МБМухтар Байбатшанов

Мухтар Байбатшанов

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Current Organizations / Institutes

The organizations/institutes from the scholar's latest article


Мухтар Байбатшанов has a total of 23 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Open Access

    АҚБӨКЕНДЕРДІҢ САН БАСЫН ЕСЕПКЕ АЛУ ЖҰМЫСТАРЫ БОЙЫНША ПОПУЛЯЦИЯ ТЫҒЫЗДЫҒЫН АНЫҚТАУ

    by Мадияр Толгамбаев, Мухтар Байбатшанов, Анар Жубанышова, Виктор Саловаров

    Мақалада ақбөкендердің сан басын есепке алу жұмыстары бойынша популяция тығыздығын анықтау қарастырылады. Ақбөкен популяцияларын есепке алу барысында олардың маусымдық миграциялық бағыттары, шоғырлану аймақтары және құрылымы кешенді түрде талданды. Зерттеу нәтижелері ақбөкендердің ойнақтау не көбею орындарына жиналғанға дейін аяқталуы керектігі, кеш жүргізілген есептік санақ жануарларды санауды қиындататыны және ол буаз аналықтар үшін стрестік жағдайлардың арттыратындығы және есепке алу жұмыстары ақбөкендердің популяциясына байланысты 15-20 сәуірге дейін аяқталғаны дұрыс екені анықталды. Ақбөкендердің саны мен тығыздығының артуына байланысты санақ нәтижелері дәлдігінің төмендеуіне Орал және Бетпақдала популяциясында ақбөкендер санындағы үлкен топтардын бағалаудың дәлдігі, сенімділігі мәселесі туындап отыр. Осыған байланысты, ақбөкендерді есептік санаудың әзірленген әдістемесін ескере отырып, оларды көбірек әуедегі ұшақтан аэрофототүсіруді жетілдіру жолдары ұсынылды. Аумақтағы ұшақтарға 40-сағаттық ұшудың орнына 50-сағаттық ұшу керектігі анықталды. Популяцияның тығыздығы жоғары жағдайларда санау және мониторинг сапасын жақсарту үшін жыл сайын әр популяциядағы іріктелген ақбөкендерді таңбалау қажет, бұл қозғалыстардың уақыты мен жалпы сипатын бақылауға және есептік санақ аймақтарын оңтайландырады. Жергілікті аңшы мамандармен біріге отырып, ақбөкендердің сан басына мониторинг жүргізу жүйесін дамытып отыру керектігі ұсынылды.

  • Open Access

    АНАЛИЗ МЕХАНИЗАЦИИ ЛЕСОКУЛЬТУРНЫХ РАБОТ САКСАУЛА КАЗАХСТАНЕ

    by Арман Тлепбергенов, Талгат Кертешев, Мухтар Байбатшанов, Курманкуль Абаева

    По состоянию на 1 января 2025 года общая площадь государственного лесного фонда Республики Казахстан составляет 31 375,5 тыс. гектаров, что соответствует 11,5 % территории страны. Из этой площади 13 898,7 тыс. гектаров занято покрытыми лесом угодьями, то есть почти 44,3 % всей площади лесного фонда. Несмотря на значительные размеры лесного фонда, общая лесистость Казахстана остается сравнительно низкой - всего 5,1 % от общей площади республики. Распределение лесистости по регионам страны сильно различается и отражает природно-климатические особенности каждой области. Наиболее высокие показатели зафиксированы в Кызылординской (17,2 %), Восточно-Казахстанской (17,1 %), Жамбылской (16,0 %) и Алматинской (15,1 %) областях. Эти регионы характеризуются горно-лесными и предгорными ландшафтами, где климат и рельеф создают благоприятные условия для роста древесной растительности. В то же время на западе и в центре страны лесистость значительно ниже: например, в Актюбинской и Атырауской областях она составляет всего 0,2 %, а в Улытауской - 0,1 %. В структуре лесов Казахстана преобладают саксаульники (51,9 %) и кустарниковые насаждения (21,9 %), произрастающие преимущественно в пустынных и степных зонах. Эти экосистемы играют важную роль в предотвращении опустынивания, закреплении песков и сохранении биоразнообразия. Таким образом, несмотря на относительно низкую общую лесистость, лесной фонд Казахстана имеет важное экологическое и хозяйственное значение, обеспечивая устойчивость природных систем и климатическое равновесие страны.

