Yücel Karadaş

Afetler, yalnızca fiziksel yıkımların değil; sosyal, ekonomik ve kurumsal kırılganlıklarınrnda görünür olduğu çok katmanlı krizlerdir. Bu nedenle afetleri yönetmek,rntek bir disiplinin sınırlarını aşan, zarar azaltma-hazırlık–müdahale–iyileştirmerndöngüsünün tamamını birlikte ele alan bütünleşik bir yaklaşımı gerektirir.rnElinizdeki Afetlerde Yönetim kitabı, tam da bu ihtiyaca yanıt vererek, afet yönetimininrntemel eksenlerini bir arada ve birbirini tamamlayacak biçimde ele almaktadır.rnBütünleşik afet yönetiminin, tehlike–maruziyet–zarar görebilirlik–başarnçıkma kapasitesi bileşenlerinin kesişiminde şekillendiğini ve yalnızca kriz anınırndeğil, önleyici ve azaltıcı politika setlerini de öncelediğini vurgulayan çerçeve,rnkitabın ana omurgasını oluşturmaktadır.rn12 bölümden oluşan kitabın Afetlerde Operasyon ve Saha Yönetimi bölümü,rnmüdahalenin başarısını belirleyen koordinasyon, standardizasyon ve karar destekrnsüreçlerini ayrıntılandırmaktadır. Ulusal ve uluslararası rehberliklerle uyumlurnsaha yönetimi ilkeleri; olayın niteliğine göre süreçlerin standart operasyonrnprosedürleri (SOP) ile netleştirilmesi ve paydaşlar arasında ortak dilin oluşturulmasırngereğini ortaya koymakta; çok paydaşlı, standartlara dayalı ve teknolojirndestekli bir yönetimin hızlı, güvenli ve etkili müdahale için zorunlu olduğu ifadernedilmektedir.rnAfetlerde Lojistik Yönetimi bölümü, afet lojistiğinin afet yönetiminin merkezindekirnrolünü; afet öncesinde risk analizi, kritik stokların stratejik ön konumlandırılmasırnve bilgi-iletişim altyapısının kurulmasıyla; müdahalede ilk 72 saatte hızlırnintikal, sınıflandırılmış/önceliklendirilmiş dağıtım, rota planlama ve merkezileştirilmişrnbilgi yönetimiyle; iyileştirmede ise sürdürülebilir tedarik zincirleri,rnkalıcı barınma ve hizmet sürekliliğiyle açıklamaktadır. Bu kapsamda, öncedenrndepolama ve planlı dağıtım, esnek ve çok paydaşlı tedarik zincirleri, doğru depo/rnyardım merkezi yer seçimi ve kurumlar arası iş birliğini öne çıkarmaktadır.

Türkiye’de göç çalışmalarının merkezi öznesi çoğunlukla göçmenler olmuş, göçmenlere muhatap olan yerli nüfusun bu süreçte geliştirdiği psikolojik e sosyolojik reaksiyonlar ikincil önemde faktörler olarak ele alınmıştır. Milliyetçilik ve ırkçılık teorilerinin olumsuz sonuçlarından hareket eden göç araştırmacıları, kolaycı bir yaklaşım benimseyerek yerli nüfusun göçmen karşıtlığını ırkçılık veya milliyetçilik bağlamında değerlendirmişlerdir. Oysa ki bu açıklama, göçmenlerle yerli nüfus arasında farklı şehirlerde ortaya çıkan, farklı içeriğe sahip olan girift ilişkileri görmelikten geldiği için sosyolojik olmaktan uzaktır. Bu makale, birbirlerinden farklı iki sosyal ve demografik özelliklere sahip, yerli nüfus/ Suriyeli göçmen oranları farklı iki şehir olan Gaziantep ve Afyonkarahisar’da yerli nüfusun Suriyeli göçmenlere yönelik tutumlarını belirleyen değişkenleri açığa çıkarmaya amaçlayan ampirik bir araştırmadır. Dolayısıyla göçmenlere yönelik yerli nüfus tutumunu belirleyen temel faktörler o şehrin geleneksel sosyal ve e ekonomik yapısı, kültürü, göçmen nüfusun yerli nüfusa oranı, göçmen nüfusun sosyo-demografik özellikleri (yani göçmenlerin köken ülkelerdeki meslekleri, eğitimleri, kentli veya kırsal olmaları gibi), göçmen ve yerli nüfus arasındaki etkileşim düzeyleri olarak açığa çıkmıştır. Ayrıca araştırma sonucunda son yıllarda belirginlik kazanan, Suriyelilere dair negatif içerimli bir anlatının Türkiye genelinde hakim olmaya başladığı; bu negatif içerimli anlatının farklı şehirlerde farklı biçimlerde üretildiği görülmüştür. Göçmenlere yönelik tutumlar, şehirlerin geleneksel sosyoekonomik ve kültürel yapıları, göçmenlerin özellikleri ve yerli nüfusa oranları gibi faktörlere bağlı olarak şehirden şehre farklılık göstermektedir.

