelektüel sermayesinin ortaya koyduğu teknokratik yönetişim; gözetim toplumu diye tabir edilen yeni bir toplumsal biçimin şekillenmesine önayak olmuştur. Bu çalışma gözetim toplumu ile birlikte şekillenen tekno-feodal düzenin kentlerde ortaya çıkardığı boyutları değerlendirmektedir. Analojik düzlemde “panoptikon” olgusu ile ele alınabilecek olan gözetim boyutunun tekno-feodalizm ile birlikte kent gerçeği üzerinden değerlendirilmesi; çalışmanın özgün yanını ön plana çıkarmaktadır. Nitel araştırma yöntemi tercih edilerek hazırlanan çalışmada veriler, gözlem ve literatür taraması ile elde edilmiştir. Bulgular ışığında öneriler geliştirilerek çalışma sonuçlandırılmıştır.

18.yy’da Üretim bölüşüm ilişkilerinde sanayi reformu ile başlayan değişim; mekânsal ölçekte yeni bir şehir tipini karşımıza çıkarmıştır. Bu yeni mekânın farklılaşan ihtiyaçları siyasal ve yönetsel kapasiteye ilişkin perspektifi de dönüştürmüştür. Sanayi şehri; henüz sanayi ve ağır sanayi toplumunun ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik potansiyeli tam olarak geliştirememişken 20. Yüzyıl son çeyreğinde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeye paralel ortaya çıkan bilgi toplumu gerçeği; şehir yönetimleri için çok daha esaslı bir imtihanın başlangıcı olmuştur. Artık mevcut talepler ile değil potansiyel taleplere göre süreci reorganize etmesi gereken proaktif bir yönetsel anlayışın değişimi yönetebilmesi için yönetimde sürekli değişimi esas alan bir bakış ile hareket etmesi kaçınılmaz olmuştur. Teknolojinin merkezileşmeye mi; yerelleşmeye mi hizmet ettiği sorusu hizmetlerde etkililik, etkinlik, verimlilik, kalite ve süreklilik açısından optimal ölçek sorununu gündeme getirse de bu çalışmanın asıl amacı bilişimi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmenin kamu yönetimi düşüncesi bağlamında ortaya çıkardığı “Whole of Government” yaklaşımını, akıllı kentler düzleminde Türkiye’de yer alan belli başlı metropoliten yönetimler üzerinden değerlendirmektir. Çalışma, Türkiye akıllı şehirler portalında yer alan, akıllı şehircilik ile ilgili en fazla projeye sahip olan Konya, başkent ve politikanın merkezi olması dolayısı ile Ankara ve Türkiye’nin en fazla nüfusuna sahip olan İstanbul illerinde yapılan saha araştırması ile sınırlandırılmıştır. Çalışmanın literatüre ve kamu politikalarına katkıda bulunması beklenmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi bağlamında alanda odak grup görüşme tekniği kullanılarak elde edilen veriler doküman analizi tekniği ile değerlendirilerek bulgulara ulaşılmıştır. Ayrıca literatür taraması ve ulusal kurum ve kuruluşların raporlarına yönelik içerik analizi yöntemleri kullanılarak birtakım verilere erişilmeye çalışılmış ve elde edilen bulgular analiz edilip öneriler geliştirilerek çalışma nihayete erdirilmiştir.

