Murat Kemal Keleş
Current Organizations / Institutes
The organizations/institutes from the scholar's latest article
Murat Kemal Keleş has a total of 25 co-authors. Here are the top co-authors by number of shared publications:
- Aşkın Özdağoğlu
Dokuz Eylül Üniversitesi
25 shared publications - Alptekin Ulutaş
Department of International Trade and Business, Inonu University, 44280 Malatya, Turkey
12 shared publications - Abdurrahman Coşkuner
Gaziantep Universitesi
11 shared publications - Agah Başdeğirmen
Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi
11 shared publications - Ali Aygün Yürüyen
Department of Transportation Services, Ardahan University, Ardahan, Turkey
11 shared publications - Bilal Saraç
Anadolu Üniversitesi
11 shared publications
Latest Publications
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 113-126
CoCoSo Tekniği ve Sosyal Bilimlerde Bir Uygulama Örneği
Çok kriterli karar verme (ÇKKV) alanında yaygın olarak kullanılan geleneksel tekniklerin (TOPSIS, VIKOR ve AHP gibi) yetersiz kaldığı noktaları tamamlamak adına geliştirilmiş bir teknik olan Birleşik Uzlaşma Çözümü (CoCoSo) tekniği, Ağırlıklı Çarpım Modeli (WPM) ve Basit Katkılı Ağırlıklandırmayı (SAW) birleştirerek doğrusal ve çarpımsal modelleri dengelemekte, ve böylelikle de esnek ve dengeli bir çerçeve sağlamaktadır. Tekniğin metodolojisi beş ana aşamadan oluşmaktadır. Bunlar sırasıyla; karar matrisinin oluşturulması ve normalleştirilmesi, eklemeli ve çarpmalı performans puanlarının hesaplanması, üç farklı toplama stratejisinin kullanılması ve kapsamlı bir sıralama endeksinin üretilmesi olarak bilinmektedir. Bu yapı, sıralamanın tersine çevrilmesi ve ağırlık değişikliklerine duyarlılık gibi sorunları azaltarak sağlam ve tutarlı sonuçları garanti eder. CoCoSo, verimlilik ve eşitlik ya da anlık kârlar ile uzun vadeli sürdürülebilirliğin dengelenmesi gibi zor seçimlerin sıklıkla birbiriyle rekabet eden faktörlerin tartılmasını gerektirdiği sosyal bilimlerde son derece iyi performans göstermektedir. CoCoSo, hesaplama verimliliği, çeşitli koşullara uyarlanabilirliği ve diğer ÇKKV metodolojileriyle birlikte çalışabilirliği nedeniyle kamu yönetimi, sosyal politika, şehir planlama ve sağlık hizmetleri değerlendirmeleri için esnek bir tekniktir. Tüm bunların yanında, eksiklikleri arasında kesin kriter ağırlıklarına bağımlı olması ve aşırı öznel veya nitel verileri yönetmedeki zorluklar yer almaktadır. Normalleştirme tekniklerinin standartlaştırılması ve bulanık veya sezgisel bulanık kümelerle entegrasyon gibi gelecekteki gelişmelerle etkinliği daha da artırılabilir. CoCoSo, çok yönlü karar verme zorluklarını metodolojik titizlik ve pragmatik esneklikle ele alarak kanıta dayalı ve katılımcı karar vermeyi teşvik eder. Belirsizliği ve geniş bir paydaş yelpazesini ele alma kapasitesi, onu zorlu sosyal bilim konularını ele almak için önemli bir teknik haline getirmekte ve ÇKKV literatürüne ve uygulamasına önemli bir katkı sağlamaktadır.
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 113-126
Open AccessCoCoSo Tekniği ve Sosyal Bilimlerde Bir Uygulama Örneği
Çok kriterli karar verme (ÇKKV) alanında yaygın olarak kullanılan geleneksel tekniklerin (TOPSIS, VIKOR ve AHP gibi) yetersiz kaldığı noktaları tamamlamak adına geliştirilmiş bir teknik olan Birleşik Uzlaşma Çözümü (CoCoSo) tekniği, Ağırlıklı Çarpım Modeli (WPM) ve Basit Katkılı Ağırlıklandırmayı (SAW) birleştirerek doğrusal ve çarpımsal modelleri dengelemekte, ve böylelikle de esnek ve dengeli bir çerçeve sağlamaktadır. Tekniğin metodolojisi beş ana aşamadan oluşmaktadır. Bunlar sırasıyla; karar matrisinin oluşturulması ve normalleştirilmesi, eklemeli ve çarpmalı performans puanlarının hesaplanması, üç farklı toplama stratejisinin kullanılması ve kapsamlı bir sıralama endeksinin üretilmesi olarak bilinmektedir. Bu yapı, sıralamanın tersine çevrilmesi ve ağırlık değişikliklerine duyarlılık gibi sorunları azaltarak sağlam ve tutarlı sonuçları garanti eder. CoCoSo, verimlilik ve eşitlik ya da anlık kârlar ile uzun vadeli sürdürülebilirliğin dengelenmesi gibi zor seçimlerin sıklıkla birbiriyle rekabet eden faktörlerin tartılmasını gerektirdiği sosyal bilimlerde son derece iyi performans göstermektedir. CoCoSo, hesaplama verimliliği, çeşitli koşullara uyarlanabilirliği ve diğer ÇKKV metodolojileriyle birlikte çalışabilirliği nedeniyle kamu yönetimi, sosyal politika, şehir planlama ve sağlık hizmetleri değerlendirmeleri için esnek bir tekniktir. Tüm bunların yanında, eksiklikleri arasında kesin kriter ağırlıklarına bağımlı olması ve aşırı öznel veya nitel verileri yönetmedeki zorluklar yer almaktadır. Normalleştirme tekniklerinin standartlaştırılması ve bulanık veya sezgisel bulanık kümelerle entegrasyon gibi gelecekteki gelişmelerle etkinliği daha da artırılabilir. CoCoSo, çok yönlü karar verme zorluklarını metodolojik titizlik ve pragmatik esneklikle ele alarak kanıta dayalı ve katılımcı karar vermeyi teşvik eder. Belirsizliği ve geniş bir paydaş yelpazesini ele alma kapasitesi, onu zorlu sosyal bilim konularını ele almak için önemli bir teknik haline getirmekte ve ÇKKV literatürüne ve uygulamasına önemli bir katkı sağlamaktadır.
