Azize Kahramani Koç

Çalışmada faaliyet giderlerinin (araştırma ve geliştirme giderleri (AR-GE), pazarlama, satış ve dağıtım giderleri (PSDG) ve genel yönetim giderleri (GYG)) bir bütün olarak işletmelerin kârlılıkları üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Kârlılık ölçütü olarak aktif kârlılık (ROA) ve özsermaye kârlılık (ROE) oranları esas alınmıştır. Araştırmanın örneklemini BIST İmalat sektöründe faaliyet gösteren ve 2012-2024 dönemine ait verilerine eksiksiz olarak ulaşılabilen 58 işletme oluşturmaktadır. Araştırmada yöntem olarak panel veri analizi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular neticesinde, faaliyet giderleri kapsamında değerlendirilen PSDG ve GYG değişkenleri ile hem ROA hem de ROE arasında negatif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Ayrıca AR-GE giderleri ile ROA arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilemezken, ROE arasında negatif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu çalışmada BIST Sınai Endeksi’nde işlem gören 2012-2024 yıllarında verisine ulaşılabilen 108 işletmenin verileri kullanılarak denetim kalitesi ile firma kârlılığı arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda denetim kalitesi ölçütleri olarak, 4 büyük denetim firması, denetçi görüşü ve denetçi rotasyonu bağımsız değişkenler olarak modele dahil edilmiştir. Kârlılık ölçütü olarak ise aktif kârlılık oranı bağımlı değişken olarak kullanılmıştır. Ayrıca kaldıraç oranı ve firma büyüklüğü kontrol değişkenleri olarak analize dahil edilmiştir. Analiz sonucuna göre denetçi görüşü ve denetçi rotasyonu değişkenleri ile aktif kârlılık oranı arasında pozitif ve anlamlı ilişki tespit edilirken, 4 büyük denetim firması ile aktif kârlılık oranı arasında herhangi bir ilişki tespit edilememiştir. Ayrıca kontrol değişkenlerinden kaldıraç oranı ile aktif kârlılık oranı arasında ise negatif ve anlamlı bir ilişki olduğu ve firma büyüklüğü ile aktif kârlılık oranı arasında ise pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Kapsamında Türkiyenin Maarif Davası, eğitim sorunlarını ele almak ve eğitimin temel öğeleri üzerinde görüşler sunmaktır. Maarif Modeli sadece yüksekokula kadarki eğitim dönemini değil, üniversitelerde de alınacak olan eğitimin de ele alınmasını gerektirmektedir. Bu açıdan akademik anlamda Sosyal ve Beşeri Bilimler alanlarında disiplinler arası çalışmalar büyük önem taşımaktadır. Bu alandaki konu başlıkları birbirlerinden kesin çizgiler ile ayrılmamaktadır. Alandaki gelişimin hızlanması multidisipliner bağlamında yapılan çalışmaların artması ile sağlanabilir. Gerek İşletme, Finans, İktisat vb. gerekse de Sosyoloji, Tarih, Kamu Yönetimi vb alanlardaki çalışmalar artık birlikte irdelenmekte ve kollektif çalışmalar üretilmektedir. Sonuç olarak, Maarif Modeli Davasına akademik olarak bir katkı sağlayacağını, bundan sonraki çalışmalara da birer kaynak oluşturacağını düşündüğümüz bu eser derlenmiştir. Alanında uzman akademisyenler tarafından hazırlanan çalışmaların literatüre katkı sağlayacağı ve bu çalışmaların yenileri ile bir adım ileriye taşınacağı düşüncesi içerisinde siz okuyuculara ulaştırmanın keyfi içerisindeyiz. Saygı ve Sevgilerimle… Doç.Dr. Umut Tolga GÜMÜŞ, Aydın, 2025.

