Halithan Şen

Bu çalışmada Tuz Gölü’nün güneydoğusunda Aksaray iline bağlı Ulukışla köyünün kuzeyinde petrol aramak için açılan sondaj kuyusuna bağlı oluşan Ulukışla 1 soğuk su gayzerinin fiziksel ve hidroekolojik ön incelemesi yapılmıştır. Gayzer, aralıklı olarak su püskürten kaynakların ortak adıdır. Gayzerlerin çoğu jeotermal sahalarda görülür ve su buharı basıncıyla çalışır. Ancak farklı mekanizmalarla çalışan gayzerler de vardır. Bunlardan biri de CO2 tahriki ile çalışan soğuk su gayzerleridir. Bunlara soda gayzeri de denilmektedir. Soğuk su gayzerleri genellikle karbonatlı kayaçların yayılış gösterdiği alanlarda ve yapay sondajlarla ortaya çıkarlar. Yeraltı suyu temas ettiği karbonatlı kayaçları çözmekte ve açığa çıkan CO2 gazı yüksek basınç altındaki yeraltı suyu içinde birikmektedir. Çeşitli amaçlarla açılan sondaj kuyuları CO2 gazı ile yüklü yeraltı suyuna ulaşınca basınç rahatlamasına sebep olmaktadır. Bu nedenle CO2 gazı kabarcıklanmaya başlamakta ve yeraltı suyuyla birlikte kuyu ağzından havaya püskürmektedir Çalışma sahasında soğuk su gayzerleri Ulukışla köyü çevresiyle sınırlı olmayıp, Yeşilova ve Yapılcan köyleri çevresinde de benzer oluşumlar bulunduğu anlaşılmıştır. Ulukışla 1 gayzeri fiziksel olarak iç içe geçmiş 3 koni ve çıkan fazla suların taşmasıyla oluşan dışa doğru eğimli yaklaşık 100 m çapındaki koni (taşma alanı) olmak üzere 4 kısımdan oluşmaktadır. Gayzer suları oluşan göl yüzeyinden 70-80 cm, gayzerin çıkış ağzından ise 2,8 m püskürmektedir. Yapılan laboratuvar analizlerinde gayzer suyunun içme suyu olarak kullanılamayacağı ve tarımsal sulama için uygun olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, ekolojik yaşam açısından da olumsuz koşullar barındırmaktadır. Gayzerden alınan fitobentoz örneklerinde ise Bacillariophyta divizyosuna ait bazı takson örneklerine rastlandı. Bu ilk incelemede Cymbella, Gomphonema, Tabellaria, Navicula ve Amphora türleri tespit edilmiştir. Bu çalışma Ulukışla köyü çevresindeki soğuk su gayzerleriyle ilgili ilk gözlem ve bulguları sunmaktadır. Bu bulgulardan hareketle yöredeki soğuk su gayzerlerinin başta turizm ve eğitim olmak üzere, çok farklı kullanım alanlarının olabileceği değerlendirilmiştir.

Coğrafya Haritaları ve CBS Üzerine Akademik Bir İnceleme Şule DEMİR Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Jeomorfoloji Haritaları Onur YAYLA Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Biyocoğrafya, İklim ve Toprak Araştırmaları Seda AKKURT GÜMÜŞ Doğal Afet Yönetiminde Web CBS Kullanımı: Samsun Üniversitesi Afet/Acil Durum Bilgi ve Destek Sistemi (SADES) Fatih OCAK Ege Bölgesinde Yaz Mevsiminde (2024 Yılı) Yanan Alanların Gee (Google Earth Engine) ve CBS Kullanılarak Belirlenmesi ve Yanan Alanların Hesaplanması Aykut CAMCI Arazi Kullanımı ve Arazi Örtüsü Değişiminin Kontrollü Sınıflandırma Yöntemi ile Analizi: Çiçekdağı Kütlesinin Doğu Kesimi (Kırşehir/Türkiye) Emre ALTUNTAŞ Halithan ŞEN Muhammet BAHADIR Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Nüfus Mustafa KÖSE CBS ve Harita Tasarımı Emre DUMAN Coğrafi Bilgi Sistemlerinde İlişkisel Veritabanı Yönetimi ve Tasarımı Ahmet ŞAHAP Coğrafi Bilgi Sistemlerinde Mekânsal Analiz ve Modelleme Yaklaşımları Çağan ALEVKAYALI

