Курманкуль Абаева
Current Organizations / Institutes
The organizations/institutes from the scholar's latest article
Research Subjects
Курманкуль Абаева has a total of 34 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:
- Daniyar Dosmanbetov
Almaty branch of the Kazakh Research Institute of Forestry and Agroforestry named after A.N. Bukeikhan LLP, Kazakhstan
3 shared publications - Мухтар Байбатшанов
НАО «Казахский национальный аграрный исследовательский университет
3 shared publications Наурузбай Тажетдинов
Каракалпакский сельскохозяйственный институт агротехнологий
3 shared publications- A.B. Idrisova
НАО «Казахский национальный аграрный исследовательский университет
2 shared publications - Gulnar Myrzabayeva
НАО «Казахский национальный аграрный исследовательский университет
2 shared publications - M.K. Shynybekov
НАО «Казахский национальный аграрный исследовательский университет», Алматы, Казахстан
2 shared publications
Latest Publications
- Open Access
- 30 April 2026
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- Vol. 28 (2 (110)) , 111-122
ОҢТҮСТІК БАЛҚАШ ӨҢІРІНДЕ СЕКСЕУІЛДІҢ ӨСУ БАРЫСЫН ЗЕРТТЕУ
Кіріспе. Қазақстан Республикасының шөлейтті аймақтарында сексеуіл (Haloxylon spp) табиғи экожүйелердің тұрақтылығын сақтау. Сексеуіл ормандары жел эрозиясының алдын алу, топырақтың деградациясын тежеу, аридті аймақтардың микроклиматын реттеу сияқты экологиялық жұмыстарды жүргізу. Қазіргі таңда сексеуіл ормандарының жағдайын бағалау, өсу барысын жас топтары бойынша талдау, табиғи жаңарту өзекті мәселелердің бірі. Сексеуіл ормандарының қазіргі жағдайын кешенді түрде бағалау, деградацияға ұшырау себептерін ғылыми тұрғыдан зерттеу. Зерттеудің мақсаты- Оңтүстік Балқаш өңіріндегі сексеуіл ормандарының өсу барысын, жас топтары бойынша өсу динамикасын және табиғи жаңару жағдайын кешенді түрде зерттеу. Материалдар мен әдістер. Оңтүстік Балқаш өңіріндегі сексеуілдің өсу барысын, жас топтары бойынша динамикасын және табиғи жаңару жағдайын зерттеу. Зерттеу әдістемесі орман таксациясының классикалық әдістері, сексеуілдің экожүйесіне тән арнайы экологиялық және микроклиматтық өлшеулер қамтылды. Нәтижелер мен талқылау. Жұмыс барысында сексеуілдің геоақпараттық жүйелердің технологиялары кеңінен қолданылды. Оңтүстік Балқаш өңіріндегі сексеуіл ағашының өсу ерекшеліктері мен даму динамикасы жасына, климаттық жағдайларға, топырақтың физика-химиялық қасиеттеріне және ылғалмен қамтамасыз етілу деңгейі зерттелді. Осы зерттеуде 5, 10, 15, 20, 25 және 30 жастағы сексеуіл ағаштарының морфометриялық көрсеткіштері мен биомассы салыстырмалы түрде қарастырылып, олардың жас ұлғаюына байланысты өзгеру заңдылықтары анықталды. ССсСсСексеуілдің алғашқы жылдары тамыр жүйесін қалыптастыруға жер үсті вегетативті мүшелерінің дамуына күш жұмсайтыны анықталды. Сексеуілдің сыртқы ортаға бейімделуі тіршілікке қабілеттілігі зерттелді. Қорытынды. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижесінде Оңтүстік Балқаш өңіріндегі сексеуіл ормандарында жүргізілген далалық зерттеулер нәтижесінде сексеуілдің өсу барысы, жас құрылымы, биометриялық көрсеткіштері жан-жақты анықталды. Сексеуілдің 5–30 жас аралығындағы өсу динамикасы биіктік пен тамырмойны диаметрінің біртіндеп артуы сипатталды, орта жаста (15–25 жас) биомассаның ең жоғары жинақталатыны анықталды. Сексеуіл желегінің астындағы микроклиматтық жағдайлардың ашық алаңдармен салыстырғанда айырмашылық болатындығы дәлелденді.
