Sebahat Açiksöz

Climate change poses increasing risks not only to natural ecosystems but also to cultural heritage sites and the communities that depend on them. Climate literacy, encompassing knowledge, awareness, and decision-making capacity, is essential for strengthening local resilience and supporting effective climate adaptation. This study investigates climate literacy and perceptions of climate change across historic settlements with different conservation statuses and socio-cultural characteristics. Amasra, Mudurnu, and Taraklı were selected as case studies because of their distinctive historic urban identities and heritage values. A quantitative research design was adopted, and face-to-face surveys were conducted with 300 participants between 15 May and 15 June 2026 using a structured questionnaire consisting of a climate literacy scale and questions on climate change perceptions. The data were analyzed using descriptive statistics, one-way analysis of variance (ANOVA), and K-Means cluster analysis. The analysis revealed meaningful differences in climate literacy across the three historic settlements, while the cluster analysis further showed that participants could be grouped into low, moderate, and high levels of climate awareness. These patterns suggest that climate literacy is not shaped solely by individual knowledge, but is also closely related to the geographical, conservation, and socio-cultural contexts in which people live. The findings therefore point to the importance of place-based climate education and heritage-sensitive approaches to climate adaptation in historic settlements.

Bu çalışma, Kahramanmaraş İli Onikişubat ve Dulkadiroğlu merkez ilçeleri örneğinde kır-kent bütünlüğünü değerlendirmeyi ve doğa tabanlı çözümlerin bu bütünlüğün güçlendirilmesindeki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Günümüzde iklim değişikliği, kentlerin kırsal alanlara yayılması, afetler, gıda güvencesi sorunları ve ekolojik bozulmalar, kır ve kent arasındaki karşılıklı bağımlılık ilişkisini daha görünür hâle getirmiştir. Bu bağlamda çalışma, kır ve kenti birbirinden bağımsız mekânsal birimler olarak değil; ekolojik, ekonomik ve sosyal ilişkiler üzerinden bütüncül bir sistem olarak ele almaktadır. Araştırma üç aşamalı bir yöntem çerçevesinde yürütülmüştür. İlk aşamada kır-kent bütünlüğü, dirençlilik ve doğa tabanlı çözümler kavramsal açıdan incelenmiştir. İkinci aşamada, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Avrupa Birliği DEGURBA metodolojisine dayanan 2025 yılı kır-kent sınıflaması verileri kullanılarak çalışma alanının mekânsal analizi gerçekleştirilmiştir. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında yürütülen analizlerde yoğun kent, orta yoğun kent ve kırsal alanların dağılımı değerlendirilmiştir. Üçüncü aşamada ise bulgular doğrultusunda kır-kent bütünlüğünü güçlendirmeye yönelik doğa tabanlı çözüm önerileri geliştirilmiştir. Sonuç olarak, araştırma alanının büyük bölümünün kırsal karakter taşımasına rağmen, nüfus ve ekonomik faaliyetlerin yoğun kent alanlarında toplandığı tespit edilmiştir. Orta yoğun kent alanlarının ise kır ve kent arasında geçiş zonları oluşturarak mekânsal süreklilik açısından kritik rol üstlendiği belirlenmiştir. Özellikle 6360 sayılı Büyükşehir Yasası sonrasında kırsal mahallelerin artan yapılaşma baskısı altında kaldığı; tarım alanlarının parçalandığı, yer yer amaç dışı kullanıma açıldığı ve ekolojik sürekliliğin zayıfladığı tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında doğa tabanlı çözümlerin; ekolojik bağlantılılığın korunması, su yönetiminin iyileştirilmesi, tarımsal üretim peyzajlarının desteklenmesi ve böylece toplumsal dayanıklılığın artırılması açısından önemli bir planlama aracı olduğu ortaya konmuştur. Buna bağlı olarak çalışma, sürdürülebilir ve dirençli kır-kent bütünü için doğa tabanlı çözümlerin ve çok ölçekli planlama yaklaşımlarının geliştirilmesi gerektiğini de vurgulamaktadır.