It is not possible to predict and prevent earthquakes in advance. Until now only a few seconds of time can be saved with prediction studies. Therefore, the most logical solution to overcome earthquakes with the least damage is to implement risk management plans. One of the most important studies carried out within the scope of these plans is to determine the earthquake susceptibility of the regions and accordingly, to identify the suitable areas for new settlements. The purpose of the study is to evaluate the extent of earthquake susceptibility in Atakum district and analyse its impact on the developing urban area. To determine the susceptibility, Geographic Information Systems (GIS) and Analytical Hierarchy Process (AHP) were used. For the application of the AHP method, 6 main geographical factors and 28 sub-factors including lithology, slope, distance to fault lines, landforms, maximum ground acceleration and soil permeability were analysed. The rate of weight was calculated for all factors and an earthquake susceptibility map was produced by weighted overlay. Then, the urban development process of Atakum district was determined with satellite images. In order to examine the development of the urban area on earthquake susceptibility classes in the last 23 years, Landsat 7 ETM for 2000 and Landsat 8 OLI/TIRS satellite images for 2013 and 2023 were used. According to the results obtained, the residential areas of Atakum city, especially on the coastline, in the embankment areas and on the alluvial plain floors, are located in the high and very high earthquake susceptibility area.

Kullanım kolaylığı ve sağladığı birçok avantaj İnsansız Hava Araçlarının (İHA) askeri, sivil (hobi, ticari) ve bilimsel amaçlı kullanımını hızla arttırmaktadır. İçinde pilotu ve yolcusu olmayan, sadece amaca uygun ekipman taşıyarak görevini yerine getiren İHA kullanımı, birçok alanda olduğu gibi jeomorfoloji çalışmalarında da giderek yaygınlaşmaktadır. İHA kullanımı araziyi havadan çeşitli açılardan fotoğraflama ile sınırlı değildir. Gelişen İHA teknolojisi sayesinde haritalama, sinematografi, ortofoto ve sayısal yükseklik modeli (SYM) üretimi ile 3B modellemeler bu hava araçlarının bilimsel amaçlı kullanım alanlarındandır. Bu çalışmada yaklaşık 4.7 km uzunluğundaki Diş Kayalıkları’nın İHA kullanılarak 3B Modellemesinin nasıl yapılabileceği örnek bir uygulama ile açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışma sırasında 3 saat 20 dakika İHA uçuşu gerçekleştirilmiş ve toplam 2.996 koordinatlı ve bindirmeli fotoğraf çekimi yapılmıştır. Bu fotoğraflar bir dizi işlemden geçirildikten sonra Diş Kayalıkları’nın yüksek çözünürlüklü, ortofoto, SYM ve 3B görüntüleri ilde edilmiştir. Yapılan çalışma sonucunda jeomorfoloji alanında İHA kullanımının bazı detayların daha ayrıntılı incelenmesine imkân tanıdığı tespit edilmiştir.

Bu çalışmada Hatip Çayı Havzası’nda arazi kullanımı üzerinde etkili olan doğal ve beşerî ortam özellikleri değerlendirilmiştir. Hatip Çayı, Ankara ili sınırları içerisinde yer alıp, Ankara’nın önemli akarsu havzalarından birini oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı havza genelinde doğal ve beşerî ortam özelliklerinin arazi kullanımı üzerine etkilerini ortaya koymak ve karşılaşılan sorunlar için çözüm önerileri sunmaktır. Çalışma süresi boyunca farklı yıllarda ve havzanın farklı yerlerinde arazi gözlemleri ve incelemeler yapılmıştır. Coğrafi Bilgi Sistemleri yardımıyla konu amacına uygun haritalar üretilmiş, Uzaktan Algılama tekniklerinden yararlanılarak havzanın yıllar içerisindeki arazi kullanımı değerlendirilmiştir. Hatip Çayı Havzası’nda en geniş alanı (15000 ha) tarım arazileri kaplarken, ikinci sırada en geniş alanı (13500 ha) yerleşme alanları kaplamaktadır. Bu durum havzada yanlış arazi kullanımına neden olmakta ve gelecek adına tehdit oluşturmaktadır. Yerleşme alanlarının yoğun ve düzensiz şekilde konumlanması tarım ve orman alanları üzerinde baskı oluşturmuştur. Havza genelinde yanlış arazi kullanımı söz konusu olup, tarım alanlarının verimsiz alanlarda kurulduğu, ormanlık alanların ise tahrip edildiği görülmüştür. Ayrıca havzada her beş yılda yaklaşık 100.000 nüfus artışı olduğu tespit edilmiştir. Bu artış göz önünde bulundurulduğunda gelecek yıllarda nüfus ve yerleşme baskısının araziler üzerindeki etkisinin daha da artıracağı öngörülmektedir. Hatip Çayı Havzası’nda yanlış arazi kullanımının önüne geçmek için havzada bulunan tüm arazi türlerini kapsayan bir planlama yapılması gerekmektedir. Yapılacak planlamada coğrafi faktörler göz önünde bulundurularak arazi ve toprak kaybı engellenmelidir.