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 41-54
Göçmen Entegrasyon Politikalarının Etkinliği: MIPEX Verileriyle Bir Entropi Temelli MAUT Modeli
Bu çalışma, Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin göçmen entegrasyon politikalarının etkinliğini nesnel, çok kriterli bir değerlendirme çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, uluslararası karşılaştırmalı politika analizlerinde sıklıkla referans alınan Göçmen Entegrasyon Politikaları Endeksi (MIPEX) temel alınarak Entropi tabanlı Çok Amaçlı Fayda Teorisi (MAUT) yöntemi uygulanmıştır. Entropi yöntemi aracılığıyla, her bir entegrasyon boyutuna ilişkin bilgi entropisi hesaplanmış ve böylelikle kriterlerin göreli ağırlıkları herhangi bir öznel müdahale olmaksızın belirlenmiştir. Elde edilen ağırlıklar doğrultusunda MAUT yöntemiyle her bir ülkenin toplam entegrasyon fayda skoru hesaplanarak sıralama gerçekleştirilmiştir. Bulgular, Finlandiya, İsveç ve Portekiz’in bütüncül ve kapsayıcı entegrasyon politikalarıyla ön plana çıktığını; buna karşılık Bulgaristan, Slovakya ve Litvanya’nın entegrasyon performansının oldukça sınırlı düzeyde kaldığını göstermektedir. Çalışma, göçmen entegrasyon politikalarının yalnızca normatif çerçevelerle değil, aynı zamanda uygulama kapasitesi, hizmet erişilebilirliği ve sosyal katılım olanaklarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymakta; böylelikle karar vericilere analitik ve karşılaştırılabilir bir politika değerlendirme aracı sunmaktadır
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 41-54
Open AccessGöçmen Entegrasyon Politikalarının Etkinliği: MIPEX Verileriyle Bir Entropi Temelli MAUT Modeli
Bu çalışma, Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin göçmen entegrasyon politikalarının etkinliğini nesnel, çok kriterli bir değerlendirme çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, uluslararası karşılaştırmalı politika analizlerinde sıklıkla referans alınan Göçmen Entegrasyon Politikaları Endeksi (MIPEX) temel alınarak Entropi tabanlı Çok Amaçlı Fayda Teorisi (MAUT) yöntemi uygulanmıştır. Entropi yöntemi aracılığıyla, her bir entegrasyon boyutuna ilişkin bilgi entropisi hesaplanmış ve böylelikle kriterlerin göreli ağırlıkları herhangi bir öznel müdahale olmaksızın belirlenmiştir. Elde edilen ağırlıklar doğrultusunda MAUT yöntemiyle her bir ülkenin toplam entegrasyon fayda skoru hesaplanarak sıralama gerçekleştirilmiştir. Bulgular, Finlandiya, İsveç ve Portekiz’in bütüncül ve kapsayıcı entegrasyon politikalarıyla ön plana çıktığını; buna karşılık Bulgaristan, Slovakya ve Litvanya’nın entegrasyon performansının oldukça sınırlı düzeyde kaldığını göstermektedir. Çalışma, göçmen entegrasyon politikalarının yalnızca normatif çerçevelerle değil, aynı zamanda uygulama kapasitesi, hizmet erişilebilirliği ve sosyal katılım olanaklarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymakta; böylelikle karar vericilere analitik ve karşılaştırılabilir bir politika değerlendirme aracı sunmaktadır
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 1-18
BRICS Ülkelerinin Lojistik Performanslarının Entegre Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi
Lojistik sektörü, bir ülkenin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasında stratejik bir rol üstlenmektedir. Lojistik faaliyetlerin karşılaştırmalı analizini yapabilmek ve ülkeler arası verimlilik düzeylerini değerlendirmek amacıyla Dünya Bankası tarafından LPI (Logistics Performance Index-Lojistik Performans Endeksi) geliştirilmiştir. BRICS ülkeleri, dünya nüfusunun önemli bir kısmını barındırmakta ve hızla büyüyen ekonomileriyle küresel üretim, ticaret, yatırım ve enerji piyasalarında kritik roller üstlenmektedir. Çalışmanın amacı, BRICS entegrasyonunda yer alan ülkelerin lojistik performanslarını entegre çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri ile analiz etmektir. LODECI (LOgarithmic DEcomposition Of Criteria Importance- Kriter Öneminin Logaritmik Ayrışımı) ve CRITIC (CRiteria Importance Through Inter-criteria Correlation- Kriterler Arası Korelasyon Yoluyla Kriter Önemi) yaklaşımları uygulanarak değerlendirme ölçütlerinin nesnel ağırlıkları hesaplanmıştır. Ülkelerin sıralaması, belirlenen kriter ağırlıkları kullanılarak MARA (Magnitude of the Area for the Ranking of Alternatives- Alternatiflerin Sıralanması İçin Alanın Büyüklüğü) yöntemi aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. MARA yöntemiyle gerçekleştirilen analiz sonucunda, BRICS ülkeleri arasında en yüksek lojistik performans düzeyine sahip ülke “Birleşik Arap Emirlikleri (BAE)” olarak tespit edilirken, en düşük performans gösteren ülke ise “İran” olarak belirlenmiştir.
