AÖAbdulkadir Önkol

Abdulkadir Önkol

*This is an algorithmically generated author record based on publicly available information.

Current Organizations / Institutes

The organizations/institutes from the scholar's latest article

Previous Organizations / Institutes

The organizations / institutes from the scholar's other articles in the past ten years


Abdulkadir Önkol has a total of 8 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:


Latest Publications

  • Türk Halk Bilimi Araştırmaları II

    by Abdulhamit Toprak, Abdulkadir Önkol, Ercan Petek, Deniz Güçlü, Leyla Can, Özlem Öztürk, Bartu Gökhan Demirci, Nazlıcan İriçam, Pınar Şahin

    Türk halk bilimi, bir toplumun tarihsel derinliklerinden süzülüp gelen, kuşaklararası aktarımla yaşayan ve toplumsal belleğin omurgasını oluşturan en dinamik manevi miras alanıdır. Geleneklerin, inanışların, zanaatların ve kitleleri bir arada tutan sözlü aktarım mekanizmalarının bilimsel bir disiplin çerçevesinde incelenmesi, yalnızca geçmişe ait birer vesikanın tespiti değil; bugünün kültürel kodlarını ve yarının kimlik inşasını anlama çabasıdır. Küreselleşmenin getirdiği tektipleştirici dalgaya ve teknolojik dönüşümün getirdiği hız çağına rağmen halk bilimi, toplumların kendi özgün renklerini, hafıza duraklarını ve kolektif yaratıcılıklarını koruma noktasında sarsılmaz bir barınak olmaya devam etmektedir. Elinizdeki bu çalışma, ilki büyük bir ilgi ve akademik kabul gören dizinin devamı niteliğinde, Türk Halk Bilimi Araştırmaları II başlığıyla okur karşısına çıkmaktadır. Serinin bu ikinci cildinde de halk bilimi disiplininin zengin tematik yelpazesine sadık kalınarak; sözlü kültürden halk inanışlarına, maddi kültür unsurlarından müzikolojiye ve uygulamalı halk bilimi pratiklerine kadar uzanan çok katmanlı, bağımsız bölümler bir araya getirilmiştir. Her bir çalışma, kendi alanında özgün birer saha araştırmasına ya da derinlikli bir doküman analizine dayanarak literatüre akademik katkılar sunmayı hedeflemektedir.

  • Open Access

    ULUSLARARASI ANTEP FISTIĞI KÜLTÜR VE SANAT FESTİVALİ’NİN KENT BELLEĞİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ

    by Abdulkadir Önkol

    İnsanlığın temel gereksinimi olan beslenme, toplumlarda mutfak kültürünün ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu kültür etrafında dinî, millî vb. pek çok toplumsal uygulama oluşmuştur. Festivaller de bu toplumsal uygulamalardan birisidir. Gaziantep, 2015 yılında UNESCO’nun Yaratıcı Şehirler Ağı Programı kapsamında dünyanın dokuzuncu, Türkiye’nin ise ilk gastronomi şehri seçilmiştir. Gaziantep’te 2006-2017 yılları arasında düzenlenen Uluslararası Antep Fıstığı Festivali’nden hareketle Gaziantep’in Gastronomi şehri olma yolundaki çalışmaları festival üzerinden ele alınmıştır. Uluslararası Antep Fıstığı Festivali, 2018 yılında yerini daha kapsamlı ve UNESCO’nun idealleriyle de örtüşen Uluslararası Gaziantep Gastronomi Festivali’ne bırakmıştır. 2018’den günümüze kadar düzenlenmeye devam eden bu festival ise bu çalışmanın sınırlılıkları dışında olduğu için çalışmaya dâhil edilmemiştir. Gaziantep Büyükşehir Belediyesinin basın biriminden alınan basın bildirileri incelenerek elde edilen veriler 2015 yılı öncesi ve sonrasında festival kapsamında gastronominin ne kadar yer aldığı ve bu festivalin, tanıtım, sürdürülebilirlik ve korumaya katkısının ne kadar olduğu, yerli halkın bu festivale katılımı ve belleğinde bıraktığı izler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Ayrıca 2017 yılında Festival’e katılımlı gözlem yapılarak festival gastronomi turizmi açısından da incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda Uluslararası Antep Fıstığı Kültür ve Sanat Festivali’nde yerli halkın katılımının yüksek olduğu ve ‘Gaziantepli’ kimliğinin bir parçası olarak kentte bunların yeniden canlandırıldığı, özellikle 2014 yılı ve sonrasında yemek ile ilgili etkinliklere ağırlık verildiği tespit edilmiştir. Festival’in, yemek kültürünün tanıtımına, sürdürülebilirliğine ve korunmasına katkı sağladığı ve 2018 yılından itibaren düzenlenmeye başlanan Uluslararası Gaziantep Gastronomi Festivali’ne de zemin hazırladığı görülmüştür.