- 30 April 2026
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- Vol. 28 (2 (110)) , 111-122
Open AccessОҢТҮСТІК БАЛҚАШ ӨҢІРІНДЕ СЕКСЕУІЛДІҢ ӨСУ БАРЫСЫН ЗЕРТТЕУ
Кіріспе. Қазақстан Республикасының шөлейтті аймақтарында сексеуіл (Haloxylon spp) табиғи экожүйелердің тұрақтылығын сақтау. Сексеуіл ормандары жел эрозиясының алдын алу, топырақтың деградациясын тежеу, аридті аймақтардың микроклиматын реттеу сияқты экологиялық жұмыстарды жүргізу. Қазіргі таңда сексеуіл ормандарының жағдайын бағалау, өсу барысын жас топтары бойынша талдау, табиғи жаңарту өзекті мәселелердің бірі. Сексеуіл ормандарының қазіргі жағдайын кешенді түрде бағалау, деградацияға ұшырау себептерін ғылыми тұрғыдан зерттеу. Зерттеудің мақсаты- Оңтүстік Балқаш өңіріндегі сексеуіл ормандарының өсу барысын, жас топтары бойынша өсу динамикасын және табиғи жаңару жағдайын кешенді түрде зерттеу. Материалдар мен әдістер. Оңтүстік Балқаш өңіріндегі сексеуілдің өсу барысын, жас топтары бойынша динамикасын және табиғи жаңару жағдайын зерттеу. Зерттеу әдістемесі орман таксациясының классикалық әдістері, сексеуілдің экожүйесіне тән арнайы экологиялық және микроклиматтық өлшеулер қамтылды. Нәтижелер мен талқылау. Жұмыс барысында сексеуілдің геоақпараттық жүйелердің технологиялары кеңінен қолданылды. Оңтүстік Балқаш өңіріндегі сексеуіл ағашының өсу ерекшеліктері мен даму динамикасы жасына, климаттық жағдайларға, топырақтың физика-химиялық қасиеттеріне және ылғалмен қамтамасыз етілу деңгейі зерттелді. Осы зерттеуде 5, 10, 15, 20, 25 және 30 жастағы сексеуіл ағаштарының морфометриялық көрсеткіштері мен биомассы салыстырмалы түрде қарастырылып, олардың жас ұлғаюына байланысты өзгеру заңдылықтары анықталды. ССсСсСексеуілдің алғашқы жылдары тамыр жүйесін қалыптастыруға жер үсті вегетативті мүшелерінің дамуына күш жұмсайтыны анықталды. Сексеуілдің сыртқы ортаға бейімделуі тіршілікке қабілеттілігі зерттелді. Қорытынды. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижесінде Оңтүстік Балқаш өңіріндегі сексеуіл ормандарында жүргізілген далалық зерттеулер нәтижесінде сексеуілдің өсу барысы, жас құрылымы, биометриялық көрсеткіштері жан-жақты анықталды. Сексеуілдің 5–30 жас аралығындағы өсу динамикасы биіктік пен тамырмойны диаметрінің біртіндеп артуы сипатталды, орта жаста (15–25 жас) биомассаның ең жоғары жинақталатыны анықталды. Сексеуіл желегінің астындағы микроклиматтық жағдайлардың ашық алаңдармен салыстырғанда айырмашылық болатындығы дәлелденді.
- Open Access
- 30 December 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 4 (108),p. 324-331
АНАЛИЗ МЕХАНИЗАЦИИ ЛЕСОКУЛЬТУРНЫХ РАБОТ САКСАУЛА КАЗАХСТАНЕ
По состоянию на 1 января 2025 года общая площадь государственного лесного фонда Республики Казахстан составляет 31 375,5 тыс. гектаров, что соответствует 11,5 % территории страны. Из этой площади 13 898,7 тыс. гектаров занято покрытыми лесом угодьями, то есть почти 44,3 % всей площади лесного фонда. Несмотря на значительные размеры лесного фонда, общая лесистость Казахстана остается сравнительно низкой - всего 5,1 % от общей площади республики. Распределение лесистости по регионам страны сильно различается и отражает природно-климатические особенности каждой области. Наиболее высокие показатели зафиксированы в Кызылординской (17,2 %), Восточно-Казахстанской (17,1 %), Жамбылской (16,0 %) и Алматинской (15,1 %) областях. Эти регионы характеризуются горно-лесными и предгорными ландшафтами, где климат и рельеф создают благоприятные условия для роста древесной растительности. В то же время на западе и в центре страны лесистость значительно ниже: например, в Актюбинской и Атырауской областях она составляет всего 0,2 %, а в Улытауской - 0,1 %. В структуре лесов Казахстана преобладают саксаульники (51,9 %) и кустарниковые насаждения (21,9 %), произрастающие преимущественно в пустынных и степных зонах. Эти экосистемы играют важную роль в предотвращении опустынивания, закреплении песков и сохранении биоразнообразия. Таким образом, несмотря на относительно низкую общую лесистость, лесной фонд Казахстана имеет важное экологическое и хозяйственное значение, обеспечивая устойчивость природных систем и климатическое равновесие страны.
- 30 December 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 4 (108),p. 324-331
Open AccessАНАЛИЗ МЕХАНИЗАЦИИ ЛЕСОКУЛЬТУРНЫХ РАБОТ САКСАУЛА КАЗАХСТАНЕ
По состоянию на 1 января 2025 года общая площадь государственного лесного фонда Республики Казахстан составляет 31 375,5 тыс. гектаров, что соответствует 11,5 % территории страны. Из этой площади 13 898,7 тыс. гектаров занято покрытыми лесом угодьями, то есть почти 44,3 % всей площади лесного фонда. Несмотря на значительные размеры лесного фонда, общая лесистость Казахстана остается сравнительно низкой - всего 5,1 % от общей площади республики. Распределение лесистости по регионам страны сильно различается и отражает природно-климатические особенности каждой области. Наиболее высокие показатели зафиксированы в Кызылординской (17,2 %), Восточно-Казахстанской (17,1 %), Жамбылской (16,0 %) и Алматинской (15,1 %) областях. Эти регионы характеризуются горно-лесными и предгорными ландшафтами, где климат и рельеф создают благоприятные условия для роста древесной растительности. В то же время на западе и в центре страны лесистость значительно ниже: например, в Актюбинской и Атырауской областях она составляет всего 0,2 %, а в Улытауской - 0,1 %. В структуре лесов Казахстана преобладают саксаульники (51,9 %) и кустарниковые насаждения (21,9 %), произрастающие преимущественно в пустынных и степных зонах. Эти экосистемы играют важную роль в предотвращении опустынивания, закреплении песков и сохранении биоразнообразия. Таким образом, несмотря на относительно низкую общую лесистость, лесной фонд Казахстана имеет важное экологическое и хозяйственное значение, обеспечивая устойчивость природных систем и климатическое равновесие страны.
