Seda Göztepe

Bu çalışmada Hatip Çayı Havzası’nda arazi kullanımı üzerinde etkili olan doğal ve beşerî ortam özellikleri değerlendirilmiştir. Hatip Çayı, Ankara ili sınırları içerisinde yer alıp, Ankara’nın önemli akarsu havzalarından birini oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı havza genelinde doğal ve beşerî ortam özelliklerinin arazi kullanımı üzerine etkilerini ortaya koymak ve karşılaşılan sorunlar için çözüm önerileri sunmaktır. Çalışma süresi boyunca farklı yıllarda ve havzanın farklı yerlerinde arazi gözlemleri ve incelemeler yapılmıştır. Coğrafi Bilgi Sistemleri yardımıyla konu amacına uygun haritalar üretilmiş, Uzaktan Algılama tekniklerinden yararlanılarak havzanın yıllar içerisindeki arazi kullanımı değerlendirilmiştir. Hatip Çayı Havzası’nda en geniş alanı (15000 ha) tarım arazileri kaplarken, ikinci sırada en geniş alanı (13500 ha) yerleşme alanları kaplamaktadır. Bu durum havzada yanlış arazi kullanımına neden olmakta ve gelecek adına tehdit oluşturmaktadır. Yerleşme alanlarının yoğun ve düzensiz şekilde konumlanması tarım ve orman alanları üzerinde baskı oluşturmuştur. Havza genelinde yanlış arazi kullanımı söz konusu olup, tarım alanlarının verimsiz alanlarda kurulduğu, ormanlık alanların ise tahrip edildiği görülmüştür. Ayrıca havzada her beş yılda yaklaşık 100.000 nüfus artışı olduğu tespit edilmiştir. Bu artış göz önünde bulundurulduğunda gelecek yıllarda nüfus ve yerleşme baskısının araziler üzerindeki etkisinin daha da artıracağı öngörülmektedir. Hatip Çayı Havzası’nda yanlış arazi kullanımının önüne geçmek için havzada bulunan tüm arazi türlerini kapsayan bir planlama yapılması gerekmektedir. Yapılacak planlamada coğrafi faktörler göz önünde bulundurularak arazi ve toprak kaybı engellenmelidir.

Bu çalışma, Hatip Çayı Havzası’nın taşkın durumunu incelemek ve geleceğe yönelik taşkın planlama önerisinde bulunmak amacıyla hazırlanmıştır. Hatip Çayı, Sakarya Havzası’nın alt kollarından olan Ankara Çayı’nın üç ana kolundan biridir. Toplam havza alanı 460 km² olan Hatip Çayı, Ankara’nın Altındağ, Elmadağ, Çankaya, Kalecik, Keçiören, Mamak ve Yenimahalle ilçe sınırları içerisinden geçmektedir. Ankara’nın en kalabalık ilçe merkezlerinden geçmesi ve geçmiş dönemlerden beri taşkınların meydana gelmesi sebebiyle havzanın taşkın durumunun analiz edilmesi ve bu analiz doğrultusunda önlem alınması önem arz etmektedir. Havzada 2019-2022 yılları arasında farklı dönemlerde arazi çalışmaları yapılmıştır. İlgili kurum ve kuruluşlardan çalışma için gerekli veriler temin edilmiştir. Çalışmanın her aşamasında Coğrafi Bilgi Sistemleri tekniklerinden, uydu görüntülerinden ve istatistiksel yöntemlerden yararlanılmıştır. Havzanın gelecek yıllardaki yağış ve sıcaklık durumunu ortaya koymak için Quadratic Trend Analizine başvurulmuştur ve ArcGIS for Desktop 10.5 programı ile Analitik Hiyerarşi Proses (AHP) ve Morfometrik Analiz yöntemleri kullanılarak havzanın taşkın duyarlılık analizi yapılmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulara göre havzanın %63’lük kısmının yüksek ve çok yüksek taşkın duyarlılığına sahip olduğu tespit edilmiştir. Havzadaki yerleşmelerin yaklaşık %85’i taşkın duyarlılığının yüksek ve çok yüksek olduğu alanlarda konumlanmıştır. Ayrıca havzadaki en önemli sorunlardan birinin yanlış arazi kullanımı olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın son aşamasında havzadaki mevcut durum değerlendirmeleri ve yapılan analizlerin sonuçları göz önünde bulundurularak havzanın gelecek yılları için taşkın planlama haritası üretilmiştir.