EPErcan Petek

Ercan Petek

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Current Organizations / Institutes

The organizations/institutes from the scholar's latest article


Ercan Petek has a total of 21 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Türk Halk Bilimi Araştırmaları II

    by Abdulhamit Toprak, Abdulkadir Önkol, Ercan Petek, Deniz Güçlü, Leyla Can, Özlem Öztürk, Bartu Gökhan Demirci, Nazlıcan İriçam, Pınar Şahin

    Türk halk bilimi, bir toplumun tarihsel derinliklerinden süzülüp gelen, kuşaklararası aktarımla yaşayan ve toplumsal belleğin omurgasını oluşturan en dinamik manevi miras alanıdır. Geleneklerin, inanışların, zanaatların ve kitleleri bir arada tutan sözlü aktarım mekanizmalarının bilimsel bir disiplin çerçevesinde incelenmesi, yalnızca geçmişe ait birer vesikanın tespiti değil; bugünün kültürel kodlarını ve yarının kimlik inşasını anlama çabasıdır. Küreselleşmenin getirdiği tektipleştirici dalgaya ve teknolojik dönüşümün getirdiği hız çağına rağmen halk bilimi, toplumların kendi özgün renklerini, hafıza duraklarını ve kolektif yaratıcılıklarını koruma noktasında sarsılmaz bir barınak olmaya devam etmektedir. Elinizdeki bu çalışma, ilki büyük bir ilgi ve akademik kabul gören dizinin devamı niteliğinde, Türk Halk Bilimi Araştırmaları II başlığıyla okur karşısına çıkmaktadır. Serinin bu ikinci cildinde de halk bilimi disiplininin zengin tematik yelpazesine sadık kalınarak; sözlü kültürden halk inanışlarına, maddi kültür unsurlarından müzikolojiye ve uygulamalı halk bilimi pratiklerine kadar uzanan çok katmanlı, bağımsız bölümler bir araya getirilmiştir. Her bir çalışma, kendi alanında özgün birer saha araştırmasına ya da derinlikli bir doküman analizine dayanarak literatüre akademik katkılar sunmayı hedeflemektedir.

  • Open Access

    Tarihî Türk Lehçelerinden Kazak Türkçesine Saç, Sakal, Bıyık ve Kaş: Anlamsal Bir İnceleme

    by Ercan Petek

    Bu çalışma, saç, sakal, bıyık ve kaş gibi yüz ve baş bölgesine ait beden unsurlarının Türkçenin tarihî dönemlerindeki kullanım biçimlerini ve Kazak Türkçesindeki deyim ve atasözleri çerçevesinde kazandıkları semantik ve kültürel işlevleri kapsamlı biçimde incelemektedir. Dil ile kültür arasındaki etkileşim temelinde, beden adlarının yalnızca biyolojik gerçeklikleri yansıtan sözcükler olmadığı, aynı zamanda toplumsal değerler, inanç sistemleri ve kolektif kültürel kodlarla yüklü göstergeler olduğu vurgulanmaktadır. Araştırmada Köktürk Türkçesi, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı, Harezm-Kıpçak ve Çağatay Türkçesi metinlerinden elde edilen veriler karşılaştırmalı yöntemle değerlendirilmiş, ardından Kazak Türkçesindeki deyim ve atasözleriyle tarihsel süreklilik, ortak sembolik alanlar ve lehçeye özgü anlam genişlemeleri ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Bulgular, kaşın duygu ve jest temelli iletişimde, bıyığın erkeklik, karakter ve sosyal statüyle, sakalın ise yaş, olgunluk ve bilgelikle ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede çalışma, tarihsel metinler ile çağdaş sözlü kültür ürünlerini bir araya getirerek Türk lehçeleri arasında hem sürekliliği hem de yerel kültürel bağlamların anlam üretimine nasıl yön verdiğini göstermeyi amaçlamaktadır.

