KBKübra Doğanay Bulduk

Kübra Doğanay Bulduk

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Kübra Doğanay Bulduk has a total of 4 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Open Access

    Mesleki Rehabilitasyon: Ülkemizdeki Uygulamalar ve Engellilerin İstihdamı

    by Kübra Doğanay Bulduk, Mine Ocaktan

    Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’ne göre bir milyardan fazla insan (dünya nüfusunun %15’i) engelli olarak değerlendirilmekte, zamanla daha da artması beklenmektedir. Engellilik ve yoksulluk iç içe geçmiş kavramlardır. Günümüzde meslek sahibi olmanın sağlık ve esenlik üzerine olumlu etkisi olduğu bilinmektedir. Dahası, insanların iş-meslek sahibi olması temel hak ve özgürlükler kapsamındadır. Bu nedenle engelli bireylerin iş ve meslek sahibi olması tartışılamaz öneme sahiptir. Engellilerin yaşamın pek çok alanında karşılaştıkları dezavantajlar iş dünyasına adım attıktan sonra da devam etmektedir. Mesleki rehabilitasyon kapsamının sadece işe girişi sağlamak ile sınırlı olmayıp, işi sürdürme konusunu da kapsaması gerektiği açıktır. Mesleki rehabilitasyonun tanımı ile ilgili bireysel, kurumsal ve sosyal düzeyde fikir birliği mevcut değildir. Mesleki rehabilitasyon, sadece fiziksel ve zihinsel engelliliği olan kişinin emniyetli ve uygun bir işe yerleştirilmesi ile sınırlı olmayıp engelli bireylerin ekonomik bağımsızlığının kazandırılması ve sürdürülmesiyle ilgili sürecin tamamıdır. Mesleki rehabilitasyon hizmetleri kapsamında iki grup tanımlanabilir. Birincisi mevcut bir işi varken sonradan ortaya çıkan durum (yaralanma veya hastalık) nedeniyle bu hizmete ihtiyaç duyanlar, ikincisi ise mevcut engeli nedeniyle hiç güvenceli bir işi olmamış olanlardır. İkinci hizmet boyutu pek çok ülkede kapsam dışı bırakılmakta veya daha çok habilitasyon kapsamında değerlendirilmektedir. Türkiye’de ise herhangi bir işi olmayan engelli bireylerin istihdamının sağlanması yönünde düzenlemeler mevcutken, çalışanların mesleki rehabilitasyonu ve işe dönüş süreçlerine (sürdürülebilir istihdam) yönelik bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Engelli bireylerin istihdamına yönelik uygulamalar mesleki rehabilitasyon kapsamındadır. Bu uygulamalardan başlıcaları; kota yöntemi, korumalı istihdam (korumalı iş yeri), destekli istihdamdır. Türkiye’de resmi olarak mesleki rehabilitasyon kapsamında engellilerin istihdamına yönelik uygulamalar yazımız içerisinde özetlenmiştir.


  • Open Access

    İnsan Odaklı Gezegenin Çevresel Etkileri ve Yol Açtığı Sağlık Sorunları

    by Kübra Doğanay BULDUK, Birgül Pi̇yal

    Geçmişten günümüze insan toplulukları dünyayı kendi yaşam kalıplarına uyarlama çabası içindedir. Bunun sonucu olarak çevresel değişikliklere ve bozulmalara neden olmuşlardır. Bu çevresel değişiklikler insan sağlığı için elde edilen gelişmeleri tehdit etmekte, var olan eşitsizlikleri derinleştirmekte ve yeni sağlık riskleri ortaya koymaktadır. Bu çevresel bozulmalardan en önemlilerinden biri kabul edilen iklim değişikliğinin 2030 ile 2050 yılları arasında yılda yaklaşık 250.000 ek ölüme neden olacağı öngörülmektedir. Özellikle en savunmasız bireyler ya da gruplar etkilenecektir. Bu nedenle bu değişikliklere yönelik eyleme geçilmesi ivedi bir gerekliliktir. Bu çerçevede gezegen sağlığı gibi sağlık tanımına daha geniş açıdan bakan yaklaşımların benimsenmesi son derece önemlidir.

  • Open Access

    USAGE OF DIAGNOSIS AND SCREENING TESTS IN NEW CORONAVIRUS DISEASE (COVID-19)

    by Kübra Doğanay BULDUK, Meltem Çöl

    COVID-19 ile mücadelede; hastalıkla enfekte olmuş kişilerin tespiti ve sonrasında izole edilmesi son derece önemlidir. Bu amaçla dünya genelinde kullanılan tanı testleri, çeşitlilik ve uygulama kriterleri açısından farklılık göstermektedir. Bu derlemede halk sağlığı bakış açısıyla; COVID-19 tanısı için kullanılan testler ile kimlere yönelik ve nasıl kullanıldığının yanısıra test kullanımı konusundaki yaklaşımlar ele alınmıştır. Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) tabanlı testler, yüksek duyarlılık ve özgüllük değerleri dolayısıyla altın standart olarak kabul edilmektedir. Farklı örnek alma yöntemlerine yönelik karşılaştırmalar yapılmakla birlikte genel görüş, nazofaringeal sürüntü yönündedir. Altın standart tanı yöntemi olarak kabul edilmesine karşın bazı dezavantajları vardır. En önemlisi sonuçlanmasının uzun sürmesi ve yüksek maliyettir. Maliyeti azaltmak için birkaç örneğin tek bir örnek gibi değerlendirilmesi yani havuzlandırılması tercih edilebilir. Bu dezavantajlara alternatif olarak hızlı antijen testleri göz önünde bulundurulabilir. Hızlı antijen testlerinin pek çok farklı piyasa formu vardır. Bu testlerin özgüllükleri ve duyarlılıklarına yönelik pek çok çalışma yapılmakta olup farklı değerler bulunmaktadır. Genel olarak özgüllüklerinin yüksek ve duyarlılığının ise daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Hastalığın semptomatik tanısının zorluğu, bazı kişilerin hastalığı bulaştırmasına karşın semptom göstermemesi sorunları için toplum taramaları çözüm yolu olabilir. Yeni varyantların ortaya çıkması ile dünya genelinde test politikalarında değişiklikler ve farklı yaklaşımlar gözlenmiştir. Daha geniş kapsamlı tarama yapmak amacıyla testlerin tüm halka açık hale getirilmesi veya toplum taramaları yönünde çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Ancak artan PCR test yükü dolayısıyla bazı ülkelerde test yapılacak kişilerin kısıtlanması veya hızlı antijen testleri gibi alternatif test yöntemlerinin ek olarak kullanılması gibi test politikalarının uygulanması gerekmiştir.