Küresel ekonominin kesintisiz değişimi, finansal bilginin üretimi, sunumu ve doğrulanması süreçlerini köklü bir şekilde dönüştürmektedir. Finansal raporlama standartlarındaki yenilikler, denetim kalitesine yönelik artan beklentiler ve dijitalleşmenin getirdiği yönetim muhasebesi yaklaşımları, artık mesleğin geleceğini şekillendiren temel dinamiklerdir. Muhasebe ve Denetim Alanında Güncel Çalışmalar adlı bu eser, alanında uzman akademisyenlerin titiz araştırmalarını bir araya getirerek, mesleğin bu kritik dönüşüm noktalarına ışık tutmaktadır. Kitap, güncel mevzuat zorluklarından, etik ve bağımsızlık tartışmalarına; makroekonomik etkilerin finansal tablolara yansımasından, modern işletmeler için stratejik yönetim muhasebesi uygulamalarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bu derleme, okuyuculara şu konularda kapsamlı bir bakış açısı sunar: • Finansal Raporlama Standartlarının farklı işletme türleri (mikro, küçük) üzerindeki etkileri ve uygulama farklılıkları. • Denetçi Bağımsızlığı ve Güvence Hizmetleri kapsamında denetim kalitesini artırmaya yönelik kavramsal ve uygulamaya dönük tartışmalar. • Finansal bilgiyi stratejik karar verme aracı olarak kullanan Yönetim Muhasebesi yaklaşımlarının dijital araçlarla entegrasyonu. • Enflasyon gibi makroekonomik koşulların muhasebeleştirilmesi ve finansal verinin niteliği üzerine analizler. Muhasebe ve Denetim Alanında Güncel Çalışmalar, karmaşık mesleki konuları akademik derinlik ve sade bir dil ile ele alarak; disiplinin değişen dinamiklerini anlamak ve alandaki gelişmeleri takip etmek isteyen tüm okuyucular için başvuru eseridir.

Bu çalışmada BIST KOBİ (Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler) Sanayi endeksinde faaliyet gösteren şirketlerin 2014-2023 yılları arasında finansal performans başarı sıralamaları ile hisse senedi getirileri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda şirketlerin finansal performans başarısının hesaplanabilmesi için çok kriterli karar verme tekniklerinden (ÇKKV) LOPCOW ve MARCOS yöntemleri kullanılmıştır. Finansal performans başarısının hesaplanabilmesinde aktif devir hızı, cari oran, likit oran, aktif kârlılık, net kârlılık, özsermaye kârlılık ve finansman oranı olmak üzere toplam 7 adet değerlendirme kriteri kullanılmıştır. Kullanılan değerlendirme kriterlerinin önem ağırlık derecelerinin tespit edilmesinde LOPCOW yöntemi kullanılmıştır. Şirketlerinin finansal performans başarı sıralamalarının belirlenmesinde ise MARCOS yönteminden faydalanılmıştır. Ardından finansal performans skor değerleri ile hisse senedi getirileri arasındaki ilişkinin tespit edilmesinde korelasyon analizi yapılmış ve %5’te istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur. LOPCOW analizi soncuna göre 2014, 2015, 2016 ve 2022 yılları için Net Kâr kriteri, 2017, 2018, 2019 ve 2021 yılları için Özsermaye Kârlılık kriteri, 2020 yılı için Aktif Devir Hızı kriteri, 2023 yılı için ise Aktif Kârlılık kriteri en önemli kriterler olarak tespit edilmiştir. MARCOS analizi sonuçlarına göre ise 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 ve 2021 yıllarında FMIZP şirketinin, 2022 yılında SELGD şirketinin, 2023 yılında ise YAPRK şirketinin finansal performans açısından en başarılı şirketler olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

This study calculates the profitability, growth rates, and financial performance of BIST Transport and Storage Sector enterprises between 2013 and 2022, using financial statement values obtained from the Public Disclosure Platform (KAP). In this context, the importance of the criteria was determined by the Entropy method, using eight evaluation criteria, and then both individual and sectoral financial performance scores of the companies were determined using MAIRCA (Multi Attributive Ideal-Real Comparative Analysis) and MABAC (Multi-Attributive Border Approximation Area Comparison) methods. The findings showed that the companies' profit-loss status was affected by the increase or decrease in their assets, equity, sales and other items in both individual and sectoral financial success rankings, and the particular situation notifications of the companies were also effective.