  • Ziya Gökalp’ın Ergenekon Şiirinin Zemin Metinler Bağlamında İncelenmesi

    by Abdulhamit Toprak, Ercan Petek

    Ergenekon şiiri, mitolojik, epik ve tarihsel unsurların modern bir ideolojik çerçevede yeniden kurgulandığı Türk edebiyatının kurucu metinlerinden biridir. Zemin metin" kavramı çerçevesinde şekillenen bu çalışma, şiirin dayandığı kaynakları tespit ederek bunların işlevsel dönüşümünü ve modern kimlik inşasındaki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Yapılan incelemede, şiirin temel zemin metinlerini Ergenekon, Orhun Kitabeleri, Oğuz Kağan ve yapısal bir model sunan Şehnâme anlatılarının oluşturduğu saptanmıştır. Gökalp, bu kaynaklardan tevarüs eden yeniden doğuş, kurtuluş, demir, mağara ve bozkurt gibi motifleri, modern Türk milletinin dirilişi bağlamında yeniden yorumlamıştır. Yazar, özellikle Şehnâme gibi epik modelleri Türk tarihine uyarlayarak, bireysel kahramanlık anlatısını kolektif bir millet idealine dönüştürmüştür. Tarihsel zemin metinleri açısından ise farklı dönemlere ait figür ve olayların kronolojik bir süreklilik içinde sunulduğu, tarihsel gerçekliğin ideolojik bir bütünlük oluşturacak şekilde yeniden inşa edildiği görülmüştür. Böylelikle bu çalışma, Ergenekon şiirinin salt bir destan olmadığını, aksine mitolojik ve tarihsel zemin metinlerin dönüştürülmesi yoluyla modern Türk kimliğinin inşasında önemli bir işlev üstlendiğini kanıtlamaktadır.

  • Jumaqan Küderiulı nın Ösimdiktanuw (Botanik) İsimli Eserinde Türettiği Terimlerin Yapısı

    by Ercan Petek

    20. yüzyılın başlarında Kazak aydınları, bilim ve eğitim dilinin millîleştirilmesi amacıyla farklı bilgi alanlarına ait terimlerin Kazak Türkçesinin imkânlarıyla karşılanmasına yönelik önemli çalışmalar yürütmüşlerdir. Alaş hareketinin bilimsel ve pedagojik çizgisi içerisinde yer alan Jumaqan Küderiulı da 1927 yılında yayımlanan Ösimdiktanuw adlı botanik ders kitabında çok sayıda botanik terimi türeterek Kazak bilim dilinin oluşumuna katkı sağlamıştır. Bu çalışma, Küderiulı tarafından Rusça botanik terimlerine karşılık olarak Kazak Türkçesi ile türetilen 300 terimi yapısal özellikleri bakımından incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada terimler; basit (kök) terimler, ekleme yöntemiyle türetilen terimler ve birleştirme yöntemiyle türetilen terimler olmak üzere üç ana grupta değerlendirilmiştir. Birleştirme yöntemiyle türetilen terimler ise iki, üç, dört bileşenden oluşan ve birleşik isim yapısında olan terimler alt başlıklarına ayrılmış; iki, üç ve dört bileşenden oluşan terimler de kendi içinde isim tamlaması ve sıfat tamlaması yapısında olanlar olmak üzere iki alt grupta tasnif edilmiştir. İnceleme sonucunda, terimlerin büyük çoğunluğunun birden fazla sözlüksel unsurun bir araya gelmesiyle kurulan birleştirme yapılar olduğu; bunun yanında Kazak Türkçesinin işlek yapım eklerinden yararlanılarak çok sayıda türemiş terim oluşturulduğu tespit edilmiştir. Basit (kök) terimlerde ise genel dilde kullanılan bazı kelimelerin anlam daralması ve metaforlaşma yoluyla terimleştiği görülmüştür. Ayrıca terimlerin önemli bir bölümünün Türkçe kökenli unsurlardan meydana geldiği, yabancı kökenli unsurların ise Kazak Türkçesinin fonetik ve morfolojik sistemine uyarlanarak kullanıldığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, Küderiulı’nın botanik terminolojisini oluştururken Kazak Türkçesinin iç kaynaklarını sistemli biçimde işlettiğini ve millî terim oluşturma anlayışına bağlı kaldığını göstermektedir.

  • SOMATİK FRAZEOLOJİDE KULAK METAFORU: KAZAK TÜRKÇESİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZ

    by Ercan Petek

    Bu çalışma; Türkçenin tarihî lehçeleri ile çağdaş Kazak ve Türkiye Türkçelerindeki “kulak” unsuruyla kurulan deyim ve atasözlerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, kulak organ adının somatik deyimleşme sürecindeki tarihsel sürekliliğini, anlamsal genişlemelerini ve kültürel işlevlerini ortaya koymaktır. Çalışmada Köktürk, Eski Uygur, Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay Türkçesi metinlerinden elde edilen veriler ile Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesindeki deyim ve atasözleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Nitel araştırma yöntemine dayanan bu çalışmada veriler betimleyici ve karşılaştırmalı analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular; “kulak” unsurunun yalnızca bir duyma organı olarak değil aynı zamanda dikkat, algı, öğrenme, haber alma, itaat, unutma, rahatsızlık, sevinç ve toplumsal iletişim gibi çok boyutlu anlam alanlarını taşıyan güçlü bir metaforik yapı oluşturduğunu göstermektedir. Tarihî metinlerde “kulak” unsurunun işitme, söze yönelme, öğüt, bilgi, yönetim aklı, dikkat, gizli haber, sözün muhafazası gibi anlamlarıyla kullanıldığı, çağdaş lehçelerde ise bu anlamların genişleyerek deyimleştiği tespit edilmiştir. Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesi arasında yapılan karşılaştırma, birçok deyimin birebir örtüştüğünü, bazı durumlarda ise farklı biçimlerin kullanıldığını göstermiş ve bu durumu ortaya koymuştur. Sonuç olarak “kulak” unsuru, Türk dillerinde hem tarihsel sürekliliği hem de kültürel çeşitliliği yansıtan temel somatik metaforlardan biri olarak değerlendirilmiştir.