- Open Access
- 30 December 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 4 (108),p. 459-469
«ҚҰЛАННЫҢ (EQUUS HEMIONUS) РЕИНТРОДУКЦИЯСЫН ІЛЕ-БАЛҚАШ МЕМЛЕКЕТТІК ТАБИҒИ РЕЗЕРВАТЫНЫҢ ІЛЕ ӨЗЕНІНІҢ САҒАЛЫҚ ЭКОЖҮЙЕСІ ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ»
Бұл мақалада құланның (Equus hemionus) «Іле-Балқаш» МТР-ты аумағына реинтродукциясы кезінде олардың жаңа экожүйелерге бейімделуі мен биологиялық негіздемесі қарастырылады. Жануардың биологиялық ерекшелігі, таралу ареалы, дене бітімі, салмағы, төлдеу және көбею кезіндегі мінез-құлқы қарастырылған. Құландардың мекен ету аймағының табиғи-климаттық жағдайлары, жақын орналасқан гидрометеорологиялық станциялар деректері, геологиялық құрылымы, рельефі, климаты, гидрологиялық режимі, топырақ жамылғысы мен өсімдіктер дүниесі жан-жақты талданған. Жануарларды арнайы бақылау алаңдарында және волерлерде қадағалау әдістері қарастырылған. Сонымен қатар жерсіндіру кезеңінде құландардың қосымша қоректік және минералдық заттармен қамтамасыз ету және олардың қоректену кезіндегі мінез-құлқының ерекшеліктеріне тоқталған. Физиологиялық қажеттіліктеріне сай толыққанды азықпен қамтамасыз ету мақсатында қолданыстағы биотехникалық нормативтерге сәйкес азық мөлшері есептеліп кестемен берілген. Құланның өмір сүретін негізгі жерлерін, шөптің қанша түрімен азықтанатын, құрамы берілген. Резерваттағы омыртқалы жануарлардың көктемгі және күзгі санаққа енген түрлерінің нәтижесі дәйектелген. Құландардың күзде және қыста үлкен үйірге топтасып, кейін күйекке түсу кезіндегі мінез құлқы, буаз болу уақыты, жыныстық жетілу мерзімдеріне тоқталған. Көру, есту және иіс сезу мүшелерінің жақсы жетілгенін қарастырған.
- 30 December 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 4 (108),p. 459-469
Open Access«ҚҰЛАННЫҢ (EQUUS HEMIONUS) РЕИНТРОДУКЦИЯСЫН ІЛЕ-БАЛҚАШ МЕМЛЕКЕТТІК ТАБИҒИ РЕЗЕРВАТЫНЫҢ ІЛЕ ӨЗЕНІНІҢ САҒАЛЫҚ ЭКОЖҮЙЕСІ ЖАҒДАЙЫНДА ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ»
Бұл мақалада құланның (Equus hemionus) «Іле-Балқаш» МТР-ты аумағына реинтродукциясы кезінде олардың жаңа экожүйелерге бейімделуі мен биологиялық негіздемесі қарастырылады. Жануардың биологиялық ерекшелігі, таралу ареалы, дене бітімі, салмағы, төлдеу және көбею кезіндегі мінез-құлқы қарастырылған. Құландардың мекен ету аймағының табиғи-климаттық жағдайлары, жақын орналасқан гидрометеорологиялық станциялар деректері, геологиялық құрылымы, рельефі, климаты, гидрологиялық режимі, топырақ жамылғысы мен өсімдіктер дүниесі жан-жақты талданған. Жануарларды арнайы бақылау алаңдарында және волерлерде қадағалау әдістері қарастырылған. Сонымен қатар жерсіндіру кезеңінде құландардың қосымша қоректік және минералдық заттармен қамтамасыз ету және олардың қоректену кезіндегі мінез-құлқының ерекшеліктеріне тоқталған. Физиологиялық қажеттіліктеріне сай толыққанды азықпен қамтамасыз ету мақсатында қолданыстағы биотехникалық нормативтерге сәйкес азық мөлшері есептеліп кестемен берілген. Құланның өмір сүретін негізгі жерлерін, шөптің қанша түрімен азықтанатын, құрамы берілген. Резерваттағы омыртқалы жануарлардың көктемгі және күзгі санаққа енген түрлерінің нәтижесі дәйектелген. Құландардың күзде және қыста үлкен үйірге топтасып, кейін күйекке түсу кезіндегі мінез құлқы, буаз болу уақыты, жыныстық жетілу мерзімдеріне тоқталған. Көру, есту және иіс сезу мүшелерінің жақсы жетілгенін қарастырған.
- Open Access
- 30 December 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 4 (108),p. 316-324
СИСТЕМА ЛЕСОУСТРОЙСТВА В КАЗАХСТАНЕ
Лесные ресурсы Казахстана обладают высокой экологической и социально-экономической значимостью, однако их пространственное распределение и структура характеризуются выраженной неоднородностью. Государственный лесной фонд республики составляет 30 млн га, или 11,4% территории страны, при этом площадь земель, покрытых лесом, достигает лишь 13,6 млн га [1]. Общая лесистость остаётся низкой - около 5%, что обусловлено преобладанием природных зон степей, пустынь и полупустынь, занимающих 246,5 млн га (89% территории). При этом 78% лесного фонда закреплено за местными исполнительными органами, что формирует децентрализованную модель управления и требует согласованности действий между региональными и национальными структурами. Ключевым инструментом государственного регулирования и планирования в лесном хозяйстве являются комплексные лесоустроительные работы, проводимые с периодичностью 10–15 лет за счёт бюджетного финансирования. Эти работы обеспечивают получение актуальных данных о состоянии лесов, планирование лесохозяйственных мероприятий и формирование единой информационной базы для принятия управленческих решений. Собранные материалы хранятся в Республиканском государственном предприятии «Казахское лесоустроительное предприятие» и предоставляются через Комитет лесного хозяйства и животного мира Министерства экологии и природных ресурсов [2]. Полученные сведения подчёркивают необходимость совершенствования систем мониторинга и устойчивого управления лесными экосистемами в условиях ограниченной лесистости и значительного природного разнообразия.