Kentlerin geçmişten günümüze oluşumu, gelişimi ve şekillenmesinde çok farklı tanımlama ve tasnifler ön plana çıkmıştır. Zamanın lafız ve ruhuna göre tarım, sanayi ve bilgi toplumunun ortaya koyduğu perspektif, kent düzleminde anlam bulmuştur. Kentlerin tarihsel açıdan gösterdiği gelişim, ait oldukları coğrafyanın siyasi, iktisadi, yönetsel, teknolojik ve sosyo-kültürel yapısına göre şekillenmiştir. Bu çalışmada Viyana ve Moskova kentlerinde yürütülen kentsel koruma politikalarına sivil toplumun katılımının incelenmesi amaçlanmıştır. Kentsel koruma çok boyutlu bir süreçtir. Bu sürece korunan varlıkların esas kullanıcılarının katılımı hem kamu politikalarının demokratik niteliği açısından hem de sivil toplumun inisiyatifinin ve iradesinin yansıması bakımından önemlidir. Çalışmada Viyana ve Moskova kentlerinin sosyo-politik yapıları, mevcut yönetim sistemleri ve kentsel koruma süreçlerindeki sivil katılım pratikleri incelenmiştir. Ayrıca sivil toplumun katılım dinamiklerinin niteliği; tarihsel, toplumsal ve siyasal birtakım değişkenler ışığında açıklanmıştır. Viyana’daki sivil toplum katılımı Moskova ile karşılaştırıldığında, kentlerin özgün sosyo-politik ve tarihsel durumları ile ilişkili bir katılım biçimi göze çarpmaktadır. Çalışmada iki kentin farklı sivil toplum katılım uygulamaları, söz konusu kentlerin ve içinde bulundukları yerel ve merkezi yönetim sistemlerinin demokratik işleyişi ile ilişkili olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda Viyana ve Moskova’daki uygulamalar Türkiye’deki sivil katılım uygulamaları ile karşılaştırıldığında, benzer ve farklı boyutları olduğu görülmüştür. Bu modellerle ilgili çıkarılacak muhtemel dersler ve öneriler sonuç bölümünde sunulmuştur.

Batı Medeniyeti ile ülkemiz arasında oluşan stratejik açığı kapatabilmek için 19. yüzyıl başlarından günümüze sayısız reforma şahitlik ettik. Bu reformlar siyasi, iktisadi, yönetsel, kültürel, teknolojik boyutlarıyla etkililik ya da etkinliği açısından hep tartışma konusu yapıldı. Tartışmaların önemli bir boyutu hiç şüphesiz yönetsel düzlemdeki reformlara ilişkin ön plana çıktı. Bu bağlamda 19. ve 20. yüzyıl içinde Fransız kamu yönetimi ve dolayısı ile yerel yönetim sistemi modellenerek gerçekleştirilen dönüşüm, Türkiye Belediyeciliğinin şekillenmesinde esaslı bir etki üretti. 20. yüzyıl son çeyreğinden başlayarak günümüze kadar yönetsel reformlara feyz olan coğrafyalarda da değişim yaşandı ve küreselleşme ile birlikte Anglosakson pratiklerin tüm dünyada ve ülkemizde fazlası ile etkisini hissettirdiği bir dönem ile karşı karşıya kalındı. 21. yüzyıl başlangıcından itibaren Türkiye koşullu ve gönüllü politika transferleriyle gelişmiş ülkelerle arasındaki stratejik açığı kapatmaya yönelik birçok reforma imza attı. Bu reformlar içinde bir taraftan yönetsel kapasiteyi güçlendirecek önlemler uygulamaya alınırken, diğer taraftan kamu yönetiminin değişimi yönetebilmelerini sağlayacak tedbirler geliştirildi. Dolayısıyla Batı Kara Avrupası ekolünün etkisi ile temellenen kurumsal kapasite ve yine son dönemde Batı Anglosakson ekolünün etkisi ile şekillenen yönetsel pratiklerin oluşturduğu sentezin ortaya çıkardığı sorular ve sorunlar… Bu çalışmada yukarıda bahsi geçen soru ve sorunlar, Türkiye Belediyeciliğinin stratejik planlamasında yaşadığı imtihan üzerinde yoğunlaşmıştır. Gönüllü ve koşullu politika transferlerinin bir sonucu olarak son dönemde kamu sektörü için fazlasıyla gündem olan stratejik planlama ve stratejik yönetim olgularının Türkiye perspektifinde; siyasal, yönetsel kültürel düzlemde değerlendirmeye çalışan bu kitap, sorunların çözümüne ilişkin nitelikli tavsiyeler ortaya koyması nedeniyle esaslı bir başvuru kaynağı olarak değerlendirilebilir.