  • Open Access

    Uygur Destanında Alp Kadın Tipi: Gülendem

    by Abdulkadir Önkol

    Geçmişten günümüze destanlar, oluşturulduğu toplumun değerlerini yansıtmış, kültürel kimliklerinin oluşumunu sağlamış ve millî bilincin uyanışında önemli rol oynamıştır. Türklerde destan anlatma geleneği İslamiyet öncesi sözlü kültüre dayanmaktadır. Bu dönemde oluşan destanlar bozkır yaşam kültürüne sahip olan Türklerin savaşçı ve kahraman özellikleri etrafında şekillenmiştir. Bu yaşam tarzı destanlarda savaşçı-kahraman “alp tipi” nin doğmasını sağlamıştır. Alp tipi, halkı için her türlü fedakârlıkta bulunan savaşçı bir kahraman olarak destanlardaki olaylara yön veren kişidir. Destanlarda genellikle erkek alp tipinin öne çıktığı görülür. Ancak kadınların da Türk toplumunda erkekler kadar savaşçı özelliğe sahip olduğu, halkının hayatta kalma mücadelesinde onlara önderlik ettiği ve onların birliğini korumaya çalıştığı destan metinlerinde görülmektedir. Türk destan anlatma geleneği içerisinde önemli bir yere sahip olan Uygurların, geçmişten günümüze destancılık geleneğini sürdürdükleri bilinmektedir. Bu çalışmayla Uygur destanlarında kadının yeri ve önemini tespit etmek amaçlanmıştır. Buradan harketle, Uygurlara ait olan Gülendem destanında karşımıza çıkan kadın kahraman “Gülendem”, alp kadın tipinin özelliklerinden yola çıkılarak metin analizi yöntemiyle incelenmiştir. Gülendem destanı Uygur destanları üzerine yapılan tasniflerde aşk ve kahramanlık konulu destan olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada kullanılan Gülendem destan metni, Hâkimcan Hemrayef tarafından düzenlenerek 1991 yılında, Almatı’da, Arzu dergisinde yayımlanan metnin Abdulhakim Mehmet tarafından hazırlanan Türkiye Türkçesine aktarılmış hâlinin bulunduğu, Uygur Halk Destanları III adlı eserden alınmıştır. Destanda Gülendem, şiir okuma yeteneği, güzelliği ve zekâsının yanında lider ve savaşçı bir kahraman olarak da öne çıkmaktadır. Özellikle ülkesini ve halkını korumak için verdiği mücadeleler onun alp kadın tipi olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir.


  • Open Access

    TOPLUMSAL CİNSİYET ROLLERİNİN MASALLARA ETKİSİ

    by Abdulkadir Önkol

    Masallar edebiyattan halk bilimine, psikolojiden sosyolojiye pek çok alanda bilimsel çalışmalara konu olmuş metinlerdir. Özellikle halk bilimi alanında geçmişte masallar üzerine yapılan çalışmaların metin merkezli olduğu bilinmektedir. Son dönemde ise bağlam merkezli araştırmaların yapıldığı görülmektedir. Bu araştırmalarda anlatıcı, dinleyici ve anlatım ortamı birlikte ele alınmaktadır. Halk bilimi çalışmalarında önem kazanan anlatıcının hayat hikâyesi, bağlam merkezli kuramcılar tarafından ortaya atılan ‘kişisel boyut’ kavramına zemin oluşturmuştur. Kişisel boyutun oluşmasında etkili olan unsurlardan birisi de toplumsal cinsiyet rolleridir. Bu çalışmada Kahramanmaraşlı bir kadın masal anlatıcısı olan Fatma Önkol’un bir masalı ile yine Kahramanmaraşlı olan erkek bir masal anlatıcısı olan Mustafa Baltacı’nın bir masalından yola çıkılarak anlatıcının toplumsal cinsiyet rollerinin, anlattığı masala ne kadar yansıdığı analiz edilmiştir. Genellikle erkeğin anlattığı masalda erkekler cesur ve yiğit bir kişiliğe sahip iken kadınlar kötü, ikinci planda, dış güzelliği ve erkeğine olan sadakatiyle öne çıkarlar. Kadın anlatıcının masalında ise kadın kahramanın güzelliği ve ev işlerindeki başarısının yanında yiğitlik, zekâ ve cesaretleriyle de ön plana çıktığı görülmüştür. Sonuç olarak anlatıcıların doğduğu çevre ve şartların, masalı toplumsal cinsiyet açısından etkilediği görülmüştür.