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 1-18
Open AccessBRICS Ülkelerinin Lojistik Performanslarının Entegre Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Analizi
Lojistik sektörü, bir ülkenin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasında stratejik bir rol üstlenmektedir. Lojistik faaliyetlerin karşılaştırmalı analizini yapabilmek ve ülkeler arası verimlilik düzeylerini değerlendirmek amacıyla Dünya Bankası tarafından LPI (Logistics Performance Index-Lojistik Performans Endeksi) geliştirilmiştir. BRICS ülkeleri, dünya nüfusunun önemli bir kısmını barındırmakta ve hızla büyüyen ekonomileriyle küresel üretim, ticaret, yatırım ve enerji piyasalarında kritik roller üstlenmektedir. Çalışmanın amacı, BRICS entegrasyonunda yer alan ülkelerin lojistik performanslarını entegre çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri ile analiz etmektir. LODECI (LOgarithmic DEcomposition Of Criteria Importance- Kriter Öneminin Logaritmik Ayrışımı) ve CRITIC (CRiteria Importance Through Inter-criteria Correlation- Kriterler Arası Korelasyon Yoluyla Kriter Önemi) yaklaşımları uygulanarak değerlendirme ölçütlerinin nesnel ağırlıkları hesaplanmıştır. Ülkelerin sıralaması, belirlenen kriter ağırlıkları kullanılarak MARA (Magnitude of the Area for the Ranking of Alternatives- Alternatiflerin Sıralanması İçin Alanın Büyüklüğü) yöntemi aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. MARA yöntemiyle gerçekleştirilen analiz sonucunda, BRICS ülkeleri arasında en yüksek lojistik performans düzeyine sahip ülke “Birleşik Arap Emirlikleri (BAE)” olarak tespit edilirken, en düşük performans gösteren ülke ise “İran” olarak belirlenmiştir.
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 19-40
Türkiye’de Dijital Bankacılıkta Stratejik Kriterlerin Belirlenmesi: Bulanık Çok Kriterli Karar Verme Yaklaşımı
Dijitalleşmenin finans sektörü üzerindeki etkisi her geçen gün artmakta, bu durum bankacılık faaliyetlerinin de yeniden şekillenmesine yol açmaktadır. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde, dijital bankacılık uygulamalarının sürdürülebilir ve rekabetçi bir şekilde geliştirilebilmesi için stratejik kararların çok boyutlu kriterler temelinde alınması büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'deki dijital bankacılık ortamında en kritik kriterlerin belirlenmesi amacıyla çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımı benimsenmiştir. Kriter ağırlıkları, karar vericilerin uzman görüşlerine dayalı olarak Bulanık Weights by ENvelope and SLOpe (B-WENSLO) ile hesaplanmıştır. Çalışmada müşteri deneyimi ve erişilebilirlik, güvenlik, regülasyonlara uyum, dijital altyapı, maliyet etkinliği, inovasyon kapasitesi gibi toplam on kriter analiz edilmiş ve her birinin göreli önemi değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, dijital bankacılıkta müşteri odaklılık, yenilikçilik ve operasyonel verimliliğin öne çıktığını göstermektedir. Araştırma hem akademik literatüre katkı sunmakta hem de dijital bankacılık stratejileri geliştiren yöneticilere karar destek sağlamaktadır. Ayrıca, çalışma bulguları Türkiye’deki bankaların dijital dönüşüm stratejilerini şekillendirmelerine yönelik yönetsel çıkarımlar sunmaktadır.
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 19-40
Open AccessTürkiye’de Dijital Bankacılıkta Stratejik Kriterlerin Belirlenmesi: Bulanık Çok Kriterli Karar Verme Yaklaşımı
Dijitalleşmenin finans sektörü üzerindeki etkisi her geçen gün artmakta, bu durum bankacılık faaliyetlerinin de yeniden şekillenmesine yol açmaktadır. Özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde, dijital bankacılık uygulamalarının sürdürülebilir ve rekabetçi bir şekilde geliştirilebilmesi için stratejik kararların çok boyutlu kriterler temelinde alınması büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'deki dijital bankacılık ortamında en kritik kriterlerin belirlenmesi amacıyla çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımı benimsenmiştir. Kriter ağırlıkları, karar vericilerin uzman görüşlerine dayalı olarak Bulanık Weights by ENvelope and SLOpe (B-WENSLO) ile hesaplanmıştır. Çalışmada müşteri deneyimi ve erişilebilirlik, güvenlik, regülasyonlara uyum, dijital altyapı, maliyet etkinliği, inovasyon kapasitesi gibi toplam on kriter analiz edilmiş ve her birinin göreli önemi değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, dijital bankacılıkta müşteri odaklılık, yenilikçilik ve operasyonel verimliliğin öne çıktığını göstermektedir. Araştırma hem akademik literatüre katkı sunmakta hem de dijital bankacılık stratejileri geliştiren yöneticilere karar destek sağlamaktadır. Ayrıca, çalışma bulguları Türkiye’deki bankaların dijital dönüşüm stratejilerini şekillendirmelerine yönelik yönetsel çıkarımlar sunmaktadır.