Deprem gibi büyük ölçekli afetler, toplulukların yaşam biçimlerini ve mekânsal deneyimlerini köklü biçimde dönüştürmektedir. Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremi sonrasında konteyner kentlerde yaşayan kadınların mekânsal deneyimlerini Peyzaj Mimarlığı perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel yöntemi anket olup, Onikişubat ve Dulkadiroğlu ilçelerinde yaşayan 80 kadın katılımcıyla yürütülmüştür. Anket formu; barınma, güvenlik, hijyen, mekânsal düzenlemeler, afet yönetimine katılım ve yeşil alan kullanımı gibi başlıklarda 5’li Likert ölçeği sorularından oluşmuştur. Elde edilen veriler SPSS 28.0 programında analiz edilmiş; tanımlayıcı istatistikler ve güvenilirlik testleri uygulanmıştır. Bulgular, kadınların özellikle geçici barınma alanlarında güvenlik ve mahremiyet eksikliğini en önemli sorun olarak gördüklerini; yeşil alanların ise psikolojik iyileşme sürecine katkı sağlayan mekânlar olarak değerlendirildiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, aydınlatma sistemleri ve acil durum butonlarının güvenlik algısını güçlendiren temel unsurlar olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın özgün katkısı, afet sonrası mekânsal düzenlemelerde toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı peyzaj tasarımının önemini vurgulaması, toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı peyzaj-planlama tasarımı için kavramsal ilişkiler ağını ortaya koyması ve konteyner kentler üzerinden somut bir model önerisi geliştirmesidir. Sonuç olarak, afet sonrası kadınların mekânsal deneyimlerinin dikkate alınması; güvenlik, erişilebilirlik ve özel ihtiyaçlara duyarlı mekânsal çözümler geliştirilmesiyle daha kapsayıcı ve sürdürülebilir kentlerin inşa edilmesine katkı sağlayacaktır. Çalışma, Peyzaj Mimarlığının afet sonrası toplumsal cinsiyet odaklı tasarım süreçlerinde üstlenebileceği özgün rolü ortaya koymaktadır.

Kentlerde yaşanan hızlı nüfus artışları, kaynakların kullanımı konusunda bir takım önlemler alınması gerekliliğini de gündeme getirmektedir. Özellikle COVID-19 salgını sırasında ortaya çıkan bu gerekliliklerin, tarım sektörünün geleceğin en önemli sektörlerinden biri olduğunu topluma hatırlattığı düşünülmektedir. Bu çalışmada Bartın ili mücavir alan sınırları içinde, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) kullanılarak tarıma uygun alanlar belirlenmiştir. Araştırma kapsamında, 15 uzmanla yapılan görüşmeler doğrultusunda arazi kullanım türü, eğim, bakı, toprak grupları, arazi kullanım kabiliyeti sınıfları ve erozyon riski gibi çeşitli faktörler değerlendirilmiş; uygunluk haritaları oluşturulmuştur. Bulgular, mücavir alan sınırında yer alan tarıma uygun alanların %53,04’ünün "çok uygun", %24,43’ünün "uygun", %22,45’inin ise "az uygun" ya da "uygun değil" kategorilerinde olduğunu göstermektedir. Geliştirilen optimal uygunluk haritasından elde edilen veriler doğrultusunda kamusal nitelik taşıyan (kamu alanları, aktif ve pasif yeşil alanlar, sağlık alanları, ibadethane alanları, eğitim alanları) ve ekilebilir araziler olarak tanımlanan alanların uygunluk durumları tartışılmıştır. Kamusal nitelik taşıyan alanların %1,09’u "uygun değil", %22,30’u "az uygun", %66,22’si "uygun" ve %10,40’ı "çok uygun" olarak sınıflandırılmıştır. Bu bağlamda, kamusal alan türlerinin tarımsal faaliyetlere uygun fiziki özelliklere sahip olduğu ve bu alanların kentsel direnci artıracak “üretim odaklı alanlar” olarak değerlendirilebileceği savunulmaktadır

