Ceylan Sülü Akgül

Çalışma, Hatıran Yeter filmi üzerinden engellilik deneyiminin toplumsal boyutlarını sosyal hizmet perspektifinden değerlendirmiştir. Engellilikte sosyal dışlanma ve damgalanma gibi birçok farklı ayrımcılık biçimi ortaya çıkabilmektedir. Bireyin sosyal dışlanmaya ve damgalanmaya maruz kalması yani topumdaki konumu ve ilişkilerdeki pozisyonu sosyal hizmetin temel aldığı konuların başında gelmektedir. Buradan hareketle bireyin toplumsal hayattaki konumunu ele alan sosyal model ve Goffman’ın Damga teorisinin öğretilerinden hareketle film analiz edilmiştir. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanılarak yapılmış, film görsel ve anlatısal bir metin olarak değerlendirilmiş ve içerdiği sahneler, diyaloglar ve olay örüntüleri sistematik biçimde incelenmiştir. Analiz sonucunda; “engelli çocuk ebeveynliğinde psiko-sosyal güçlükler, engelli birey olmanın getirdiği psiko-sosyal güçlükler ve damgalanmaya karşı hak temelli mücadele ve güçlenme” olmak üzere üç ana tema belirlenmiştir. Engelliliğin bireysel bir yetersizlikten ziyade toplumsal yapıların, tutumların ve ilişkilerin ürettiği bir olgu olduğu vurgusu gerek engelli bireyin gerekse de ebeveynlerin yaşadığı güçlüklerde bu yapıların etkileyici olduğu; yine engelli bir bireyin güçlenme ve hak temelli mücadelesinin önemi analiz sonucunda elde edilen temel bulgular arasında yer almaktadır. Çalışma, film analizinin sosyal hizmet disiplini açısından önemini güçlü bir araç olduğunu ortaya koyarken, engellilik olgusunda toplumsal yapılar tarafından üretilen damga ve dışlanma sorununu vurgulaması bakımından alana önemli kazanımlar sağlamaktadır.

Bu çalışmada sosyal hizmet öğrencilerinin mesleki beklenti ve kaygıları ile başa çıkma startejileri incelenmiştir. Bulgular nitel araştırma deseni kapsamında dört ana ve her bir ana temaya bağlı üç alt tema olarak yapılandırılmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA 2024 programı kullanılarak deşifre edilmiş ve betimsel analiz yapılmıştır. Buna göre katılımcılar, toplumda daha dezavantajlı gördükleri bireylerle (kadın, çocuk gibi) mesleki etik ilke ve değerler doğrultusunda hareket ederek, hem mesleki hem de bireysel doyum yaşamak, hem de toplumsal değişim sağlamak arzusuyla çalışmak istemektedirler. Bölümlerini ve alanlarını sevmelerine rağmen iş bulamama veya atanmama, meslekte yetersiz kalma, mesleğin toplumsal görünürlüğünün zayıflığı ve istihdam güvencesinin olmaması gibi endişeleri bulunmaktadır. Bu endişeler öğrencilerde bireysel başa çıkma yöntemlerinin gelişmesine neden olabilmektedir. Öğrencilerin üniversitede aldıkları eğitim bu endişeler ile başa çıkma, psikolojik destek alma ve geleceğe umutla bakma açısından bireysel ve mesleki gelişimlerine katkı sağlamaktadır.

Bu çalışma; tek ebeveynli ailede yaşayan kadınların yaşadığı güçlükler, baş etme stratejileri, ihtiyaç ve beklentilerini incelemek amacıyla kaleme alınmıştır. Kadının ve çocuğun güçlenmesinin aileyi ve toplumu güçlendireceği anlayışıyla, sosyal hizmetlere yönelik politika önerilerinin sunulması da diğer amaçlar arasında yer almaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle kaleme alınan çalışma üç ana temaya ayrılarak incelenmiştir. Elde edilen bulgular MAXQDA 2024 programı kullanılarak betimsel analizler yoluyla deşifre edilmiştir. Tunceli ili sınırları içerinde yaşayan 10 kadın çalışmanın örneklem grubunu oluşturmuştur. Buna göre hem çocuğun bakımını hem evin geçimini üstlenen kadınların ekonomik, psikolojik ve sosyal açıdan çok yönlü zorluklar yaşadığı tespit edilmiştir. Katılımcıların baş etme sürecinde çocuklarının varlığı, kişisel motivasyonları ve sosyal destek ağlarının önemli rol oynadığı görülmüştür. Kadınlar başta çocuklarının bakımı için uygun destek koşulları sağlandığında istihdam hayatına katılma ve ekonomik bağımsızlığını sağlama konusunda oldukça istekli olmakta bu minvalde çeşitli beklenti ve önerilerini paylaşmaktadır.