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 55-88
Bulanık FUCOM Yöntemi ile Tedarikçi Kriterlerinin Belirlenmesi: Denizcilik Sektöründe Bir Uygulama
Denizcilik sektörü içerisinde yer alan yat imalatı, yüksek kalite standartları ve müşteri odaklı üretim yapısıyla tedarik zinciri yönetiminin stratejik önem kazandığı özel bir endüstri alanıdır. Bu çerçevede, tedarikçi seçimi yalnızca üretim süreçlerinin etkinliğini değil, aynı zamanda ülkemizde denizcilik sektörünün küresel rekabet gücünü ve tedarik zincirinin sürdürülebilirliğini de doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada yat imalatında odak noktası olan tedarikçi seçiminin önemine dair kriterler belirlenmeye çalışılmış ve önem dereceleri vurgulanmıştır. Uzman görüşleri ve literatürdeki tedarikçi seçimi kriterleri baz alınarak altı tane ana kriter ve bu ana kriterlere bağlı on yedi tane alt değerlendirmeye alınmıştır. Analiz kısmında Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden Bulanık FUCOM metodundan faydalanılmıştır. Bulgular doğrultusunda “Ürün Birim Fiyatı”, “Acil Siparişlere Cevap Verme” ve “Taşıma ve Lojistik Giderleri” en yüksek öneme sahip olurken, “Hızlı İletişim Sağlama” ve “Yeni Teknolojilere Adaptasyon” en düşük önem seviyesi tespit edilmiştir. Yat imalat sektöründe işletmeciler ve tasarım mühendislerinin yanı sıra müşterilerin siparişlerini gerçekleştirilmesi dahil karar verme süreçlerinin birçok aşamasında tedarikçi seçiminin hangi kriterlere göre tespit edilmesine yönelik çalışma bu yönüyle karar vericilere yol haritası sunmayı hedeflemektedir. Ayrıca çalışmada analizler Excel ofis programı ve Lingo paket programı ile yapılmıştır. Bu çalışma hem tedarikçi seçimini etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve ağırlıklarının bulunması yönüyle hem de Bulanık FUCOM yönteminin yat imalat sektöründe uygulanması nedeniyle literatürde ilk çalışma olacaktır.
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 55-88
Open AccessBulanık FUCOM Yöntemi ile Tedarikçi Kriterlerinin Belirlenmesi: Denizcilik Sektöründe Bir Uygulama
Denizcilik sektörü içerisinde yer alan yat imalatı, yüksek kalite standartları ve müşteri odaklı üretim yapısıyla tedarik zinciri yönetiminin stratejik önem kazandığı özel bir endüstri alanıdır. Bu çerçevede, tedarikçi seçimi yalnızca üretim süreçlerinin etkinliğini değil, aynı zamanda ülkemizde denizcilik sektörünün küresel rekabet gücünü ve tedarik zincirinin sürdürülebilirliğini de doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada yat imalatında odak noktası olan tedarikçi seçiminin önemine dair kriterler belirlenmeye çalışılmış ve önem dereceleri vurgulanmıştır. Uzman görüşleri ve literatürdeki tedarikçi seçimi kriterleri baz alınarak altı tane ana kriter ve bu ana kriterlere bağlı on yedi tane alt değerlendirmeye alınmıştır. Analiz kısmında Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden Bulanık FUCOM metodundan faydalanılmıştır. Bulgular doğrultusunda “Ürün Birim Fiyatı”, “Acil Siparişlere Cevap Verme” ve “Taşıma ve Lojistik Giderleri” en yüksek öneme sahip olurken, “Hızlı İletişim Sağlama” ve “Yeni Teknolojilere Adaptasyon” en düşük önem seviyesi tespit edilmiştir. Yat imalat sektöründe işletmeciler ve tasarım mühendislerinin yanı sıra müşterilerin siparişlerini gerçekleştirilmesi dahil karar verme süreçlerinin birçok aşamasında tedarikçi seçiminin hangi kriterlere göre tespit edilmesine yönelik çalışma bu yönüyle karar vericilere yol haritası sunmayı hedeflemektedir. Ayrıca çalışmada analizler Excel ofis programı ve Lingo paket programı ile yapılmıştır. Bu çalışma hem tedarikçi seçimini etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve ağırlıklarının bulunması yönüyle hem de Bulanık FUCOM yönteminin yat imalat sektöründe uygulanması nedeniyle literatürde ilk çalışma olacaktır.