- 30 December 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 4 (108),p. 316-324
Open AccessСИСТЕМА ЛЕСОУСТРОЙСТВА В КАЗАХСТАНЕ
Лесные ресурсы Казахстана обладают высокой экологической и социально-экономической значимостью, однако их пространственное распределение и структура характеризуются выраженной неоднородностью. Государственный лесной фонд республики составляет 30 млн га, или 11,4% территории страны, при этом площадь земель, покрытых лесом, достигает лишь 13,6 млн га [1]. Общая лесистость остаётся низкой - около 5%, что обусловлено преобладанием природных зон степей, пустынь и полупустынь, занимающих 246,5 млн га (89% территории). При этом 78% лесного фонда закреплено за местными исполнительными органами, что формирует децентрализованную модель управления и требует согласованности действий между региональными и национальными структурами. Ключевым инструментом государственного регулирования и планирования в лесном хозяйстве являются комплексные лесоустроительные работы, проводимые с периодичностью 10–15 лет за счёт бюджетного финансирования. Эти работы обеспечивают получение актуальных данных о состоянии лесов, планирование лесохозяйственных мероприятий и формирование единой информационной базы для принятия управленческих решений. Собранные материалы хранятся в Республиканском государственном предприятии «Казахское лесоустроительное предприятие» и предоставляются через Комитет лесного хозяйства и животного мира Министерства экологии и природных ресурсов [2]. Полученные сведения подчёркивают необходимость совершенствования систем мониторинга и устойчивого управления лесными экосистемами в условиях ограниченной лесистости и значительного природного разнообразия.
- 30 June 2025
- Published by Toraighyrov University in Bulletin of Toraighyrov University. Chemistry & Biology series
- No. 2, 2025,p. 48-59
УПРАВЛЕНИЕ ВОССТАНОВЛЕНИЕМ СОСНОВЫХ ЛЕСОВ НА ГАРЯХ И ГОРЕЛЬНИКАХ
Естественное возобновление леса – процесс динамичный и его успешность определяется множеством факторов. В Прииртышских ленточных борах возобновление сосны под пологом, где сомкнутость крон деревьев не менее 0,4, во всех типах леса удовлетворительное и хорошее. На полянах, гарях, вырубках и других открытых участках леса процесс естественного возобновления сосны обыкновенной выражен слабо или вовсе отсутствует. Основной причиной гибели всходов является избыточная инсоляция. По этой причине однолетние растения чаще выживают в затенённых местах – под травяным пологом или в тени материнских деревьев. В ленточных борах Казахстана естественное возобновление не рассматривается как основной способ восстановления лесов. При зарастании территории должно формироваться достаточное количество равномерно распределённых молодых сосен. Для изучения естественного возобновления сосны в естественных насаждениях были заложены 30 пробных площадей в 112 квартале Степного лесничества Шалдайского филиала ГЛПР «Ертыс орманы» и на площади 5 га в 113 квартале Тайбагарского лесничества Бескарагайского филиала того же предприятия. Посадка с закрытой корневой системой проводилась по схемам 3×60 м и 3×80 м, с открытой – 1×60 и 1×80 м. Всего получено 19440 вариантов наблюдений: 30 пробных площадок × 6 расстояний разлета семян × 3 возрастные группы (20, 40, 60 лет) × 4 стороны света × 3 повторности × 3 показателя подроста (численность, высота, диаметр), с повторностью 20–30 раз. Влагоёмкость (НВ) и механический состав песчаных почв определялись следующим образом: НВ – методом залива площадок, водопроницаемость – по Н. С. Нестерову, максимальная гигроскопичность – по Николаеву, механический состав – по методу Качинского. Ключевые слова: сосновые леса, гарь, горельники, Ертыс орманы, вырубки, поляны.
- 30 June 2025
- Published by Toraighyrov University in Bulletin of Toraighyrov University. Chemistry & Biology series
- No. 2, 2025,p. 48-59
УПРАВЛЕНИЕ ВОССТАНОВЛЕНИЕМ СОСНОВЫХ ЛЕСОВ НА ГАРЯХ И ГОРЕЛЬНИКАХ
Естественное возобновление леса – процесс динамичный и его успешность определяется множеством факторов. В Прииртышских ленточных борах возобновление сосны под пологом, где сомкнутость крон деревьев не менее 0,4, во всех типах леса удовлетворительное и хорошее. На полянах, гарях, вырубках и других открытых участках леса процесс естественного возобновления сосны обыкновенной выражен слабо или вовсе отсутствует. Основной причиной гибели всходов является избыточная инсоляция. По этой причине однолетние растения чаще выживают в затенённых местах – под травяным пологом или в тени материнских деревьев. В ленточных борах Казахстана естественное возобновление не рассматривается как основной способ восстановления лесов. При зарастании территории должно формироваться достаточное количество равномерно распределённых молодых сосен. Для изучения естественного возобновления сосны в естественных насаждениях были заложены 30 пробных площадей в 112 квартале Степного лесничества Шалдайского филиала ГЛПР «Ертыс орманы» и на площади 5 га в 113 квартале Тайбагарского лесничества Бескарагайского филиала того же предприятия. Посадка с закрытой корневой системой проводилась по схемам 3×60 м и 3×80 м, с открытой – 1×60 и 1×80 м. Всего получено 19440 вариантов наблюдений: 30 пробных площадок × 6 расстояний разлета семян × 3 возрастные группы (20, 40, 60 лет) × 4 стороны света × 3 повторности × 3 показателя подроста (численность, высота, диаметр), с повторностью 20–30 раз. Влагоёмкость (НВ) и механический состав песчаных почв определялись следующим образом: НВ – методом залива площадок, водопроницаемость – по Н. С. Нестерову, максимальная гигроскопичность – по Николаеву, механический состав – по методу Качинского. Ключевые слова: сосновые леса, гарь, горельники, Ертыс орманы, вырубки, поляны.