  • Open Access

    «ҚҰЛАННЫҢ (EQUUS HEMIONUS) РЕИНТРОДУКЦИЯСЫН ІЛЕ-БАЛҚАШ МЕМЛЕКЕТТІК ТАБИҒИ РЕЗЕРВАТЫНЫҢ ІЛЕ ӨЗЕНІНІҢ САҒАЛЫҚ ЭКОЖҮЙЕСІ ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ»

    by Әлібек Әбдібек, Курманкуль Абаева, Мухтар Байбатшанов, Данияр Досманбетов, Танжарбай Алламбергенов, Алибек Абдибек

    Бұл мақалада құланның (Equus hemionus) «Іле-Балқаш» МТР-ты аумағына реинтродукциясы кезінде олардың жаңа экожүйелерге бейімделуі мен биологиялық негіздемесі қарастырылады. Жануардың биологиялық ерекшелігі, таралу ареалы, дене бітімі, салмағы, төлдеу және көбею кезіндегі мінез-құлқы қарастырылған. Құландардың мекен ету аймағының табиғи-климаттық жағдайлары, жақын орналасқан гидрометеорологиялық станциялар деректері, геологиялық құрылымы, рельефі, климаты, гидрологиялық режимі, топырақ жамылғысы мен өсімдіктер дүниесі жан-жақты талданған. Жануарларды арнайы бақылау алаңдарында және волерлерде қадағалау әдістері қарастырылған. Сонымен қатар жерсіндіру кезеңінде құландардың қосымша қоректік және минералдық заттармен қамтамасыз ету және олардың қоректену кезіндегі мінез-құлқының ерекшеліктеріне тоқталған. Физиологиялық қажеттіліктеріне сай толыққанды азықпен қамтамасыз ету мақсатында қолданыстағы биотехникалық нормативтерге сәйкес азық мөлшері есептеліп кестемен берілген. Құланның өмір сүретін негізгі жерлерін, шөптің қанша түрімен азықтанатын, құрамы берілген. Резерваттағы омыртқалы жануарлардың көктемгі және күзгі санаққа енген түрлерінің нәтижесі дәйектелген. Құландардың күзде және қыста үлкен үйірге топтасып, кейін күйекке түсу кезіндегі мінез құлқы, буаз болу уақыты, жыныстық жетілу мерзімдеріне тоқталған. Көру, есту және иіс сезу мүшелерінің жақсы жетілгенін қарастырған.

  • Open Access

    ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚБӨКЕН ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ РЕСУРСТАРЫН БАСҚАРУ ЖӘНЕ РАЦИОНАЛДЫ ПАЙДАЛАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

    by Мадияр Толгамбаев, Мухтар Байбатшанов, Дархан Акимжанов, Талгат Кертешев, Жанар Кусаинова

    Мақалада Қазақстанда мекендейтін киіктің үш негізгі популяциясының - Бетпақдала, Үстірт және Орал топтарының - қазіргі сандық көрсеткіштері, таралу ареалы және олардың динамикасы жан-жақты қарастырылады. Киікті есепке алу үшін қолданылған заманауи әдістерге ерекше назар аударылған. Атап айтқанда, зерттеу барысында жер үсті маршруттық санақ әдісі, авиациялық санақ арқылы кең көлемді деректер жиналды. Бұл деректерге статистикалық түзету коэффициенттері қолданылып, есеп нәтижелері жоғары дәлдікпен бағаланды. Киік популяцияларын есепке алу барысында олардың маусымдық миграциялық бағыттары, шоғырлану аймақтары мен демографиялық құрылымы ескерілді. Зерттеу көрсеткендей, киік саны 2000-жылдармен салыстырғанда біршама артқанымен, популяция тұрақсыз күйде қалып отыр. Бетпақдала популяциясы ірі топ болып есептеледі, алайда ол да сыртқы қауіп-қатерлерге аса сезімтал. Үстірт популяциясы экологиялық қысымның жоғары болуына байланысты ерекше қорғауды қажет етеді. Орал популяциясы салыстырмалы түрде тұрақты болғанымен, оның ареалы адамның шаруашылық әрекетіне байланысты қысқарып келеді. Мақалада сондай-ақ киікті сақтау мен оның санын тұрақтандыруға бағытталған шаралар кешені ұсынылған. Құқықтық аспектілерге киікке қатысты заңнаманы күшейту, браконьерлікке қарсы күрес шараларын қатаңдату және құқық бұзушыларға қатысты жаза түрлерін нақтылау жатады. Ұйымдастырушылық жағынан киік популяциясын бақылау, мониторинг жүргізу және ғылыми мекемелер мен үкіметтік емес ұйымдар арасындағы ынтымақтастықты арттыру ұсынылды.

  • Open Access

    САЙРАМ-ӨГЕМ ҰЛТТЫҚ ПАРКІНДЕ СУЫРЛАРДЫ ЕСЕПКЕ АЛУ ЖӘНЕ КАДАСТРЛЫҚ ЖҰМЫСТАРЫ

    by Әлібек Мамет, Мұхтар Байбатшанов, Булкаир Мамбетов, Талғат Кертешев, Шекарбань Капар, Алибек Мамет