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
Sosyal Bilimlerde Stratejik Karar Verme: Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Uygulamalar
Stratejik karar verme, yalnızca işletme ve mühendislik gibi alanların değil; aynı zamanda sosyal bilimlerin de temel meselelerinden biridir. Günümüz dünyasında sosyal sorunların karmaşıklığı, karar vericileri çok boyutlu, belirsizlik içeren ve çoğu zaman birbiriyle çelişen hedefler arasında tercih yapmaya zorlamaktadır. Bu bağlamda, Çok Kriterli Karar Verme yöntemleri; sosyoloji, kamu yönetimi, siyaset bilimi, eğitim, sağlık ve benzeri sosyal bilim disiplinlerinde giderek daha fazla uygulama alanı bulmaktadır. Elinizdeki bu eser, sosyal bilimler alanında stratejik karar alma süreçlerini daha sistematik, şeffaf ve analitik hale getirmeyi amaçlayan örnek çalışmalar sunmaktadır. Kitabımız hem teorik altyapıya hem de uygulama örneklerine yer vererek, çok kriterli karar verme yöntemlerinin sosyal bilimlerdeki kullanım olanaklarını görünür kılmayı hedeflemektedir. Her bölüm, kendi alanında uzman akademisyenler tarafından titizlikle hazırlanmış olup; okuyucuya hem karar verme süreçlerini daha iyi anlaması hem de farklı yöntemleri uygulamalı biçimde değerlendirmesi için kapsamlı bir içerik sunmaktadır. Kitap, özellikle lisansüstü öğrenciler, araştırmacılar, politika yapıcılar ve sosyal bilimlerde karar verme süreçleriyle ilgilenen tüm paydaşlar için önemli bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Ayrıca, interdisipliner yaklaşımıyla hem teorik bilgi hem de pratik uygulama açısından zengin bir içerik sunmaktadır. Bu kitabın hazırlanmasında katkı sunan değerli yazarlarımıza ve bilimsel değerlendirme sürecinde görüşleriyle bizleri yönlendiren hakemlerimize en içten teşekkürlerimi sunuyorum. Ayrıca bu çalışmanın sosyal bilimler alanında karar verme süreçlerine katkı sağlamasını ve yeni araştırmalara ilham vermesini temenni ediyorum. Bilimle ve kararla kalın
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
Open AccessSosyal Bilimlerde Stratejik Karar Verme: Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Uygulamalar
Stratejik karar verme, yalnızca işletme ve mühendislik gibi alanların değil; aynı zamanda sosyal bilimlerin de temel meselelerinden biridir. Günümüz dünyasında sosyal sorunların karmaşıklığı, karar vericileri çok boyutlu, belirsizlik içeren ve çoğu zaman birbiriyle çelişen hedefler arasında tercih yapmaya zorlamaktadır. Bu bağlamda, Çok Kriterli Karar Verme yöntemleri; sosyoloji, kamu yönetimi, siyaset bilimi, eğitim, sağlık ve benzeri sosyal bilim disiplinlerinde giderek daha fazla uygulama alanı bulmaktadır. Elinizdeki bu eser, sosyal bilimler alanında stratejik karar alma süreçlerini daha sistematik, şeffaf ve analitik hale getirmeyi amaçlayan örnek çalışmalar sunmaktadır. Kitabımız hem teorik altyapıya hem de uygulama örneklerine yer vererek, çok kriterli karar verme yöntemlerinin sosyal bilimlerdeki kullanım olanaklarını görünür kılmayı hedeflemektedir. Her bölüm, kendi alanında uzman akademisyenler tarafından titizlikle hazırlanmış olup; okuyucuya hem karar verme süreçlerini daha iyi anlaması hem de farklı yöntemleri uygulamalı biçimde değerlendirmesi için kapsamlı bir içerik sunmaktadır. Kitap, özellikle lisansüstü öğrenciler, araştırmacılar, politika yapıcılar ve sosyal bilimlerde karar verme süreçleriyle ilgilenen tüm paydaşlar için önemli bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Ayrıca, interdisipliner yaklaşımıyla hem teorik bilgi hem de pratik uygulama açısından zengin bir içerik sunmaktadır. Bu kitabın hazırlanmasında katkı sunan değerli yazarlarımıza ve bilimsel değerlendirme sürecinde görüşleriyle bizleri yönlendiren hakemlerimize en içten teşekkürlerimi sunuyorum. Ayrıca bu çalışmanın sosyal bilimler alanında karar verme süreçlerine katkı sağlamasını ve yeni araştırmalara ilham vermesini temenni ediyorum. Bilimle ve kararla kalın
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 89-112
OECD Ülkelerinin Yaşam Kalitesi Düzeyleri Açısından LOPCOW-COBRA Entegre Yöntemi ile İncelenmesi
İnsanoğlu için önemli görülen şeyler bireyler arasında farklılık gösterdiğinden, yaşam kalitesi kavramının var olan birey sayısı kadar tanımının olduğu ifade edilebilir. Bu nedenle kavramı genel çerçevede ya da belirli özellikleri üzerinde değerlendiren ve genel geçerliliği bulunan bir ölçek bulunmamaktadır. U.S. News & World Report ve The Economist Intelligence Unit, Eurofond ile birlikte Numbeo yaşam maliyeti ve yaşam kalitesine dair nicel veriler yayınlayan, ülkelerin bu veriler ışığında yaşam kalitesi skorlarını hesaplayarak karşılaştıran küresel kaynaklardır. Bununla birlikte 2012 yılından beridir Numbeo tarafından yayınlanan “Yaşam Kalitesi İndeksi” son yıllarda ilgi çekici olmaya başlamıştır. Kitle kaynaklı küresel bir kaynak olan Numbeo, ülkelerin yaşam kalitesi düzeylerini sosyal, ekonomik ve çevresel göstergeler kapsamında belirlemektedir. Numbeo tarafından çerçevesi belirlenen gösterge seti ile ülkelerin yaşam kalitesi düzeyleri izlenebilir ve kontrol edilebilir. Bu kapsamda çalışmanın amacı, Numbeo tarafından sunulan yaşam kalitesi göstergeleri ve verileri ile ekonomik büyüme, kalkınma, ticaret, yatırım, girişimcilik ve teknoloji gibi alanlarda iş birliği sağlayarak refah düzeyinin artırılmasını amaçlayan OECD ülkelerinin yaşam kalitesi düzeylerinin değerlendirilmesidir. Yaşam kalitesinin belirli nitelikler açısından bir ölçüsünün tanımlanması ve OECD ülkeleri arasında kıyaslamalar yapılabilmesi için Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden LOPCOW (LOgarithmic Percentage Change-driven Objective Weighting) ve COBRA (COmprehensive Distance Based RAnking) yöntemlerinden faydalanılmıştır. OECD ülkelerinin yaşam kalitelerinin artırılmasında rol oynayan en önemli kriterler “Trafikte Harcanan Süre İndeksi, Emlak Fiyatı-Gelir Oranı ve Yaşam Maliyeti İndeksi” olarak, en yüksek yaşam kalitesine sahip ülkeler ise sırasıyla Lüksemburg, Hollanda ve Danimarka belirlenmiştir. Ayrıca duyarlılık ve karşılaştırma analizleri yapılarak modelin geçerlilik ve güvenilirliği test edilmiştir.