Öz Bu çalışma, sosyal öğrenme kuramı çerçevesinde ebeveynlik rollerinin nasıl öğrenildiğini ve kuşaklararası aktarım mekanizmalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal hizmet disiplini kuşaklararası aktarımı yalnızca farklı gruplarda incelemekle kalmaz aynı zamanda dezavantajlılık ve geçmiş travmaların etkilerini azaltmayı ve bireylerin iyilik hali ve güçlenmesini desteklemeyi de hedefler. Bu doğrultuda, nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmış, 18 yaş altı çocuğa sahip 56 katılımcı arasından seçilen 30 ebeveyn (15 anne, 15 baba) ile yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA 2024 programı kullanılarak üç ana tema altında kodlanmıştır. Bu temalar; Ebeveynlik Algısı, Kuşaklararası Aktarım, Sosyal ve Kültürel Etmenler ’dir. Betimsel analiz sonucunda, katılımcıların ebeveynliği sevgi, ilgi, empati ve sorumluluk gibi değerlerle birlikte disiplin ve sınır koyma üzerinden tanımladığı; annelik ve babalık rollerinin kimi zaman geleneksel cinsiyet kalıplarıyla, kimi zaman ise daha demokratik ve paylaşımcı bir tutumla ifade edildiği görülmüştür. Ayrıca ebeveynlik rollerinin yalnızca içgüdüsel değil, kök aile deneyimlerinden öğrenilen ve bilinçli tercihlerle yeniden şekillenen bir süreç olduğu saptanmıştır. Toplumsal normlar, aile büyükleri, sosyal çevre ve modern bilgi kaynaklarının ebeveynlik tutumları üzerinde belirleyici olduğu da çalışmadan elde edilen bulgular arasında yer almaktadır. Erişilen bulgular ebeveynliğin sosyal, kültürel ve kuşaklararası öğrenme süreciyle bağlantısını ortaya koyarak; sosyal öğrenmenin sosyal hizmet açısından önemini açığa çıkarmaktadır.

Çalışma, toplumsal cinsiyet normlarının bireylerin meslek seçimine olan etkisini sosyal hizmet bölümü özelinde, nitel araştırma yöntemi ile incelemektedir. Amaçlı örnekleme ile seçilen katılımcılardan elde edilen veriler, MAXQDA 2024 programı ile analiz edilerek değerlendirilmiştir. Bulgular, sosyal hizmetin “kadın mesleği/kadın işi” olarak algılandığını; bu algının oluşumunda toplumsal (duygusal ve yardım odaklılık algısı) ve ekonomik (masabaşı/rahat iş algısı) paradigmaların etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Erkek öğrenciler için de benzer şekilde, sosyal (farklı cinsel yönelime sahip bireylerle çalışmak istememe) ve ekonomik (gelir getirisi ve statüsü yüksek mesleklere yönelme isteği) gerekçelerin etken olduğu anlaşılmaktadır. Katılımcıların büyük bir kısmı, meslek tercihlerinde kendi bireysel kararlarından ziyade sosyal çevrenin etkisiyle ve yeterli bilgiye sahip olmadan seçim yaptıklarını ifade etmiştir. Ayrıca, mesleğin medyada genellikle 'kadın' figürler üzerinden temsil edilmesinin, mesleğe yönelik algıları etkilediği ve şekillendirdiği de anlaşılmaktadır. Bu durum, meslek tercihlerinde cinsiyet kalıplarının (normlarının) ve hegemonik iş bölüşümünün sosyal ve ekonomik eşitsizlikleri yeniden ürettiğine işaret etmekte ve bu minvalde yeni öneriler sunulmaktadır.