- Open Access
- 30 March 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 1 (105),p. 145-155
АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТҮЛГІЛЕРІН ШАРУАШЫЛЫҚ ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІ БОЙЫНША БАҒАЛАУ
Еліміздің оңтүстік-шығысындағы ылғалы жеткілікті тәлімі аймақтарында орналасқан Алматы облысының астық өндіру мүмкіндіктері айтарлықтай жоғары. Алайда агротехникалық әдістердің жеткіліксіз зерттелуі салдарынан бұл аймақтағы арпа өнімділігі тұрақсыздыққа ұшырап, қазіргі талаптарға толық сәйкес келмей отыр. Қазақстан Республикасының жер және климаттық жағдайлары егіншілік пен мал шаруашылығын дамытуға қолайлы. Ауыл шаруашылығының жалпы егістік көлемі 16 785,2 мың га құраса, оның ішінде астық тұқымдас дақылдар 13 208,7 мың га алқапқа себіледі. Елімізде арпа дақылының егіс көлемі шамамен 2,0 млн гектарды құрайды. Оның 10%-дан астамына күздік арпа сорттары, ал қалғанына жаздық арпа сорттары егіледі. Қазақстан Республикасы географиялық орналасуына байланысты әртүрлі климаттық және топырақ ерекшеліктерімен сипатталады. Климаттық жағдайларға сәйкес, арпа дәнінің пайдалану бағытына қойылатын талаптарға сай келетін сорттар мен үлгілерді сұрыптау- маңызды ғылыми міндеттердің бірі. Елімізде құрама жем өндірісі мен сыра өнеркәсібіне арналған шикізатқа деген сұраныс жыл сайын артып келеді. Бұл сұранысты қамтамасыз ету үшін, негізінен, жемдік және сыра өндірісіне арналған арпа сорттарын іріктеу өзекті мәселе болып табылады. 2022–2023 жылдары жүргізілген тәжірибелік зерттеулер №0106РК00700 мемлекеттік тіркеу нөмірімен "Қазақстанның тәлімі, суарылмайтын жер егістіктеріне арпаның жемдік бағыттағы сорттарының өнімділігін сұрыптау" бағдарламасы аясында жүзеге асырылды Зерттеудің негізгі мақсаты – арпаның селекциялық материалдары арасынан өнімділігі мен сапасы жоғары бастапқы үлгілерді сұрыптау. Алматы облысының тәлімі жер жағдайында арпаның селекциялық үлгілерінің жергілікті климатқа бейімділігі мен олардың шаруашылықтық құндылығы зерттелді. Сұрыптап алынған бастапқы үлгілердің жалпы селекциялық қабілеттілігі мен өнімділік көрсеткіштері бағаланды. Зерттеуде бақылау сорты ретінде Сауле сорты қолданылды.
- 30 March 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 1 (105),p. 145-155
Open AccessАЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ АРПА СОРТҮЛГІЛЕРІН ШАРУАШЫЛЫҚ ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІ БОЙЫНША БАҒАЛАУ
Еліміздің оңтүстік-шығысындағы ылғалы жеткілікті тәлімі аймақтарында орналасқан Алматы облысының астық өндіру мүмкіндіктері айтарлықтай жоғары. Алайда агротехникалық әдістердің жеткіліксіз зерттелуі салдарынан бұл аймақтағы арпа өнімділігі тұрақсыздыққа ұшырап, қазіргі талаптарға толық сәйкес келмей отыр. Қазақстан Республикасының жер және климаттық жағдайлары егіншілік пен мал шаруашылығын дамытуға қолайлы. Ауыл шаруашылығының жалпы егістік көлемі 16 785,2 мың га құраса, оның ішінде астық тұқымдас дақылдар 13 208,7 мың га алқапқа себіледі. Елімізде арпа дақылының егіс көлемі шамамен 2,0 млн гектарды құрайды. Оның 10%-дан астамына күздік арпа сорттары, ал қалғанына жаздық арпа сорттары егіледі. Қазақстан Республикасы географиялық орналасуына байланысты әртүрлі климаттық және топырақ ерекшеліктерімен сипатталады. Климаттық жағдайларға сәйкес, арпа дәнінің пайдалану бағытына қойылатын талаптарға сай келетін сорттар мен үлгілерді сұрыптау- маңызды ғылыми міндеттердің бірі. Елімізде құрама жем өндірісі мен сыра өнеркәсібіне арналған шикізатқа деген сұраныс жыл сайын артып келеді. Бұл сұранысты қамтамасыз ету үшін, негізінен, жемдік және сыра өндірісіне арналған арпа сорттарын іріктеу өзекті мәселе болып табылады. 2022–2023 жылдары жүргізілген тәжірибелік зерттеулер №0106РК00700 мемлекеттік тіркеу нөмірімен "Қазақстанның тәлімі, суарылмайтын жер егістіктеріне арпаның жемдік бағыттағы сорттарының өнімділігін сұрыптау" бағдарламасы аясында жүзеге асырылды Зерттеудің негізгі мақсаты – арпаның селекциялық материалдары арасынан өнімділігі мен сапасы жоғары бастапқы үлгілерді сұрыптау. Алматы облысының тәлімі жер жағдайында арпаның селекциялық үлгілерінің жергілікті климатқа бейімділігі мен олардың шаруашылықтық құндылығы зерттелді. Сұрыптап алынған бастапқы үлгілердің жалпы селекциялық қабілеттілігі мен өнімділік көрсеткіштері бағаланды. Зерттеуде бақылау сорты ретінде Сауле сорты қолданылды.