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 89-112
Open AccessOECD Ülkelerinin Yaşam Kalitesi Düzeyleri Açısından LOPCOW-COBRA Entegre Yöntemi ile İncelenmesi
İnsanoğlu için önemli görülen şeyler bireyler arasında farklılık gösterdiğinden, yaşam kalitesi kavramının var olan birey sayısı kadar tanımının olduğu ifade edilebilir. Bu nedenle kavramı genel çerçevede ya da belirli özellikleri üzerinde değerlendiren ve genel geçerliliği bulunan bir ölçek bulunmamaktadır. U.S. News & World Report ve The Economist Intelligence Unit, Eurofond ile birlikte Numbeo yaşam maliyeti ve yaşam kalitesine dair nicel veriler yayınlayan, ülkelerin bu veriler ışığında yaşam kalitesi skorlarını hesaplayarak karşılaştıran küresel kaynaklardır. Bununla birlikte 2012 yılından beridir Numbeo tarafından yayınlanan “Yaşam Kalitesi İndeksi” son yıllarda ilgi çekici olmaya başlamıştır. Kitle kaynaklı küresel bir kaynak olan Numbeo, ülkelerin yaşam kalitesi düzeylerini sosyal, ekonomik ve çevresel göstergeler kapsamında belirlemektedir. Numbeo tarafından çerçevesi belirlenen gösterge seti ile ülkelerin yaşam kalitesi düzeyleri izlenebilir ve kontrol edilebilir. Bu kapsamda çalışmanın amacı, Numbeo tarafından sunulan yaşam kalitesi göstergeleri ve verileri ile ekonomik büyüme, kalkınma, ticaret, yatırım, girişimcilik ve teknoloji gibi alanlarda iş birliği sağlayarak refah düzeyinin artırılmasını amaçlayan OECD ülkelerinin yaşam kalitesi düzeylerinin değerlendirilmesidir. Yaşam kalitesinin belirli nitelikler açısından bir ölçüsünün tanımlanması ve OECD ülkeleri arasında kıyaslamalar yapılabilmesi için Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinden LOPCOW (LOgarithmic Percentage Change-driven Objective Weighting) ve COBRA (COmprehensive Distance Based RAnking) yöntemlerinden faydalanılmıştır. OECD ülkelerinin yaşam kalitelerinin artırılmasında rol oynayan en önemli kriterler “Trafikte Harcanan Süre İndeksi, Emlak Fiyatı-Gelir Oranı ve Yaşam Maliyeti İndeksi” olarak, en yüksek yaşam kalitesine sahip ülkeler ise sırasıyla Lüksemburg, Hollanda ve Danimarka belirlenmiştir. Ayrıca duyarlılık ve karşılaştırma analizleri yapılarak modelin geçerlilik ve güvenilirliği test edilmiştir.
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 127-144
Sosyal Bilimlerde Kullanılan Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinin Bibliyometrik Analizi: TR Dizin
Sosyal bilimlerde çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri, çok boyutlu ve öznel sorunların analizinde kritik bir rol oynar. Bu çalışma, TR Dizi’ndeki 2025 Mayıs’a kadar yayınlanan 739 sosyal bilim makalesini bibliyometrik analizle inceleyerek Türkiye’deki ÇKKV eğilimlerini değerlendirmiştir. Araştırmalar, 2020 sonrası artış göstermesine rağmen 2023-2024’te düşüş eğilimi sergilemiştir. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi en üretken kurum, Aşkın Özdağoğlu ise öne çıkan araştırmacı olarak belirlenmiştir. AHP, TOPSIS ve Entropi yöntemleri yaygınken, son dönemde PROMETHEE, EDAS ve ARAS gibi tekniklere ilgi artmıştır. Finansal performans ve sürdürülebilirlik temaları ön plandadır. En çok atıf alan çalışma, Uygurtürk ve Korkmaz’ın (2012) TOPSIS ile finansal analiz çalışmasıdır (123 atıf). Çalışma, metodolojik çeşitliliğe (WASPAS, COPRAS, MEREC) işaret ederken, hibrit yöntemlerin ve sosyoloji/kamu yönetimi gibi alanlarda uygulama eksikliklerini vurgulamaktadır. Gelecek araştırmalar için az kullanılan tekniklerin keşfi ve birlikte kullanımı önerilmektedir. Bu analiz, Türkiye’deki ÇKKV araştırmalarının dinamiklerini ortaya koyarak akademi ve politika yapıcılar için yol gösterici niteliktedir.