  • Fi̇loloji̇de Yeni̇ Perspekti̇fler: Meti̇n, Di̇l ve Bağlam

    by Berrin Kasımoğlu Dönmez, Ayten Bülbül, Remziye Çölgeçen Kaya, Salim Durukoğlu, Gonca Varoğlu, Abdullah Demiral, Gökay Durmuş, Şahmurat Arık, Sadık Türkoğlu, Sevinç Aksay Albuz, et al.

    Metinler yalnızca sözcüklerden, dil yalnızca kurallardan ve bağlam yalnızca dış koşullardan ibaret değildir. Filoloji, bu üç unsuru birbirine bağlayan, karmaşık ilişkileri anlamaya çalışan, geçmiş ile bugün arasında köprü kuran dinamik bir disiplindir. Filolojide Yeni Perspektifler: Metin, Dil ve Bağlam, dilbilimden edebiyat incelemelerine, kültürel çalışmalardan dil felsefesine kadar uzanan geniş bir yelpazede, çağdaş filoloji araştırmaların farklı yönlerini bir araya getiriyor. Eserde yer alan çalışmalar, metinlerin estetik ve ideolojik katmanlarını, dilin yapısal ve anlamsal durumlarını ve bunların tarihsel, toplumsal ve kültürel bağlamlarla kurduğu ilişkileri yeniden düşünmeye davet ediyor. Alanında uzman araştırmacıların katkılarıyla hazırlanan bu kitap, filolojinin yalnızca geçmişin izlerini sürmekle kalmadığını, aynı zamanda günümüzün kültürel, dilsel ve kuramsal tartışmalarına da önemli katkılarda bulunduğunu göstermektedir. Metin, dil ve bağlam arasındaki çok katmanlı ilişkileri yeniden düşünmek isteyen herkes için bu eser, yeni soruların ve yeni perspektiflerin kapısını aralayabilir.

  • Alihan Bökeyhan’ın Astronomiya Älipbiyi (Astronomi Alfabesi) İsimli Tercüme Eserinde Türettiği Terimler

    by Ercan Petek

    Dilde belli bir bilim, sanat, meslek dalıyla veya bir konu ile ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan kelimelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyaç da terimler aracılığıyla giderilmektedir. Dili yabancı diller boyunduruğundan kurtarabilmenin ve ona milli bir kimlik kazandırabilmenin yolu terim üretmekten geçer. Alaş Orda hareketi aydınları sadece bağımsızlık mücadelesi vermekle kalmamış; dillerini yabancı dillerin etkisinden kurtarmak ve ona milli bir kimlik kazandırabilmek için de çeşitli çalışmalar yürütmüşlerdir. Bu çalışmaların başında terminoloji çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Ahmet Baytursınulı, Eldes Omarulı, Muhtar Äwezov, Mağjan Jumabayulı, Alihan Bökeyhan gibi isimler çeşitli bilim dallarında çeviri çalışmalarıyla birlikte terim üretme sürecinde önemli görevler üstlenmişlerdir. Bökeyhan, bazı gazete ve dergilerdeki fikir yazıları ve makaleleriyle Kazakça’nın yapısını da göz önünde tutarak Rusça’dan alınma kelimelere karşı yeni terimler türetmiştir. Ayrıca gökbilimi alanında K. Flammarion’un Obşçedostupnaya Astronomiya (Astronomi Alfabesi) isimli eserini Kazakça’ya tercüme ederek Kazakçanın gökbilimi terminolojisine önemli katkılarda bulunmuştur. Terim üretme sürecinde sadece dilin yapısını değil, Kazak kültürünü de bu sürecin belirleyici unsurlarından biri olarak görmüş ve terimlerin açıklamasında Kazak kültüründen istifade etmiştir. Bökeyhan’ın ürettiği terimler tanımlayıcı ve kapsayıcı özellikleri itibariyle bugün Kazak edebi dili sözlüklerinde maddebaşı olarak yer alabilmiştir; bu da ürettiği terimlerin başarılı olduğunun bir göstergesidir. Bu makalede, Bökeyhan’ın çevirisini yaptığı Astronomi Alfabesi isimli eserde türettiği terimlerin yapısı araştırılmıştır