Bilişim ve iletişim teknolojilerinde ortaya çıkan gelişme ve ilerleme; bilgi toplumu, ağ toplumu, dijital toplum vb. kavramsallaştırmalar ile son dönemde çokça karşımıza çıkmaktadır. Söz konusu gelişmeye ilerlemenin, insanlık açısından önemli değişim ve dönüşümleri beraberinde getirdiği aşikardır. Tarım toplumundan sanayi toplumuna evriliş aşamasında yaşanan sancı ve kırılmalara paralel şekilde sanayi toplumundan bilgi toplumuna geçiş sürecinde de büyük sancı ve kırılmalar, insanlığın tarihsel boyutta önemli imtihanlarından biri olarak karşımızda durmaktadır. Tarım toplumunun asli merkezi “kır” olarak karşımıza çıkarken, sanayi toplumunun asli merkezi “şehir” olarak belirmiştir. Sanayi toplumu son kertede sınırları iç içe geçmiş şehirlerin oluşturduğu metropoliten alan yönetimleri ile karşı karşıya kalmıştır.Bilişim ve iletişim teknolojilerinde ortaya çıkan yenilikler başta ölçek olmak üzere şehirlere ilişkin siyasi, iktisadi, yönetsel, kültürel, toplumsal boyutta önemli sayılabilecek dönüşümleri beraberinde getirmiştir. Şehirler bir taraftan söz konusu dönüşümlerin üreticisi konumunda iken; aynı şekilde bu değişim ve dönüşümün tüketicileri olarak da ön plana çıkmaktadır. Gerek üretici ve gerekse tüketici konumunda olan şehirlerin hem kendi içlerinde ve hem de birbirleri arasında geliştirdiği ilişkiler ve ağlar, şehir literatüründe önemli tartışmaları beraberinde getirmiştir.

1980’lerden günümüze yaşanan küreselleşme dalgası tarihte hiç görülmemiş bir değişim hızını beraberinde getirmiştir. Yaşanılan zaman dilimi, değişimin kendisinin bile değiştiğini göstermektedir. Bu değişime ayak uyduramayan ya da bu değişimi yönetemeyen toplumlar tarih sahnesinden tarih sayfalarına doğru çekilmeye başlamıştır. Bahsi geçen değişimin yakalanması ve yönetilebilir kılınması için siyasal, iktisadi, yönetsel, askeri, kültürel ve teknolojik gelişmelerin gerisinde kalmamak büyük önem arz etmektedir. Dünyada siyasal, iktisadi, yönetsel, askeri, kültürel ve teknolojik gelişmeler ne kadar farklılaşırsa farklılaşsın; birlikte hareket edebilme kabiliyeti yüksek olan devlet ve toplumların bahsi geçen süreci yönetebilme kabiliyeti diğerlerine göre daha yüksek olduğu gözlenmektedir. Bu bağlamda birlikte hareket edebilme kabiliyeti yüksek devlet ve toplumların dünyayı yöneten büyük devletler olduğu da gözden kaçmamaktadır. Burada hemen şu soru gündeme gelmektedir; birlikte hareket edebilen devlet ve toplumların ortak özellikleri nelerdir? Gerek Amerika Birleşik Devletleri, gerek Rusya, gerek Avrupa Birliği ve gerekse Çin Halk Cumhuriyeti geniş coğrafyalarda ortak hareket edebilme ve güç birliği yapabilme kabiliyetini gösteren ulus üstü bölgesel yapılardır. Devletlerin ve toplumların birlikte hareket edebilmesi; siyasi, kültürel, yönetsel, iktisadi ve toplumsal birçok nedene bağlıdır. Kimi birliktelikler İbn Haldun’un bahsettiği gibi nesep bağı üzerinden gerçekleşirken, kimi birliktelikler ise ortak kültür, tarih ve siyasi geçmiş üzerinden şekillenmektedir. Bu durumda Türkiye, tarihin kendisine yüklediği misyon ve vizyona bağlı olarak hangi adımları atmalıdır; sorusu gündeme gelmektedir. Bu sorunun cevabını yerli yerince verebilmek için bilimsel alanda yapılacak çalışmalar büyük önem arz etmektedir. Bu kapsamda bahsi geçen sorunun cevabını esaslı bir şekilde verebilmek için TESAM ile Marmara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ortaklığında 11-13 Ekim 2018 tarihlerinde İstanbul Bağlarbaşı Kongre Merkezi’nde “Yerelden Küresele: Türkiye-Türk Dünyası İlişkilerinin Dünü, Bugünü ve Yarını” adlı bir kongre düzenlenmiştir. Söz konusu kongreye dünya üzerinde Türk toplumun yaşadığı çok geniş coğrafyalardan alanında uzman bilim insanları katılmıştır. Bu bilim insanları Türkiye ve Türk Dünyası açısından siyasal sistemler, hükümet sistemleri, kamu yönetimi yapılanması, demokratik gelişim ve yönetişim, ortak değerler, sanat, dil, tarih, inanç, eğitim, iktisadi sorunlar ve çözüm önerileri, ortak güvenlik stratejileri ve benzeri başlıklar altında sunumlar gerçekleştirmişlerdir. Bahsi geçen sunumların ortaya koyduğu sonuçları bu alanda çalışan uzman, bilim insanı, siyasetçi ve teknokratların bilgisine sunabilmek için bu bildiri kitabı hazırlanmıştır. Kitap, gerçekten sebebi ve nesebi illiyet bağı bulunan Türk Toplumunun ortak siyasi, yönetsel, kültürel, tarihi ve iktisadi derinliğine ışık tutacak ve küresel gelişmeler ekseninde geleceğine yön verebilecek bilgiler içermektedir. Bu bağlamda, özellikle son dönemde dünyada doğruluk ve adaletten ziyade güçlüden yana tavır koyan Ortadoğu toplumlarının Türkiye’nin yanında saf tutabilmesi için, Türkiye’nin nesebi ve sebebi ortaklığı bulunan Türk Devletleri ile daha güçlü ilişkiler geliştirmesi temennisi ile …