  • Open Access

    GEZEGEN SAĞLIĞININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ

    by Kübra Doğanay Bulduk, Birgül Piyal

    İnsanlığın neden olduğu iklim değişikliği, küresel kirlilik ve biyoçeşitlilik kaybı gibi çevresel bozulmalar sürdürülebilir yaşam koşullarını tehdit etmektedir. Beslenme, bulaşıcı hastalıklar, bulaşıcı olmayan hastalıklar, akıl sağlığı sorunları, çatışmalar ve yerinden edilme ile eşitsizliklerin pekiştirilmesi gibi sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Bu durum dahilinde sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma için gezegen sağlığı ve yeşil ekonomi gibi kavramlardan bahsetmek gerekmektedir. Gezegen sağlığı, Planetary Health Alliance tarafından “Dünya'nın doğal sistemlerindeki insan kaynaklı bozulmaların insan sağlığı ve dünyanın tüm yaşam alanları üzerindeki etkilerini analiz etmeye ve ele almaya odaklanan, çözüm odaklı, disiplinler arası bir alan ve toplumsal hareket” olarak tanımlanmıştır. The Lancet ve Rockefeller Vakfı tarafından 2014 yılında kurulan Gezegen Sağlığı Komisyonu ve yayımladıkları rapor sonrası daha fazla dikkat çekmekle birlikte temelleri 1970’lere dayanmaktadır. Benzer şekilde kaynak verimliliği sağlarken çevresel sistemi koruyan ve herkes için gönenç yaratmayı amaçlayan bir ekonomik model olan yeşil ekonomi de 1970’lerde gündeme gelmiştir. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri 2030, sürdürülebilir kalkınma için belirlenmiş olmakla birlikte günümüz yaşam koşullarında bu hedeflere yaklaşmak söz konusu değildir. Gerek bu hedeflerin gerçekleştirilmesi gerekse de sürdürülebilir yaşam sağlayabilmek için daha geniş bakış açısı sunan ve eylem çağrısında bulunan gezegen sağlığı yaklaşımı daha fazla gündeme gelmeli ve benimsenmelidir. Ayrıca yeşil ekonomi gibi kavramların uygulanması da dillendirilmelidir. Elbette bu kapsamda sağlık hizmetleri de gözden geçirilmeli, yeniden ele alınmalıdır.


  • Open Access

    TOPLUM BAĞIŞIKLIĞI VE HALKA BAĞIŞIKLAMA

    by Kübra Doğanay Bulduk, Gülsen Güneş

    Bağışıklama hizmetleri, insanların hastalıklardan korunmasında ve ölümlerin önüne geçmede son derece önemli halk sağlığı müdahalelerinden biridir. Günümüzde 20’den fazla hastalığa karşı aşı geliştirilmiş olmakla birlikte pek çok kişinin aşılara erişimi yetersizdir. Bununla birlikte sadece bazı kişilerin değil, toplumun tamamının aşılanması tercih edilmektedir. Bu kapsamda toplum bağışıklığından bahsedilmektedir. Toplum bağışıklığı, aşı veya hastalığı geçirme sonucu o hastalığa karşı bağışıklık kazananlar sayesinde diğer kişiler için hastalık bulaşmasına neden olacak karşılaşma riskini azaltır. Bu sayede salgınların önlenmesi ve olası bir salgında da morbidite ve mortalitenin sınırlanması sağlanır. Toplum bağışıklığından bahsedebilmek için her hastalık için değişen değerlerde, toplumun belli bir oranda bağışık olması gerekmektedir. Bu; bazen ekonomik, lojistik vb. etkenler sebebiyle mümkün olamadığında halka bağışıklama (ring vaccination) gibi başka bağışıklama stratejilerinin düşünülmesi söz konusu olabilmektedir. Halka bağışıklığı, enfekte vaka etrafındaki bir "halka" içindeki herkesin aşılanması ile vaka etrafında bir bağışıklık tamponu oluşturmayı amaçlamaktadır. Toplum bağışıklığını tamamlayıcı olarak kullanılabileceği gibi yetersiz kaynak olan toplumlarda toplum bağışıklığı sağlanamıyorsa ve sporadik olarak görülen hastalıklarda tek bağışıklama stratejisi olarak da tercih edilebilmektedir. Bu yaklaşım, COVID-19 salgınında belli durumlarda da uygulanabilirliği açısından değerlendirme aşamasındadır.