Gaziantep’te geri dönüşüm ve katı atık sektörü, çok aktörlü bir yapıya sahiptir. Katı atıkların geri dönüşümü sürecinde en önemli maliyet kalemi, kaynaktan katı atığın toplanmasıdır. Bu nedenle sektördeki en önemli aktörler arasında toplayıcılar öne çıkmaktadır. Gaziantep’teki toplayıcı profili diğer şehirlerle karşılaştırıldığında benzerlikler ve farklılıklar göstermektedir. Toplayıcıların büyük bir kısmını Suriyeli göçmenler oluşturmakta olup, bu gruplar arasında özellikle Abdallar, çöl aşiretleri mensupları ve Suriye kırsalından göç edenler yer almaktadır. Genellikle kayıt dışı işleyen bu sektörde, bu durumu toplayıcıların sosyal profilleriyle de desteklenmektedir. Suriye’de toplumsal sistemin kenarında yer alan bu gruplar, göçebe yapıları nedeniyle eğitim, ekonomi ve siyaset gibi alanlarda standart işleyişin dışında kalmıştır. Suriye’de benzer işlerle uğraşan bu topluluklar, yüzlerce yıllık göçebe geleneği ve toplumdan bağımsız yaşam biçimlerini Gaziantep’e taşımışlardır. Bu özellikleri, kayıt dışılık potansiyellerini artırarak katı atık toplayıcılığını tercih etmelerine neden olmuştur. Bu durum, hem yerel yönetimlerin hem de topluluğun yaşam ve çalışma biçimlerine odaklanan sivil toplum kuruluşlarının mesleki standartlar oluşturma süreçlerini zorlaştırmaktadır. Katı atık toplayıcılarını kayıt altına alma ve mesleki standartlar geliştirme çabaları, bu grupların kültürel gelenekleriyle beslenen kayıt dışılık arasında gerilimler yaratmaktadır. Bu nedenle önerilecek çalışma modeli, kayıtlılığı ve serbest çalışmayı bir arada ele alan hibrit bir yaklaşıma dayanmalıdır.

Avrupa’da, 18.yy.dan başlayarak, milliyetçilik akımıyla beraber ve günümüzdeki anlamını kazanan kültür kavramının Osmanlı’ya gelişi, 20.yy. başında Ziya Gökalp ile beraber olmuştur. Bu kavramı Türkçeye uyarlarken tercih ettiği kavramlar hars ve tehzib olmuştur. Özellikle hars, bir milleti diğer milletlerden ayıran manevi değer dünyasının tamamını ifade etmekteydi. Yani hars, milletin kendine has özelliklerini kapsamaktaydı. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra ve özellikle Cumhuriyetin hem ideolojik hem de kurumsal anlamda yöneliminin çizildiği 1930 yılından sonra topyekün bir Batılılaşma tercih edilecek ve dolayısıyla Türk milletini diğer milletlerden ayıran farklar arka plana itilecekti. Böylece Ziya Gökalp’in vurgu yaptığı hars veya kültür olgusu, ondan sonra gelen tek parti Cumhuriyet yönetimleri tarafından sahiplenilmedi. Bu süreçte kültür kavramı, Ziya Gökalp’in etkisinde olan ama Cumhuriyetin tek parti uygulamalarına muhalif bir kısım entelektüel-akademisyenin muhalefetinin temel dayanağı oldu. 1930’dan Demokrat Parti iktidarına kadar bu kavram, bir yanıyla Batı’dan farklı bir toplum ve bu farklılığın ana direklerinden birinin de Türklük ve İslam olduğunu söyleyen bu muhalif kesimin eleştirel tutumu, kültür kavramı etrafında şekillendi. 1970’lerde, sol kesimde ‘toplumsal özgüllük’ ve ‘çok kültürcülük’ tartışmalarına kadar bu kavramı, söz konusu Türkçü ve İslami hassasiyetleri yüksek olan kesim dışında sahiplenen olmamıştır.

The study investigates into the motivations driving Syrian agricultural workers to migrate to Türkiye, attributing this movement to the prevalent conflict and economic instability in Syria, contrasting with Türkiye's perceived safety and abundant job opportunities in agriculture. Before the crisis, Syrian workers engaged in traditional farming activities in both countries, but post-crisis, they shifted towards similar agricultural tasks in Türkiye. Despite longer work hours and higher wages in Türkiye, many workers still struggle to meet their families' basic needs due to economic constraints. Various coping mechanisms are observed, including reliance on family support, and borrowing. While humanitarian aid plays a crucial role post-crisis, limited opportunities for additional employment persist in both countries. Despite challenges, the agricultural sector offers advantages such as seasonal employment and inclusivity, with women and multiple family members participating. Syrian workers in Türkiye contribute to increased agricultural productivity without requiring work permits, but their influx poses integration challenges for the host country. These findings shed light on the complex dynamics surrounding the experiences of Syrian agricultural workers in Türkiye, offering insights into refugee integration and labor market dynamics in the agricultural sector.