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 127-144
Open AccessSosyal Bilimlerde Kullanılan Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinin Bibliyometrik Analizi: TR Dizin
Sosyal bilimlerde çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri, çok boyutlu ve öznel sorunların analizinde kritik bir rol oynar. Bu çalışma, TR Dizi’ndeki 2025 Mayıs’a kadar yayınlanan 739 sosyal bilim makalesini bibliyometrik analizle inceleyerek Türkiye’deki ÇKKV eğilimlerini değerlendirmiştir. Araştırmalar, 2020 sonrası artış göstermesine rağmen 2023-2024’te düşüş eğilimi sergilemiştir. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi en üretken kurum, Aşkın Özdağoğlu ise öne çıkan araştırmacı olarak belirlenmiştir. AHP, TOPSIS ve Entropi yöntemleri yaygınken, son dönemde PROMETHEE, EDAS ve ARAS gibi tekniklere ilgi artmıştır. Finansal performans ve sürdürülebilirlik temaları ön plandadır. En çok atıf alan çalışma, Uygurtürk ve Korkmaz’ın (2012) TOPSIS ile finansal analiz çalışmasıdır (123 atıf). Çalışma, metodolojik çeşitliliğe (WASPAS, COPRAS, MEREC) işaret ederken, hibrit yöntemlerin ve sosyoloji/kamu yönetimi gibi alanlarda uygulama eksikliklerini vurgulamaktadır. Gelecek araştırmalar için az kullanılan tekniklerin keşfi ve birlikte kullanımı önerilmektedir. Bu analiz, Türkiye’deki ÇKKV araştırmalarının dinamiklerini ortaya koyarak akademi ve politika yapıcılar için yol gösterici niteliktedir.
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 185-220
Süper Yat Seçiminde Etkili Faktörlerin Bulanık BWM Yöntemi ile Değerlendirilmesi
Türkiye’de denizcilik sektörü ülke ekonomisine katkı sağlayan önemli sektörlerdendir. Ülkenin üç tarafının denizlerle çevrili olması denizcilik sektörünün gelişmesinde etkili olmuştur. Denizcilik sektöründeki gelişmeler, sadece taşımacılık veya deniz ürünleri ile sınırlı kalmamış yat satışı ve üretimi gibi turizm alanlarında da ilerleme kaydedilmiştir. Bu da denizcilik sektörünün hem yerel hem de küresel pazarda rekabet gücünü artırmıştır. Bu çalışmada yat üretiminde önemli bir paya sahip süper yat üretimi ve satışında etkili olan kriterler belirlenmeye çalışılmış ve önem dereceleri tespit edilmiştir. Altı adet ana kriter ve on altı adet alt kriter değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden Bulanık BWM ile yapılmış, bulgular yorumlanmıştır. Yapılan analizlere göre süper yat seçiminde etkili olan en önemli alt kriterler “Satış Fiyatı”, “Ticari” ve “İşletme ve Bakım Maliyeti” olmuştur. Önem değeri en düşük olan alt kriter ise “Engelli Erişim” olarak çıkmıştır. Süper yat satın alacakları ve süper yat üreticilerinin karar verme süreçlerinde dikkate aldıkları kriterlerin Bulanık BWM ile analiz edilmesi bu çalışmanın amacıdır. Süper yat üretim satış sürecinde müşterilerin hangi kriterlere önem verdiğinin tespit edilmesi yönüyle süper yat üreticilerine yol göstermesi hedeflenmektedir. Çalışmada analizler Excel ofis programı ve Lingo paket programı ile yapılmıştır. Bu çalışma hem süper yat seçimini etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve ağırlıklarının bulunması yönüyle hem de Bulanık BWM yönteminin böyle bir konuya uygulanması yönüyle ilk çalışma olacaktır. Dolayısıyla literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 185-220
Open AccessSüper Yat Seçiminde Etkili Faktörlerin Bulanık BWM Yöntemi ile Değerlendirilmesi
Türkiye’de denizcilik sektörü ülke ekonomisine katkı sağlayan önemli sektörlerdendir. Ülkenin üç tarafının denizlerle çevrili olması denizcilik sektörünün gelişmesinde etkili olmuştur. Denizcilik sektöründeki gelişmeler, sadece taşımacılık veya deniz ürünleri ile sınırlı kalmamış yat satışı ve üretimi gibi turizm alanlarında da ilerleme kaydedilmiştir. Bu da denizcilik sektörünün hem yerel hem de küresel pazarda rekabet gücünü artırmıştır. Bu çalışmada yat üretiminde önemli bir paya sahip süper yat üretimi ve satışında etkili olan kriterler belirlenmeye çalışılmış ve önem dereceleri tespit edilmiştir. Altı adet ana kriter ve on altı adet alt kriter değerlendirilmiştir. Değerlendirmeler Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden Bulanık BWM ile yapılmış, bulgular yorumlanmıştır. Yapılan analizlere göre süper yat seçiminde etkili olan en önemli alt kriterler “Satış Fiyatı”, “Ticari” ve “İşletme ve Bakım Maliyeti” olmuştur. Önem değeri en düşük olan alt kriter ise “Engelli Erişim” olarak çıkmıştır. Süper yat satın alacakları ve süper yat üreticilerinin karar verme süreçlerinde dikkate aldıkları kriterlerin Bulanık BWM ile analiz edilmesi bu çalışmanın amacıdır. Süper yat üretim satış sürecinde müşterilerin hangi kriterlere önem verdiğinin tespit edilmesi yönüyle süper yat üreticilerine yol göstermesi hedeflenmektedir. Çalışmada analizler Excel ofis programı ve Lingo paket programı ile yapılmıştır. Bu çalışma hem süper yat seçimini etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve ağırlıklarının bulunması yönüyle hem de Bulanık BWM yönteminin böyle bir konuya uygulanması yönüyle ilk çalışma olacaktır. Dolayısıyla literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.