Bu çalışma, Hatip Çayı Havzası’nın taşkın durumunu incelemek ve geleceğe yönelik taşkın planlama önerisinde bulunmak amacıyla hazırlanmıştır. Hatip Çayı, Sakarya Havzası’nın alt kollarından olan Ankara Çayı’nın üç ana kolundan biridir. Toplam havza alanı 460 km² olan Hatip Çayı, Ankara’nın Altındağ, Elmadağ, Çankaya, Kalecik, Keçiören, Mamak ve Yenimahalle ilçe sınırları içerisinden geçmektedir. Ankara’nın en kalabalık ilçe merkezlerinden geçmesi ve geçmiş dönemlerden beri taşkınların meydana gelmesi sebebiyle havzanın taşkın durumunun analiz edilmesi ve bu analiz doğrultusunda önlem alınması önem arz etmektedir. Havzada 2019-2022 yılları arasında farklı dönemlerde arazi çalışmaları yapılmıştır. İlgili kurum ve kuruluşlardan çalışma için gerekli veriler temin edilmiştir. Çalışmanın her aşamasında Coğrafi Bilgi Sistemleri tekniklerinden, uydu görüntülerinden ve istatistiksel yöntemlerden yararlanılmıştır. Havzanın gelecek yıllardaki yağış ve sıcaklık durumunu ortaya koymak için Quadratic Trend Analizine başvurulmuştur ve ArcGIS for Desktop 10.5 programı ile Analitik Hiyerarşi Proses (AHP) ve Morfometrik Analiz yöntemleri kullanılarak havzanın taşkın duyarlılık analizi yapılmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen bulgulara göre havzanın %63’lük kısmının yüksek ve çok yüksek taşkın duyarlılığına sahip olduğu tespit edilmiştir. Havzadaki yerleşmelerin yaklaşık %85’i taşkın duyarlılığının yüksek ve çok yüksek olduğu alanlarda konumlanmıştır. Ayrıca havzadaki en önemli sorunlardan birinin yanlış arazi kullanımı olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın son aşamasında havzadaki mevcut durum değerlendirmeleri ve yapılan analizlerin sonuçları göz önünde bulundurularak havzanın gelecek yılları için taşkın planlama haritası üretilmiştir.

Anıtsal ağaçlar, sıradan ağaçlara göre fiziksel ve/veya sosyokültürel özellikler bakımından üstünlük göstermektedir. Üstün özellik gösteren ağaçları koruma altına almak amacıyla oluşturulan koruma statüsü, anıt ağaç kavramını ortaya çıkarmıştır. Anıt ağaç statüsü ile Türkiye’de bugüne kadar 9267 ağaç tescillenmiştir. Samsun, 26 tescilli anıt ağaç ile Türkiye illeri arasında yapılan sıralamada 31. sırada yer almaktadır. Bu çalışma, Samsun ilinde fiziksel ve/veya sosyokültürel özellikleri bakımından anıtsal değer taşıyan ağaçların ve ağaç gruplarının tespit edilmesi ve bu ağaçlarla envanter oluşturulması amacıyla hazırlanmıştır. Samsun ilinin çeşitli yerlerinde yapılan arazi çalışmalarında ağaçların boy, yaş, çap, tepe çapı vb. özellikleri ölçülmüştür. Ölçüm yapılan ağaçların anıtsal değerini hesaplamak için Genç-Güner Yöntemi kullanılmıştır. Değerlendirmeler sonucunda Samsun ili sınırları içerisinde 11 farklı türden 61 adet anıtsal değer taşıyan ağaç tespit edilmiştir. Bu ağaçlardan 54 tanesi boyutsal anıt ağaç olarak, 7 tanesi de aday anıt ağaç olarak kaydedilmiştir. Tespit edilen 61 ağacın 38 tanesi meşe (Quercus) taksonuna ait ağaçlardır. Çalışmada tespit edilen en yaşlı ağaç, 625 yıl ile Doğu Çınarı (Platanus orientalis) türüne ait ağaçtır. Tespit edilen ağaçlar hakkında ayrıntılı bilgilerinin yer aldığı www.samsunanitsalagaclar.com internet sitesi açılmıştır. Bu siteye erişim için yöntem kısmında yer alan envanter karnesine QR Kod eklenmiştir. Anıtsal ağaçların pek çoğunda kuruma, bilinçsiz budama, insanlar tarafından oluşturulan tahribat, kovuk oluşumu gibi olumsuz durumlar gözlenmiştir. Bu gibi olumsuz durumları önlemek için vatandaşların anıt ağaç kavramına ilişkin farkındalığı artırılmalı ve anıtsal değer taşıyan ağaçların vatandaşlar tarafından saygı görmesi sağlanmalıdır. Anıtsal değer taşıdığı tespit edilen ağaçların koruma altına alınması ve bakımlarının yapılması gerekmektedir. Bu gereklilik doğrultusunda tespit edilen 61 ağacın tescillenerek koruma altına alınması için Samsun Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne başvuru yapılmıştır.