- Open Access
- 30 March 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 1 (105),p. 135-144
ВЛИЯНИЕ СРОКОВ И НОРМ ПОСЕВА НА ПРОДУКТИВНОСТЬ СОРТОВ ЯРОВОГО ЯЧМЕНЯ В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА
Производство зерна является ключевой проблемой в развитии сельского хозяйства Казахстана, решение которой обеспечит население продовольствием, животноводство-кормами, а промышленность-сырьем. Одним из центральных направлений решения этой проблемы является повышение урожайности и валовых сборов зерна ячменя. Наши исследования показывают, что успешное решение этой задачи предусматривает не только увеличение урожайности, но и значительное улучшение качества зерна в зависимости от целей использования. Алматинская область является одним из крупнейших производителей зерна в Казахстане. В 2020 году посевная площадь ярового ячменя в регионе составила 231,8 тыс. га. Исследования показывает, что его продуктивность не соответствует почвенно-климатическому потенциалу области, а урожайность остается крайне неустойчивой по годам и сравнительно невысокой. Основным фактором, сдерживающим рост урожайности ярового ячменя и ее стабильность, является слабое внедрение в производство новых сортов, а также нарушение требований сортовой агротехники. В последние годы были созданы новые сорта ярового ячменя с комплексом хозяйственно-полезных признаков и свойств, а также с потенциальной продуктивностью 6–7 т/га, которые районированы в Алматинской области. Результаты исследований показывают, что реализация потенциальных биологических возможностей ярового ячменя зависит от применяемой технологии выращивания. В нашей исследовательской работе особое значение в технологии выращивания этой культуры имеет дальнейшее совершенствование таких элементов, как размещение в севообороте, формирование продуктивного посева на основе оптимальной густоты стояния и сроков посева. Именно этой проблеме были посвящены наши исследования, проведенные в юго-восточной зоне Алматинской области, где сорта казахстанской селекции ячменя пользуются особой популярностью. Целью исследований являлось определение оптимальных сроков и норм посева сортов ярового ячменя Акжол и Жулдыз, в условиях юго-востока зоны Алматинской области.
- 30 March 2025
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 1 (105),p. 135-144
Open AccessВЛИЯНИЕ СРОКОВ И НОРМ ПОСЕВА НА ПРОДУКТИВНОСТЬ СОРТОВ ЯРОВОГО ЯЧМЕНЯ В УСЛОВИЯХ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА
Производство зерна является ключевой проблемой в развитии сельского хозяйства Казахстана, решение которой обеспечит население продовольствием, животноводство-кормами, а промышленность-сырьем. Одним из центральных направлений решения этой проблемы является повышение урожайности и валовых сборов зерна ячменя. Наши исследования показывают, что успешное решение этой задачи предусматривает не только увеличение урожайности, но и значительное улучшение качества зерна в зависимости от целей использования. Алматинская область является одним из крупнейших производителей зерна в Казахстане. В 2020 году посевная площадь ярового ячменя в регионе составила 231,8 тыс. га. Исследования показывает, что его продуктивность не соответствует почвенно-климатическому потенциалу области, а урожайность остается крайне неустойчивой по годам и сравнительно невысокой. Основным фактором, сдерживающим рост урожайности ярового ячменя и ее стабильность, является слабое внедрение в производство новых сортов, а также нарушение требований сортовой агротехники. В последние годы были созданы новые сорта ярового ячменя с комплексом хозяйственно-полезных признаков и свойств, а также с потенциальной продуктивностью 6–7 т/га, которые районированы в Алматинской области. Результаты исследований показывают, что реализация потенциальных биологических возможностей ярового ячменя зависит от применяемой технологии выращивания. В нашей исследовательской работе особое значение в технологии выращивания этой культуры имеет дальнейшее совершенствование таких элементов, как размещение в севообороте, формирование продуктивного посева на основе оптимальной густоты стояния и сроков посева. Именно этой проблеме были посвящены наши исследования, проведенные в юго-восточной зоне Алматинской области, где сорта казахстанской селекции ячменя пользуются особой популярностью. Целью исследований являлось определение оптимальных сроков и норм посева сортов ярового ячменя Акжол и Жулдыз, в условиях юго-востока зоны Алматинской области.
- Open Access
- 30 December 2024
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 4 (104),p. 316-326
МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ
Бұл мақалада Жетісу (Жоңғар) Алатауының аласа таулы алқаптарында түзілетін цеолит, бентонит сазы және диатомит негізіндегі табиғи минералды сорбенттерді ауыз су мен өндірістің ағынды ақаба суларын нитраттар, ауыр металл иондары және сульфаттардан, бикарбонаттардан, тазарту және кондициялау үшін пайдаланудың тиімділігін зерттеу нәтижелері берілген. Табиғи сорбенттердің физика-химиялық, минералдық құрамы және алынған құрамдастырылған сорбенттердің адсорбциялық тиімділігі зерттелді. Сорбенттің құрамына және күйдіру температурасы мен құрамдастыру әдістерінің сорбциялық белсенділігін арттыруға тигізетін әсері зерделенді. Жүргізілген зерттеудің ғылыми-тәжірибелік құндылығы-өндірістің ағынды ақаба суларын тазарту үшін құрамдастырылған сорбентті алу, судың құрамындағы химиялық және микробиологиялық ластаушы заттарды бір мезгілде сорбциялау, суды дезинфекциялауға және жұмсартуға ықпал ету, тазартылған судың кальций, магний тұздарымен және микроэлементтермен қанығу дәрежесін арттыру үшін күрделі жабдықты қажет етпейтінділігі қарастырылған. Зерттеудің техникалық нәтижесі химиялық және микробиологиялық ластаушы заттарды сорбциялау қабілеті бар құрамдастырылған табиғи адсорбенттердің кешенін құрудан, суды залалсыздандырудан және жұмсартудан, оны кальций, магний, натрий, калий иондарымен, сонымен қатар микроэлементтермен байытудан тұрады. Суды ластаушы заттардан тазарту үрдісінде қолдану бойынша жүргізілген эксперименттік зерттеулер барысында алынған нәтижелер минералдық құрамы, микроқұрылымы, сорбциялық қабілетімен және катализатрлық белсенділігінің болуымен ерекшеленетіні қарастырылған, табиғи минералды сорбенттердің тиімділігінде айтарлықтай айырмашылықтарды анықтадық.