Dünya’da kentsel mekânlardaki nüfus giderek artmakta ve bu artış beraberinde bir takım sorunları getirmektedir. Kentlerin bu sorunlara çözüm bulmak, yaşam kalitesini artırmak ve sürdürülebilir kentler oluşturabilmek için yeni kavramlar ortaya çıkmıştır. Kentlerin ve kent nüfusunun büyümesiyle ortaya çıkan bu kavram “akıllı kent” kavramıdır. Özellikle ulaşım, enerji tüketimi, sürdürülebilirlik ve geri dönüşüm kavramlarının önem kazanması ile akıllı kent kavramı önem arz etmektedir. Akıllı kentlerin ulaşım, ekonomi, insan, yönetişim, çevre, yaşam vb. birçok bileşeni bulunmaktadır. En önemli bileşenlerinden birisi de “akıllı atık yönetimi” dir. Kentlerin en önemli sorunlarından biri olan atıkların geri dönüşüme kazandırılmasının yanı sıra insanı ve çevreyi olumsuz etkilemeden akıllı kent uygulamaları oluşturulmuştur. Bu makalede akıllı kent kavramı ve bileşenleri, mevcut ve akıllı atık yönetiminin tanımlanması ve karşılaştırılması yapılmıştır. Çevre kalitesinin korunmasını, atığın kaynağında ayrıştırılarak toplanmasını ve geri kazanımının sağlanmasını kapsayan ulusal ve uluslararası akıllı atık yönetim sistemleri ve uygulamaları incelenmiş ve akıllı atık yönetiminin peyzaj mimarlığı açısından değerlendirilmesi yapılmıştır.

Kentsel gelişim süreçlerinin kentte yarattığı baskının azaltılması, hizmetlerin her bireye eşit olarak sunulması ve doğal kaynakların sürdürülebilirliğinin sağlanmasında kent gelişim stratejilerinin (KGS) önemi büyüktür. Bu araştırma kapsamında ilk olarak, Bartın İli Stratejik Planı (2020-2024) ile kent gelişiminde ele alınması gereken temalar karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Bir diğer analiz aşamasında ise; kentsel planlama ve yönetime ilişkin ölçütlere ve stratejik hedeflerin “Bütünleşik Kentsel Gelişme Stratejisi ve Eylem Planı- KENTGES, 2010-2023” ile uyumunun belirlenmesine ilişkin, ilişki matrisleri oluşturulmuştur. Matrislerde yer alan veriler; uyumlu, dolaylı uyumlu ve tam uyumlu şeklinde sınıflandırıldıktan sonra, dolaylı uyumlu olarak ilişkilendirilen maddeler ve nedenleri de kısaca özetlenmiştir. Elde edilen karşılaştırmalar sonucunda, Bartın’ın kentsel gelişim stratejilerinin eksik yönleri belirlenenmiş ve sürdürülebilir kent gelişiminin sağlanmasına yönelik önerilere yer verilmiştir. City development strategies (CDS) are of great importance in reducing the pressure created by urban development processes in the city, providing services equally to each individual and ensuring the sustainability of natural resources. Within the scope of this research, firstly, Bartın Province Strategic Plan (2020-2024) was analyzed by comparing themes that should be addressed in urban development. In another analysis phase, relationship matrices were created to determine the harmony of the criteria and strategic goals of urban planning and management with the "Integrated Urban Development Strategy and Action Plan - KENTGES, 2010-2023". Data in matrices; after classifying them as compatible, indirect compatible and full compatible, the items associated with indirect compatible and their reasons are briefly summarized. As a result of the comparisons obtained, the deficiencies of Bartın's urban development strategies were determined and suggestions for ensuring sustainable urban development were given.

