İhSan Tutuk

The COVID-19 pandemic, caused by the novel coronavirus SARS-CoV-2, has profoundly impacted urban environments globally. The virus's dependence on physical proximity for transmission and the necessity for individuals to congregate in urban spaces to meet various needs accelerated its spread. Therefore, as with many other epidemic diseases, investigating the urban factors behind contact and spread has become an important issue for the COVID-19 pandemic as well. This study investigates the relationship between COVID-19 and various urban features by synthesizing recent quantitative research. The review revealed that it is possible to conceptualise urban factors which are influencing COVID-19 spread as sociodemographic characteristics, healthcare services, infrastructure, tourism activities, economic activities, and urban conditions. Understanding these urban determinants is essential for developing targeted strategies to control the spread of COVID-19 and enhance urban resilience against future pandemics.

20. yy.’dan itibaren kentlerin şoklara karşı daha dayanıklı hale getirilmesi maksadıyla yapılan araştırmalar Covid-19 salgınının yaşanması sonrasında yeniden gündeme gelmiş ve bu defa salgınlar ve kent sağlığı bağlamında yeniden tartışılmaya başlanmıştır. Küresel ölçekte insan yaşamını tehdit eden bu acil durumu daha iyi anlayabilmek ve kentsel anlamda çözüm arayışları ortaya koyabilmek adına yapılan çalışmalar, ağırlıklı olarak kentsel mekânların çeşitli nitelikteki özelliklerinin Covid-19 salgını ile çeşitli şekillerde ilişkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çünkü salgın hastalıkların meydana gelmesi, yayılımı ve kontrolü gibi birçok önemli husus kentlerin sunduğu koşullara bağlı olarak değişmektedir. Bu bağlamda; toplum sağlığının sürdürülebilirliğini sağlayabilmek için öncelikle kentleri daha dayanıklı hale getirmek oldukça önemli bir durum haline gelmiştir. Bu çalışma ile Covid-19 salgını karşısında Türkiye kentlerinin dayanıklılığını ortaya koyan bir indeks geliştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre salgın döneminde ülkemizin güney kesimlerinin sahip oldukları doğal, sosyal, ekonomik ve mekânsal koşullar sebebiyle kuzey kesimlerine göre daha az etkilendikleri görülmüş ve bu dağılımın mekânsal ilişkilerini modelleyen coğrafi ağırlıklı regresyon modeli tekniği uygulanarak indeksin geçerliliği değerlendirilmiştir. Çalışmada geliştirilen indeks, salgın sırasındaki vaka sayılarının dağılımlarından bağımsız bir şekilde, kentlerin çeşitli göstergelerde değişen özelliklerine bağlı olarak salgınlar karşısındaki dayanıklılıklarını tespit edebilmeye olanak sağlaması ile literatüre katkı sağlamaktadır.

Kentsel açık alanların taktiksel kentleşme uygulamaları ile müşterekleşme sürecinin değerlendirilmesi üzerine olan bu çalışmanın amaçları; kentleşmeye bağlı olarak değişen kentsel ihtiyaçların karşılanmasında taktiksel kentleşme yaklaşımını incelemek, kolektif üretim sonucunda mekânsal algının değişim sürecini müşterek mekân çerçevesinde değerlendirmek ve yaklaşımın kentsel açık alanlarda uygulanmasına yönelik literatüre girdi sağlamaktır. Çalışmada, artan nüfus ve yapılaşmayla önem kazanan kentsel açık alanları taktiksel kentleşmenin nasıl etkilediği, Kartal Meydan Parkı’nın diğer açık alanlara göre farklılıkları ve alanın mevcut sorunlarına taktiksel kentleşmenin çözüm olup olmayacağı incelenmiştir. Belirlenen temel parametreler üzerinden toplum-kent-çevre ilişkileri ve kentsel açık alanların müşterek mekâna hangi ilkelerle dönüşebileceği sorgulanmıştır. Çalışmanın yöntemi, yapılan literatür çalışmaları ile kentsel açık alanın taktiksel kentleşme olarak değerlendirilmesine yönelik kriterlerin tanımlanması, seçilen alanın bu kriterlere göre fiziki boyut, mekânsal analizler, insani boyutta nitel gözlemlerle değerlendirilmesi ve geçici yaklaşımların mekânı kalıcı biçimde müşterekleştirmesine yönelik taktiksel kentleşme uygulama örneklerinin oluşturulan müşterek mekân kategorilerine göre incelenmesidir. Bu çalışma kapsamı ve sonuçlarıyla, kentsel açık alanların planlanmasında taktiksel kentleşmenin bir araç olarak kullanılabilmesi, daha yaşanılabilir mekânların tasarlanması için açık alanlara yaklaşımı, toplumsal farkındalık ve bilincin oluşturulmasında müşterek mekân etkisinin anlaşılması açısından veri olarak değerlendirilebilir niteliktedir.