- Open Access
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 145-166
Bölgesel Sağlık Performansı Analizi: Türkiye Örneğinde LOPCOW ve RAWEC Yöntemlerinin Entegrasyonu
İnsanların yaşamını sürdürmesi, yaşam kalitesinin yüksek olmasının sağlanması ve korunması bakımından önemli bir yeri olan sağlık, herkesin her zaman ilgilendiği konuların başında gelmektedir. İnsanların daha sağlıklı olmasının sağlanmasıyla bireylerin mutluluğu ve refah düzeyi artacaktır ve böylelikle de ülkeler ekonomik, sosyal birçok açıdan daha iyi bir konumda olacaktır. Günümüzde bireysel ve toplumsal sağlık göstergelerinin daha iyi olmasını sağlayacak ve böylece ekonomilerin daha güçlü olacak şekilde çalışmalar devam etmektedir. Bu çalışmada, LOgarithmic Percentage Change-driven Objective Weighting (LOPCOW) ve Ranking Alternatives with Weights of Criterion (RAWEC) yöntemleri entegre edilerek Türkiye'deki illerin sağlık performansı incelenmiştir. Türkiye Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan 2023 Sağlık İstatistikleri Yıllığı'ndan alınan veriler kullanılarak, çok kriterli karar verme (MCDM) teknikleri kullanılarak illerin altyapı verimliliği, erişilebilirlik ve hizmet kalitesi gibi 12 sağlık göstergesine göre sıralanması sağlanmıştır. LOPCOW yöntemi, kriter ağırlıklarını nesnel olarak belirlemiş ve kaynak verimliliği ölçütlerinin (özellikle yatak devir aralığı (C10: %13,77), yatak doluluk oranı (C7: %10,39) ve yatak devir oranının (C9: %9,60) en kritik faktörler olduğu ortaya çıkmıştır. Elazığ, Yalova ve Denizli gibi iller dengeli altyapı ve hizmet erişilebilirliği nedeniyle en üst sırada yer alırken, Şırnak ve Hakkari en düşük performansı göstererek bölgesel farklılıkları vurgulandı. Bulgular, coğrafi eşitsizlikleri ele almak, kaynak tahsisini optimize etmek ve nitel göstergeleri (örneğin, hasta memnuniyeti) gelecekteki değerlendirmelere entegre etmek için hedefli politikalara olan ihtiyacın altını çizmektedir. Bu çalışma, sağlık performansı değerlendirmesinde LOPCOW-RAWEC entegrasyonunun etkinliğini göstererek literatüre katkıda bulunuyor ve politika yapıcılara Türkiye'de sağlık hizmeti sürdürülebilirliğini ve eşitliğini artırmak için uygulanabilir içgörüler sağlamaktadır.
- 25 June 2025
- Published by Özgür Yayınları
- p. 145-166
Open AccessBölgesel Sağlık Performansı Analizi: Türkiye Örneğinde LOPCOW ve RAWEC Yöntemlerinin Entegrasyonu
İnsanların yaşamını sürdürmesi, yaşam kalitesinin yüksek olmasının sağlanması ve korunması bakımından önemli bir yeri olan sağlık, herkesin her zaman ilgilendiği konuların başında gelmektedir. İnsanların daha sağlıklı olmasının sağlanmasıyla bireylerin mutluluğu ve refah düzeyi artacaktır ve böylelikle de ülkeler ekonomik, sosyal birçok açıdan daha iyi bir konumda olacaktır. Günümüzde bireysel ve toplumsal sağlık göstergelerinin daha iyi olmasını sağlayacak ve böylece ekonomilerin daha güçlü olacak şekilde çalışmalar devam etmektedir. Bu çalışmada, LOgarithmic Percentage Change-driven Objective Weighting (LOPCOW) ve Ranking Alternatives with Weights of Criterion (RAWEC) yöntemleri entegre edilerek Türkiye'deki illerin sağlık performansı incelenmiştir. Türkiye Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan 2023 Sağlık İstatistikleri Yıllığı'ndan alınan veriler kullanılarak, çok kriterli karar verme (MCDM) teknikleri kullanılarak illerin altyapı verimliliği, erişilebilirlik ve hizmet kalitesi gibi 12 sağlık göstergesine göre sıralanması sağlanmıştır. LOPCOW yöntemi, kriter ağırlıklarını nesnel olarak belirlemiş ve kaynak verimliliği ölçütlerinin (özellikle yatak devir aralığı (C10: %13,77), yatak doluluk oranı (C7: %10,39) ve yatak devir oranının (C9: %9,60) en kritik faktörler olduğu ortaya çıkmıştır. Elazığ, Yalova ve Denizli gibi iller dengeli altyapı ve hizmet erişilebilirliği nedeniyle en üst sırada yer alırken, Şırnak ve Hakkari en düşük performansı göstererek bölgesel farklılıkları vurgulandı. Bulgular, coğrafi eşitsizlikleri ele almak, kaynak tahsisini optimize etmek ve nitel göstergeleri (örneğin, hasta memnuniyeti) gelecekteki değerlendirmelere entegre etmek için hedefli politikalara olan ihtiyacın altını çizmektedir. Bu çalışma, sağlık performansı değerlendirmesinde LOPCOW-RAWEC entegrasyonunun etkinliğini göstererek literatüre katkıda bulunuyor ve politika yapıcılara Türkiye'de sağlık hizmeti sürdürülebilirliğini ve eşitliğini artırmak için uygulanabilir içgörüler sağlamaktadır.