    Бұл мақалада Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркінде мекендейтін суырлардың қазіргі популяциялық жағдайы, оларды есепке алу мен кадастрлық жұмыстардың барысы және алынған нәтижелер баяндалады. Зерттеу барысында Тянь-Шань тау жүйесінің батыс бөлігіне жататын Өгем мен Қаржантау жоталарындағы Мензбир суырының таралу ареалымен саны анықталды. Бұл эндемик түр еліміздің оңтүстігінде тек шектеулі аймақта кездеседі және ерекше қорғауды қажет етеді. Суырлар парк аумағында Сарыайғыр, Қасқасу, Бадам, Ұлыжұрт, Кішіжұрт, Шағыртас және Тікенекті өзендерінің жоғарғы бастауында, теңіз деңгейінен 2100–3500 метр биіктікте мекендейді. Суырларды есепке алудың барлық әдістерін 3 топқа біріктіруге болады: жер бетінде есепке алу, авиасанақтар және аэрофотосуреттер бойынша есепке алу. Суырларды жер бетінде есепке алу. Маршруттық-көзбен көру арқылы есепке алу әдісі тау суырларын есепке алу үшін қолданады. Бұл әдіс кезінде есепшілер берілген маршрут бойымен жүріп (жаяу, атпен), қозғалыс бағытының екі жағынан 100-200 метр ара қашықтықта көзге түскен барлық суырларды есепке алады. Бір суыр есепке алу бірлігі болып саналады. Маршрут ұзындығы карта бойынша немесе қадам санауыш құралы арқылы анықталады. Суырлардың орташа тығыздығын есептеу және экстраполяциялау кезінде, аңдардың тәуліктік белсенділіктеріне назар аударған жөн. Суырлар популяциясының таралу аумағын, сандық көрсеткіштерін және тіршілік ортасының жағдайын бағалау арқылы Сайрам-Өгем ұлттық паркінің зоологиялық кадастрын толықтыру. Сол себепті төмендегідей жұмыстар жүргізілуде: суырлардың таралу аймағын анықтап, негізгі мекендеу биотоптарын сипаттау, популяцияның санын, тығыздығын және жас-жыныстық құрылымын есепке алу, індердің кеңістіктік орналасуын GPS-координаттар негізінде тіркеу және кадастрлық базаға енгізу, тіршілік ортасының экологиялық жай-күйіне кешенді талдау жүргізу, популяцияны қорғау және тұрақтандыру бойынша. Мензбир суыры кеміргіштер отрядына, тиіндер тұқымдасына жатады және колония түрінде тіршілік етеді. Түр санының азаюына табиғи және антропогендік факторлар әсер еткен. Сондықтан ол Қазақстанның және Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл кітабына енгізілген. 2006 жылдан бастап бұл сирек сүтқоректіні қорғау шаралары Сайрам-Өгем ұлттық паркінде жүйелі түрде жүргізіліп келеді.

  • Open Access

    СИСТЕМА ЛЕСОУСТРОЙСТВА В КАЗАХСТАНЕ

    by Арман Тлепбергенов, Талгат Кертешев, Булкайыр Мамбетов, Мухтар Байбатшанов, Курманкуль Абаева

    Лесные ресурсы Казахстана обладают высокой экологической и социально-экономической значимостью, однако их пространственное распределение и структура характеризуются выраженной неоднородностью. Государственный лесной фонд республики составляет 30 млн га, или 11,4% территории страны, при этом площадь земель, покрытых лесом, достигает лишь 13,6 млн га [1]. Общая лесистость остаётся низкой - около 5%, что обусловлено преобладанием природных зон степей, пустынь и полупустынь, занимающих 246,5 млн га (89% территории). При этом 78% лесного фонда закреплено за местными исполнительными органами, что формирует децентрализованную модель управления и требует согласованности действий между региональными и национальными структурами. Ключевым инструментом государственного регулирования и планирования в лесном хозяйстве являются комплексные лесоустроительные работы, проводимые с периодичностью 10–15 лет за счёт бюджетного финансирования. Эти работы обеспечивают получение актуальных данных о состоянии лесов, планирование лесохозяйственных мероприятий и формирование единой информационной базы для принятия управленческих решений. Собранные материалы хранятся в Республиканском государственном предприятии «Казахское лесоустроительное предприятие» и предоставляются через Комитет лесного хозяйства и животного мира Министерства экологии и природных ресурсов [2]. Полученные сведения подчёркивают необходимость совершенствования систем мониторинга и устойчивого управления лесными экосистемами в условиях ограниченной лесистости и значительного природного разнообразия.

  • Open Access

    Development of technology for relocating kulans to preserve their population and restore the biodiversity of their habitat

    by A. E. Abdibek, K. T. Abayeva, D. A. Dosmanbetov, M. K. Baibatshanov, A. М. Khamchukova, S. Narbayev, B. B. Yessimbek, R. S. Akhmetov

    The reintroduction of the kulan (Equus hemionus kulan) to the Ile-Balkhash State Nature Reserve aims to restore its population within its historical range in Kazakhstan. The study is motivated by the species' near extinction and the need for effective conservation strategies. The goal is to develop a biological basis for capturing kulans from the Altyn-Emel National Park and releasing them into the reserve. The researchers used population monitoring, capturing, and safe transport methodologies. The results show that the current population in Altyn-Emel has reached its ecological limit, justifying the relocation of up to 60 kulans annually. Preparations for reintroduction include corral improvements, transportation logistics, and rules for release. Despite risks from predators and pathogens, careful monitoring should ensure a sustainable new population in Southern Balkhash, contributing to regional biodiversity restoration. The conclusion emphasizes that reintroduction is critical to kulan conservation and maintaining biodiversity in Kazakhstan.