Ebru Güzel Kuyucu

This study examined trust in referees’ decisions in Turkish football and evaluations of the use of foreign referees from the perspectives of media professionals and football fans. We used a qualitative descriptive design and purposively sampled 25 participants, including 12 media professionals and 13 football fans. We collected data through a written qualitative questionnaire with seven open-ended questions: four common to both groups and three tailored to each stakeholder group. We analyzed responses using the Framework Method. Four themes emerged: (1) declining trust in domestic referees, (2) institutional and social sources of distrust, (3) perceived independence of foreign referees, and (4) strengthening the domestic refereeing system. Positive views of foreign referees were less associated with assumptions of greater competence or fewer errors than with their perceived distance from local clubs and relationship networks. For some participants, this perceived distance was associated with a lower tendency to interpret refereeing errors as intentional or linked to particular clubs. However, participants did not share a common view on the long-term role of foreign referees. In particular, media professionals’ accounts emphasized referee education, merit-based processes, performance evaluation, and institutional support as key elements of sustainable solutions. Overall, the findings suggest that participants’ trust in referees was related not only to decision accuracy but also to perceived competence, consistency, impartiality, and the decision-maker’s institutional and social position.

Bu çalışmanın amacı, favori takımlarının başarısızlıkları, kaybedilen şampiyonluklar ya da rakip takımların başarıları gibi olumsuz durumlar karşısında taraftarların pozitif sosyal kimliklerini nasıl koruduğunun anlaşılmasıdır. Fenomenolojik desende planlanan çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olan yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma gurubunu, takımının en az 10 maçına katılmış 14 yetişkin spor taraftarı oluşturmuştur. Yüz yüze gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda elde edilen veriler içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları, taraftarların takımlarına yönelik olumsuz durumlar karşısında kimliklerini koruma ve sürdürmeye yönelik, takımlarının gurur duydukları yönleri yansıtan sosyal yaratıcılık stratejileri izlerken; diğer yandan ait oldukları grubun özelliklerini, rakip takım ve taraftarlarla karşılaştırarak onlardan üstün yönlerini ön plana çıkaran sosyal rekabeti kullandıkları görülmüştür. Özellikle taraftarların, takımlarına yönelik oluşan gurur duyguları onların ait oldukları takım ve taraftar grubuna yönelik düşüncelerini etkileyerek kendilerini rakiplerinden üstün gören kolektif narsist bir yönelim kazandıkları belirlenmiştir. Taraftarların, en sadık müşteriler olduğu ve kulüp gelirlerinin önemli bir kısmını sağladığı düşünüldüğünde spor organizasyonları açısından davranışlarının anlaşılması hayati öneme sahiptir. Çalışmamızdan elde edilen sonuçlar, favori takımlarına yönelik olumsuz durumlarla karşılaşan taraftarların davranış biçimlerinin anlaşılması ve gelecek araştırmalara rehberlik etmesi adına kullanılabilir.

Spor organizasyonları, devasa boyutlara ulaşan bir endüstri ve ekonomik faaliyet alanı olarak göze çarpmaktadır. Spor ürünlerini tüketen insanlar da bu endüstrinin en önemli paydaşı konumundadır. Sezonluk bilet sahibi taraftarların en sadık müşteriler olduğu ve kulüp gelirlerinin önemli bir kısmını sağladığı düşünüldüğünde spor organizasyonları açısından hayati öneme sahiptirler. Bu noktadan hareketle çalışmada, profesyonel spor kulüpleri için sezonluk bilet paketi bileşenlerini taraftarların memnuniyetlerine göre belirleyen bir ölçme aracı olarak McDonald vd. (2013) tarafından geliştirilen, Sezonluk (Kombine) Bilet Sahipleri Memnuniyet (Season Ticket Holder Satisfaction) Ölçeği (SBSMÖ) Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya 298 sezonluk (kombine) bilet sahibi taraftar katılmıştır. Hizmet, saha performansı, kişisel katılım, kulüp yönetimi, ev sahibi alt boyutlarından oluşan ölçek, 17 madde ve 5’li Likert tipi değerlendirmeye sahiptir. Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek için yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA); benzeşim ve birleşim geçerlikleri için Ortalama Açıklanan Varyans (AVE), Bileşik Güvenirlik (CR); ayrışım geçerliği için Maksimum Paylaşılan Varyansın Karesi (MSV) ve Paylaşılan Varyansın Karesinin Ortalaması (ASV) değerleri hesaplanmıştır. Ölçeğin güvenirliğini sınamak için Cronbach’s Alpha ve Spearman Brown analizleri yapılmıştır. Analizler sonucunda “Sezonluk (Kombine) Bilet Sahipleri Memnuniyet” ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu görülmüştür.