Temel hedeflerinden birinin insanların yaşam kalitesini iyileştirmek olan akıllı kentler küyerel bir fenomendir. Her kentin benzersiz ve farklı problemlere sahip olması kentlerin yerel düzeyde küyerel Kent Gelişim Stratejileri (KGS) ile ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Yereldeki kent yönetimi modeli akıllı KGS’yi ve uygulama yollarını etkilemektedir. Küreselleşen ve gelişen teknoloji ile ortaya çıkan akıllı kent kavramı uygun yönetişim modelini bulma zorluğunun üstesinden gelmeye çözümler sunmaktadır. Dünyanın her yerindeki kentler, kentlerini yönetmek ve KGS’yi uygulamak için yeni bir kavramı benimsemektedir. Bu kavrama “akıllı yönetişim” adı verilmektedir. Akıllı kent yönetişimi, çeşitli araçları kullanarak katılım sürecine tüm paydaşları dâhil etmektedir. Bu araçlardan biri de yaşayan laboratuvarlardır. Yaşayan laboratuvarlar paydaşları sürece dâhil etmeye uygun olsa da literatürde akıllı kent yönetişimi ve yaşayan laboratuvarlar arasındaki etkileşimin üzerinde yeteri kadar durulmamıştır. Bu makale, küyerel kent gelişim stratejileri oluşturma ve akıllı kent yönetişimi sürecinde paydaş katılımının zorluklarına çözüm olarak yaşayan laboratuvarlar yaklaşımının benimsenmesinin gerekliliğini tartışmaktadır. Makalenin ana katkısı, yaşayan laboratuvarlar yaklaşımının küyerel KGS oluşturmada ve akıllı kent yönetişiminde paydaş katılımının zorluklarına çözüm bulma ve hizmet geliştirme amacıyla kullanılabileceği fikrinin tanıtılmasıdır. Bu sayede çalışmanın, yaşayan laboratuvarların ne olması gerektiğine dair devam eden tartışmalara da katkı sunması beklenmektedir.

2019 yılının sonlarına doğru Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan bir virüs olan COVID-19 virüsü, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’ne bildirilmiş, hızla yayılmaya başlaması sebebiyle küresel ölçekte pandemi ilan edilmiştir. COVID-19 her yaştan insanı enfekte etmekte, bazı grupları daha fazla etkilemektedir. Salgının yayılmasına etki etmeye çalışan ülkeler etkinlikleri iptal etmek, sokağa çıkma yasağı uygulamak veya dış mekânların kullanımını kısıtlamak gibi önlemler almaktadır. Virüsün kentsel mekândaki yayılma hızının azaltılmasında kentteki sosyal mesafenin artırılmasının rolü büyüktür. Bu bağlamda hâlihazırdaki kentsel sistemlerin güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu çalışma, insan-çevre-salgın ilişkisi üzerinden ekolojik temelli, sürdürülebilir ve sağlıklı kentler yaratılmasında, çevre ve toplum sağlığının gözetilmesini amaçlamaktadır. Çalışmada insan, çevre ve salgın konularına ilişkin genel ve mekânsal algının değerlendirilebilmesi için anket çalışması yapılmış ve elde edilen veriler SPSS 23.0 programında değerlendirilmiştir. Öncelikle demografik veriler daha sonra, insan, peyzaj ve salgın arasındaki ilişkinin ölçülmesine yönelik önermeler değerlendirilmiş; sonuç olarak “Pandemi faktörünün peyzaja etkilerine ilişkin tespitlerde” bulunulmuştur. Araştırmada kamusal alandaki yaşam koşullarının iyileştirilmesi adına; yeni dış mekân kullanımlarına, toplum sağlığının iyileştirilmesine ve yetkili kurumlara yönelik öneriler sunulmuştur.