İmar uygulamalarının sahip olduğu estetik biçim ve algılar şehirlerin karakteristik yapısını betimlemede etkili olduğu gibi, içinde barındırdığı toplumun yaşam biçimine dair ipuçları da vermektedir. Bu hususta geçmiş ve gelecek arasındaki ilişkinin kuruluş biçimi açısından İstanbul önemli bir araştırma mekânıdır. Çeşitli imar uygulamaları aracılığı ile İstanbul’un kent formunda değişimlerin gerçekleştiği dönemlerden biri Cumhuriyet sonrası modernleşme politikalarının gelişmesiyle başlamıştır. Başkentin Ankara’ya taşınması ve Belediye Kanunu’nun çıkması gibi uygulamalar, İstanbul’un imarında yeni politikalar geliştirilmesini beraberinde getirmiştir. Bu çalışma, Tarihi Yarımada bölgesinde 1930–1960 yılları arasında, imar politika ve uygulamalarını konu almaktadır. Bölgenin geçirdiği değişiklikleri değerlendirerek bugün ve geçmiş arasında ilişki kurmak, bugünün koşulları ile süreci yeniden ele alarak fiziki ve sosyal anlamda oluşan değişimi ve sonuçlarını ortaya koyarak geleceğe yönelik adımlara katkı sağlamak amaçlanmıştır. Çalışmanın kapsamı ve sınırlılıkları Tarihi Yarımada bölgesi ve 1930-1960 yılları zaman aralığı olarak belirlenmiştir. Nitel araştırma yöntemleriyle tarihsel analiz yapılarak, belgeler ve görsel kayıtlar incelenmiştir. Bulgular analiz edilip öneriler geliştirilerek çalışma sonuçlandırılmıştır.

En tr The main purpose of this article is to analyze the experience of Local Governments which is Turkey’s first graduate-level department. The data obtained from the questionnaire based on quantitative research method was examined from the workshop held in April 2019 on the opinions and professional futures of the students of Local Government department which established in 2012, started education and training activities in 2015 and first graduates in 2019. As a result of the examinations, the current situation, problems, experience and inferences about this department were made. The findings are expected to contribute to the literature by acting as a projection for both newly established local government departments and undergraduate programs likely to be established. Bu çalışmanın temel amacı Türkiye’nin lisans düzeyindeki ilk Yerel Yönetimler bölümü tecrübesini analiz etmektir. 2012 yılında kurulan, 2015 yılında eğitim, öğretim faaliyetlerine başlayan ve 2019 yılında ilk mezunlarını veren yerel yönetimler bölümü öğrencilerinin görüşleri ve mesleki gelecekleri hakkında Nisan 2019’da yapılan bölüm çalıştaydan nicel araştırma yöntemine dayalı anketten elde edilen veriler incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucu bu bölüme ilişkin mevcut durum, sorunlar, tecrübe ve geleceğe dair çıkarımlarda bulunulmuştur. Elde edilen bulguların hem yeni kurulan yerel yönetimler bölümlerine, hem de kurulması muhtemel lisans programları için bir projeksiyon görevi görerek literatüre katkıda bulunması beklenmektedir.