  • Uygur Destanında Alp Kadın Tipi: Gülendem

    by Abdulkadir Önkol

    Geçmişten günümüze destanlar, oluşturulduğu toplumun değerlerini yansıtmış, kültürel kimliklerinin oluşumunu sağlamış ve millî bilincin uyanışında önemli rol oynamıştır. Türklerde destan anlatma geleneği İslamiyet öncesi sözlü kültüre dayanmaktadır. Bu dönemde oluşan destanlar bozkır yaşam kültürüne sahip olan Türklerin savaşçı ve kahraman özellikleri etrafında şekillenmiştir. Bu yaşam tarzı destanlarda savaşçı-kahraman “alp tipi” nin doğmasını sağlamıştır. Alp tipi, halkı için her türlü fedakârlıkta bulunan savaşçı bir kahraman olarak destanlardaki olaylara yön veren kişidir. Destanlarda genellikle erkek alp tipinin öne çıktığı görülür. Ancak kadınların da Türk toplumunda erkekler kadar savaşçı özelliğe sahip olduğu, halkının hayatta kalma mücadelesinde onlara önderlik ettiği ve onların birliğini korumaya çalıştığı destan metinlerinde görülmektedir. Türk destan anlatma geleneği içerisinde önemli bir yere sahip olan Uygurların, geçmişten günümüze destancılık geleneğini sürdürdükleri bilinmektedir. Uygurlarda ve Uygur destan metinlerinde kadınların önemli roller üstlendiği görülmektedir. Bu çalışmada, önemli destanlara ve destancılık geleneğine sahip olan Uygurların, Gülendem destanında karşımıza çıkan kadın kahraman “Gülendem”, alp kadın tipinin özelliklerinden hareketle incelenmiştir. Gülendem destanı Uygur destanları üzerine yapılan tasniflerde aşk ve kahramanlık konulu destan olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada kullanılan Gülendem destan metni, Hâkimcan Hemrayef tarafından düzenlenerek 1991 yılında, Almatı’da, Arzu dergisinde yayımlanan metnin Abdulhakim Mehmet tarafından hazırlanan Türkiye Türkçesine aktarılmış hâlinin bulunduğu ‘Uygur Halk Destanları III’ adlı eserden alınmıştır. Destanda Gülendem, şiir okuma yeteneği, güzelliği ve zekâsının yanında lider ve savaşçı bir kahraman olarak da öne çıkmaktadır. Özellikle ülkesini ve halkını korumak için verdiği mücadeleler onun alp kadın tipi olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir.

  • Open Access

    POSTA PULLARINDA TÜRK MİTOLOJİSİNİN İZLERİ

    by Abdulkadir Önkol

    Dünyada 1840 yılından itibaren görsel kültür ürünü olan posta pulları mektupların ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Pul basımı her ülkede Resmî Posta İdareleri tarafından yürütülmektedir. Pullar, ülkenin siyasi duruşunun, ekonomik gücünün, kültürel, sosyal, sanatsal ve tarihî değerlerinin yansıtıldığı önemli bir iletişim aracıdır. Kitlelere mesaj taşıma görevini üstlenen pul, iletişim alanında birçok rol üstlenmektedir. Bu bağlamda Türk mitolojisi pullarda kendisine uygulama alanı olarak yer bulabilmiş midir? Bulabilmişse hangi mitolojik unsurlar kullanılmıştır? İktidar-mitoloji ilişkisi pullara nasıl yansımıştır? Bu ve buna benzer soruların cevaplarının arandığı bu çalışma kapsamında 1863’ten, Ekim 2023’ e kadar basılmış olan 4773 pul incelenmiş ve 22 adet mitolojik unsuru barındıran 200’den fazla pul tespit edilmiştir. Çalışma pullarda en çok kullanılan 11 mitolojik unsurla sınırlandırılmıştır. Bu mitolojik simgeler: ‘Hayat Ağacı’, ‘At’, ‘Ateş’, ‘Bozkurt’, ‘Kartal’, ‘Geyik’, ‘Güvercin’, ‘Yılan’, ‘Ay-Yıldız’, ‘Lale’, ‘Dede Korkut Hikâyeleri’ dir. Bu simgelerin Türk mitolojisindeki anlamı uygulamalı halk bilimi bakış açısıyla incelenmiştir. Bu mitolojik unsurlar arasında özellikle “bozkurt” ve “demir dövme” dışındakilerin çok bilinçli olarak kullanılmadığı düşünülmektedir. Ama kullanılan simgelerin döneminin mitoloji anlayışının bir ürünü olduğu söylenebilir. Uygulamalı halk bilimi çalışmalarının hız kazandığı günümüzde pullarda mitolojinin tam olarak yansıtılamadığı tespit edilmiştir. Günümüzde İngiltere’de kullanılan akıllı pul teknolojisi Türkiye’deki pullara, Türk mitolojisine ait var olan simgeler ya da yeni üretilecek imgeler aracılığıyla uygulanması, pulların daha işlevsel bir görünüm kazanmasını sağlayacağı düşünülmektedir. Bu yazı, Türk mitolojisinin pullarda yeni teknolojik yöntemlerle yeniden uygulanması için bir farkındalık oluşturmak amacıyla kaleme alınmıştır.