- 30 December 2024
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 4 (104),p. 316-326
Open AccessМОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ
Бұл мақалада Жетісу (Жоңғар) Алатауының аласа таулы алқаптарында түзілетін цеолит, бентонит сазы және диатомит негізіндегі табиғи минералды сорбенттерді ауыз су мен өндірістің ағынды ақаба суларын нитраттар, ауыр металл иондары және сульфаттардан, бикарбонаттардан, тазарту және кондициялау үшін пайдаланудың тиімділігін зерттеу нәтижелері берілген. Табиғи сорбенттердің физика-химиялық, минералдық құрамы және алынған құрамдастырылған сорбенттердің адсорбциялық тиімділігі зерттелді. Сорбенттің құрамына және күйдіру температурасы мен құрамдастыру әдістерінің сорбциялық белсенділігін арттыруға тигізетін әсері зерделенді. Жүргізілген зерттеудің ғылыми-тәжірибелік құндылығы-өндірістің ағынды ақаба суларын тазарту үшін құрамдастырылған сорбентті алу, судың құрамындағы химиялық және микробиологиялық ластаушы заттарды бір мезгілде сорбциялау, суды дезинфекциялауға және жұмсартуға ықпал ету, тазартылған судың кальций, магний тұздарымен және микроэлементтермен қанығу дәрежесін арттыру үшін күрделі жабдықты қажет етпейтінділігі қарастырылған. Зерттеудің техникалық нәтижесі химиялық және микробиологиялық ластаушы заттарды сорбциялау қабілеті бар құрамдастырылған табиғи адсорбенттердің кешенін құрудан, суды залалсыздандырудан және жұмсартудан, оны кальций, магний, натрий, калий иондарымен, сонымен қатар микроэлементтермен байытудан тұрады. Суды ластаушы заттардан тазарту үрдісінде қолдану бойынша жүргізілген эксперименттік зерттеулер барысында алынған нәтижелер минералдық құрамы, микроқұрылымы, сорбциялық қабілетімен және катализатрлық белсенділігінің болуымен ерекшеленетіні қарастырылған, табиғи минералды сорбенттердің тиімділігінде айтарлықтай айырмашылықтарды анықтадық.
- Open Access
- 30 March 2023
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 1 (97),p. 99-109
OPМAН OPНAЛACТЫPУДЫҢ AҚПAPAТТAPЫН ӨҢДEУ ЖӘНE ЖAҢAPТУ
Государственный учет лесного фонда проводится в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан, для организации охраны, охраны лесного фонда, воспроизводства и лесоразведения лесов, использования леса, систематического контроля за количественными и качественными изменениями лесного фонда и обеспечения государственных органов, заинтересованных физических и юридических лиц информацией о лесном фонде. В Казахстане лесоустроительные работы в своем развитии прошли длительные и сложные условия. Понимание особенностей и достижений современного лесоустройства и его создание. На основе этого решаются текущие вопросы лесопользования (с учетом изменений, произошедших в лесном фонде за год и в соответствии с рекомендациями лесоустроительного проекта), оцениваются результаты хозяйственных работ, предоставляется информация о состоянии лесных ресурсов. Его основная цель-обеспечение лесохозяйственных учреждений комплексно обработанными данными, путем получения достоверной информации о лесных ресурсах в ведении лесного хозяйства, воспроизводстве, охране и охране лесов. Создание государственного лесного кадастра и лесного мониторинга, осуществление мер контроля за четко определенными объемами лесопользования, IC-мерами лесопользования. Основной целью лесоустройства является разработка системы мер, направленных на эффективность ведения лесного хозяйства и использования лесных ресурсов, воспроизводства, охраны и охраны лесов, единообразие научно-технической политики в лесном хозяйстве. В настоящее время целью государства является увеличение лесных запасов в республике путем эффективной организации лесного хозяйства с правильным использованием лесного фонда. Основная цель лесного хозяйства: увеличение лесного фонда, полное обеспечение потребности населения в древесной продукции и других лесных товарах, охрана леса от пожаров, защита от болезней, повышение защитной структуры леса и увеличение лесного богатства. В последнее время в лесном хозяйстве и лесном производстве внедряются многие ГИС-технологии. На сегодняшний день актуальным вопросом является повышение активности лесного хозяйства, увеличение площади покрытых лесом земель. Опора, будущее суверенной страны-зеленый лес. Главная задача, стоящая перед руководителями современного лесного хозяйства, - формирование лесников как конкурентоспособной, разносторонней личности.