Spor organizasyonlarının başarısı büyük ölçüde yeterli sayıda taraftar çekmeye ve bunu sürdürmeye bağlıdır. Bu yüzden taraftarların elde tutulması ve sayılarının arttırılmasını kolaylaştıran faktörlerin daha iyi anlaşılmasının gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu noktadan hareketle çalışmanın amacı, profesyonel spor kulüpleri tarafından sağlanan hizmetlerle ilgili eylemlerin, taraftarlar açısından ilişki kalitesi üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmaya 301 sezonluk (kombine) bilet sahibi taraftar katılmıştır. Veri toplamak amacıyla araştırmacılar tarafından hazırlanan “Kişisel Bilgi Formu”, “Sezonluk (Kombine) Bilet Sahipleri Memnuniyet Ölçeği”, “İlişki Kalitesi Ölçeği” kullanılmıştır. Çalışmanın hipotezlerini test etmek amacıyla spor organizasyonları tarafından sağlanan hizmetlerin, ilişki kalitesi ve taraftarların tüketim niyetlerine olan etkisini açıklamak için kavramsal bir model oluşturulmuş ve test edilmiştir. Verilerin analizinde, SPSS 26 ve Hayes (2019) tarafından geliştirilen Process Macro v.4.2 programları kullanılmıştır. Analizler sonucunda spor organizasyonları tarafından sağlanan hizmetlerin, taraftarların kulüple olan ilişkilerinin gücü ve kalitesini etkilediği, aynı zamanda hizmetlerin, ilişki kalitesi aracılığıyla, taraftar davranışları üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu görülmüştür.

Teori, spor endüstrisinde fenomenler hakkında bilinen bilgi ve anlayış üretme çabalarının temelini oluşturmaktadır. Literatür incelendiğinde, bilim insanlarının teoriyi ve onun spor yönetimi bilimindeki yerini eleştirel bir şekilde incelemediği fark edilmiştir. Buradan hareketle bu çalışma, spor yönetimi alanındaki araştırmalarda teorilerin önemi, uygulanması ve gelişimi hakkında fikir üretmek ve bilgi sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. İyi teori sadece tarif etmez, aynı zamanda olayları açıklar ve bir temel oluşturur. Bu nedenle, spor yönetimi gibi temelde uygulamalı bir alanda, bilgi birikiminin teoriye dayalı ve teori inşa eden araştırmalardan türetilmesi önemlidir. Teori geliştirmek, bir araştırmacının giriştiği en zorlu görevlerden biri olabilir, ancak aynı zamanda canlandırıcı, entelektüel olarak teşvik edicidir ve başka türlü mümkün olmayan keşiflere ulaşma potansiyeli sağlamaktadır. Araştırmacılar olarak, açıklayabilmek, tahmin edebilmek ve nihayetinde kontrol edebilmek için araştırma yapıyoruz; bu nedenle, araştırmalarımız iyi bir teori üzerine kurulması önemlidir. Araştırmanın, uygulamanın ve öğrenimin, spor girişiminin açıklanmasına, tahminine ve etkili yönetimine rehberlik eden iyi bir teoriye dayandırılması aynı derecede önemlidir. Bu sebeple çalışma da alandaki araştırmacıların, diğer disiplinlerden teori ödünç almak, uyarlamak ve genişletmek ya da spor yönetimi içinde alanla ilgili yeni teori oluşturmak olsun, araştırma yoluyla teoriye nasıl yatırım yapabileceğimize odaklanılmıştır.