2001 yılında meydana gelen Enron skandalı sadece Amerika’yı değil aynı zamanda tüm dünyadaki finansal piyasaları önemli derecede etkileyen bir mali çöküştür. Bu çöküş ABD tarihinde yaşanan en büyük iflas aynı zamanda iş dünyasını derinden etkileyen kurumsal bir vaka olarak kabul edilmektedir. Bu olay şirket yöneticisinden şirketin bağımsız denetçisi olan Arthur Andersen’e kadar çok sayıda kişi ve kurumun suçlu bulunup ceza almasına sebep olmuştur. Yaşanan bu skandal yatırımcı güvenini olumsuz yönde etkileyerek ciddi zararlar vermiştir. Tüm emeklilik fonlarını şirket hisselerine yatıran çalışanların ve hissedarların milyarlarca dolar kaybetmesine aynı zamanda şirket çalışanlarının işsiz kalmasına sebep olmuştur. Enron skandalı işletmelerin kendi çıkarları doğrultusunda mali tablolar üzerindeki oyunlarının karanlık yüzünü ortaya çıkarmış ve denetimde şeffaflığın, kurumsal hesap verebilirliğin, tutarlılığın, güvenilir bilginin ve etik iş uygulamalarının önemini vurgulamıştır. Gerek Enron skandalı gerekse diğer işletmelerde yaşanan finansal usulsüzlüklerin tekrar yaşanmalarının engellenebilmesi için birtakım önlemler alınmıştır. Bu önlemlerin en önemlilerinden biri olan Sarbanes-Oxley Yasasıdır. Bu yasa Enron gibi büyük çaplı finansal usulsüzlüklerin tekrar yaşanmaması için ciddi önlemler alınmıştır. Bu çalışmada, büyük bir finansal manipülasyon ve muhasebe hilesi olarak bilinen Enron skandalının tarihsel geçmişi, skandalın ortaya çıkış sebebi, skandalın sonuçları ve çıkarılması gereken dersler üzerinde durulmuştur.

Ödemeler dengesi, bir ülkenin dünyanın geri kalan ülkeleri ile olan mali işlemlerini kaydeden, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ekonomik performansını etkileyen sistematik ve istatistiksel tablolar olarak tanımlanmaktadır. Dünya ekonomisinin gelişimini etkileyen temel unsurların başında uluslararası arenada mal ve hizmet alışverişinin aksamadan sürdürülebilmesi için taşımacılık faaliyetleri oldukça önemli bir konumdadır. Bu çalışmada Türkiye’nin 2012-2021 yılları arasındaki ödemeler dengesi’nde taşımacılık faaliyetlerine ait gelir ve gider kalemlerinin yıllara göre performansları Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden CRITIC, ARAS ve WASPAS Teknikleri ile analiz edilmiştir. CRITIC Analizi sonucunda Türkiye’nin ödemeler dengesi’nde taşımacılık faaliyetlerinin performanslarının ölçülmesinde en fazla önem derecesine sahip kriter yolcu taşımacılığı giderleri (0,2167) kriteri iken en az öneme sahip kriter ise navlun (yük taşımacılığı) geliri (0,1328) kriteri olarak belirlenmiştir. ARAS ve WASPAS Analizleri sonucunda Türkiye’nin ödemeler dengesi’nde taşımacılık faaliyetlerinin 10 yıllık performans sıralamasında en yüksek performansa sahip yıl 2013 iken en düşük performansa sahip yıl ise 2012 olarak tespit edilmiştir.

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için ithalat ve ihracat faaliyetlerinin dengeli ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesi ülke ekonomisine önemli katkılar sağlamaktadır. Bu nedenle ithalat ve ihracat faaliyetlerinin dengeli ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesinde uluslararası taşımacılık faaliyetleri oldukça önemli bir rol oynamaktadır. Araştırmanın amacı söz konusu önem dikkate alınarak belirlenmiştir. Türkiye’nin 2012-2021 yılları arasındaki ithalat ve ihracat faaliyetlerinin taşıma türleri açısından ağırlık bazında veriler kullanılarak en iyi ve en kötü uluslararası taşımacılık performans sağlanan yıllar Çok Kriterli Karar Verme Tekniklerinden Entropi ve EDAS Yöntemi ile analiz edilmiştir. Yapılan Entropi analizi sonucunda; Türkiye’nin uluslararası taşımacılık faaliyetlerinin performansı üzerinde en fazla öneme sahip kriter HVYL2 (0,4112) olarak belirlenirken en az öneme sahip kriter ise DNZYL1 (0,0001) olarak tespit edilmiştir. EDAS Analizi sonucunda ise; 10 yıllık zaman periyodunda, Türkiye’nin uluslararası taşımacılık faaliyetlerinin performansının en başarılı yılı 2015 iken, en başarısız yılının 2020 olduğu analiz sonucunda elde edilmiştir.