- 30 March 2023
- Published by Kazakh National Agrarian University in Izdenister natigeler
- No. 1 (97),p. 99-109
Open AccessOPМAН OPНAЛACТЫPУДЫҢ AҚПAPAТТAPЫН ӨҢДEУ ЖӘНE ЖAҢAPТУ
Государственный учет лесного фонда проводится в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан, для организации охраны, охраны лесного фонда, воспроизводства и лесоразведения лесов, использования леса, систематического контроля за количественными и качественными изменениями лесного фонда и обеспечения государственных органов, заинтересованных физических и юридических лиц информацией о лесном фонде. В Казахстане лесоустроительные работы в своем развитии прошли длительные и сложные условия. Понимание особенностей и достижений современного лесоустройства и его создание. На основе этого решаются текущие вопросы лесопользования (с учетом изменений, произошедших в лесном фонде за год и в соответствии с рекомендациями лесоустроительного проекта), оцениваются результаты хозяйственных работ, предоставляется информация о состоянии лесных ресурсов. Его основная цель-обеспечение лесохозяйственных учреждений комплексно обработанными данными, путем получения достоверной информации о лесных ресурсах в ведении лесного хозяйства, воспроизводстве, охране и охране лесов. Создание государственного лесного кадастра и лесного мониторинга, осуществление мер контроля за четко определенными объемами лесопользования, IC-мерами лесопользования. Основной целью лесоустройства является разработка системы мер, направленных на эффективность ведения лесного хозяйства и использования лесных ресурсов, воспроизводства, охраны и охраны лесов, единообразие научно-технической политики в лесном хозяйстве. В настоящее время целью государства является увеличение лесных запасов в республике путем эффективной организации лесного хозяйства с правильным использованием лесного фонда. Основная цель лесного хозяйства: увеличение лесного фонда, полное обеспечение потребности населения в древесной продукции и других лесных товарах, охрана леса от пожаров, защита от болезней, повышение защитной структуры леса и увеличение лесного богатства. В последнее время в лесном хозяйстве и лесном производстве внедряются многие ГИС-технологии. На сегодняшний день актуальным вопросом является повышение активности лесного хозяйства, увеличение площади покрытых лесом земель. Опора, будущее суверенной страны-зеленый лес. Главная задача, стоящая перед руководителями современного лесного хозяйства, - формирование лесников как конкурентоспособной, разносторонней личности.
- Open Access
- 25 September 2022
- Published by West Kazakhstan Agrarian Technical University named after Zhangir Khan in Ġylym ža̋ne bìlìm
- Vol. 2 (3(68)) , 180-188
СЫРДАРИЯ ӨЗЕНІНІҢ БОЙЫНДАҒЫ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЖЕР АСТЫ СУ ДЕҢГЕЙІН ЗЕРТТЕУ
Бәрімізге белгілі казіргі таңда еліміздің барлық делік өзен бойындағы тоғай ормандарының жәй күйі көңіл көншітпейді. Атап айтқанда тоғай ормандарымыз әр түрлі антропогенді факторлардың әсерінен әлсіреп қурап нашар күйге түскен. Негізгі себептердің бірі, өзен суларының деңгейі түсуінің салдарынан жер асты суларының деңгейі төмендеген, осының салдарынан тоғай ормандардың табиғи жаңаруы жылдан жылға төмендеуде. Өзен деңгейінің түсу салдарынан ондағы өсіп тұрған әр түрлі ағаш, ағаш-бұта және көптеген шөптесін өсімдіктер қурап құрып кету қауіпі бар, жәнеде аң құстардың өзге жаққа ауып ондағы флора мен фаунаның өзегруіне әкеп соғуы мүмкін. Елу алпыс жыл бұрын тоғай ормандарының ауданы кәзіргі жылдармен салыстыратын болсақ бес алты есеге артық болған. Негізгі зерттеу жұмыстары Сырдария өзенінің бойында орналасқан тоғай ормандардың жер асты суларының динамикасы зерттелді. Жыл мезгілінің көктем, жаз және күз айларында өзенге жақын жағалауында орналасқан арнайы құдықтардан сондайақ өзеннен алшақ орналасқан құдықтардан су деңгейінің динамикасы анықталды. Аталған зерттеу жұмыстары елімізде алғаш рет жүргізілуіне байланысты, бұл зерттеулердің құндылығы және маңыздылығы өте жоғары.
- 25 September 2022
- Published by West Kazakhstan Agrarian Technical University named after Zhangir Khan in Ġylym ža̋ne bìlìm
- Vol. 2 (3(68)) , 180-188
Open AccessСЫРДАРИЯ ӨЗЕНІНІҢ БОЙЫНДАҒЫ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЖЕР АСТЫ СУ ДЕҢГЕЙІН ЗЕРТТЕУ
Бәрімізге белгілі казіргі таңда еліміздің барлық делік өзен бойындағы тоғай ормандарының жәй күйі көңіл көншітпейді. Атап айтқанда тоғай ормандарымыз әр түрлі антропогенді факторлардың әсерінен әлсіреп қурап нашар күйге түскен. Негізгі себептердің бірі, өзен суларының деңгейі түсуінің салдарынан жер асты суларының деңгейі төмендеген, осының салдарынан тоғай ормандардың табиғи жаңаруы жылдан жылға төмендеуде. Өзен деңгейінің түсу салдарынан ондағы өсіп тұрған әр түрлі ағаш, ағаш-бұта және көптеген шөптесін өсімдіктер қурап құрып кету қауіпі бар, жәнеде аң құстардың өзге жаққа ауып ондағы флора мен фаунаның өзегруіне әкеп соғуы мүмкін. Елу алпыс жыл бұрын тоғай ормандарының ауданы кәзіргі жылдармен салыстыратын болсақ бес алты есеге артық болған. Негізгі зерттеу жұмыстары Сырдария өзенінің бойында орналасқан тоғай ормандардың жер асты суларының динамикасы зерттелді. Жыл мезгілінің көктем, жаз және күз айларында өзенге жақын жағалауында орналасқан арнайы құдықтардан сондайақ өзеннен алшақ орналасқан құдықтардан су деңгейінің динамикасы анықталды. Аталған зерттеу жұмыстары елімізде алғаш рет жүргізілуіне байланысты, бұл зерттеулердің құндылығы және маңыздылығы өте жоғары.