Çalışmada okul sosyal hizmeti uygulamasının kapsamı, bu alanda deneyim sahibi olan uzmanların saha deneyimlerini aktarması ile incelenmiştir. Bu bağlamda sosyal hizmet uzmanlarının, okul sosyal hizmeti kapsamındaki saha deneyimleri, karşılaştıkları güçlükler, sundukları hizmetlerin etkinliği ve önemi, hizmetin geliştirilmesi ve uygulanabilir olmasına dair önerileri nitel araştırma yöntemi kullanılarak betimsel ve içerik analizi yoluyla Maxqda 2024 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Sekiz sosyal hizmet uzmanı ile derinlemesine yapılan görüşmelerde; çocuk-aile-okul ve diğer kurumlar ile işbirliği içerisinde, eğitim, seminer, atölye çalışmaları, öğrencilerin akademik başarısı ve okula devamına yönelik faaliyetler, düzenli ve sık biçimde yapılan ev ziyaretleri, çocuğun üstün yararı için uygulanan tedbir kararları neticesinde elde edilen çıktı ve geri dönütlere ek olarak mesleki şovenizme dayalı ayrımcılık ve meslek tanımındaki belirsizliğe dayalı güçlüklere değinilmiştir. Yine hizmetin geliştirilmesi ve uygulanabilir olmasına dair sosyal hizmet lisans eğitimine ilave eğitimler alınması, diğer mesleklerle birlikte bir ekip kurularak iş birliği içerisinde çalışılmasının önemi ve pilot uygulamalarla uygulamanın Türkiye nezdinde faaliyete geçirilebileceğine dair önemli paylaşımlar da çalışmadan elde edilen bulgular arasında yer almaktadır.

Sosyal hizmet uygulamaları açısından çocuğun üstün yararını gözeten, ebeveynlerin ve çocukların iyilik halini ve refah düzeyini arttıran, çocuğun temel haklarını koruma altına alan Çocuk Görüşme Merkezleri (ÇGM) sosyal hizmet alanında 2022 yılı Nisan ayından beri uygulanmaktadır. Bu çalışma kapsamında Çocuk Görüşme Merkezlerinden hizmet alan 10 ebeveyn ve 1 birinci derece yakın (anneanne) ile derinlemesine görüşmeler yapılarak elde edilen bulgular MAXQDA programı ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular hizmetten yararlanan bireylerin; Hizmet Hakkındaki Düşünceleri-Eski Eşle Karşılaşmamak, İcra Yoluyla Çocuğun Alınmaması, Kurum Adı ve Kurum Tarafından Aranmak, Hizmeti Nasıl Öğrendikleri, Hizmete Başvurma Nedenleri, ÇGM’ ye İlişkin Değerlendirmeleri- Olumlu Yanlar, Görev Yapan Personel, Fiziki Yapı, ÇGM’nin Çocuk ve Ebeveyn Üzerindeki Etkisi- Ebeveynler/Çocuklar Üzerindeki Etkisi ve Öneriler ana tema ve alt temalarına ayrılarak tematik analiz yöntemiyle deşifre edilmiştir. Elde edilen bulgularda hizmetin olumlu yanları bilhassa eski eş ile karşılaşmama, mahkeme tarafından belirlenen gün ve saatlerde çocuğu düzenli olarak görebilme, çocuğu diğer ebeveynden görevli uzman aracılığıyla güvenli bir ortamda alma ve çocuğun üstün yararını göz ardı eden icra uygulamasının son bulması yönündeki anlatılar öne çıkmıştır. Gerek hizmetin Türkiye için yeni olması gerekse de hizmetten yararlanan ebeveynler perspektifinden kaleme alınan ilk eser olması nedeniyle bu çalışmanın alana önemli bir katkı sağlayacağı ve büyük bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir.

ÖZ Çalışma dünyada bilhassa sosyal hizmet alanında birçok ülkede işlevsel olarak faaliyet sürdüren belediyelerin, Türkiye’deki işlevselliğini vurgulamak ve bu alanda hizmet sunan sosyal hizmet uzmanlarının hizmete yönelik kapsamlı değerlendirmelerine (alan, sosyal hizmet uzmanları ve müracaatçılar açısından) yer vermek amacıyla kaleme alınmıştır. Bu bağlamda Antalya, Kocaeli, İstanbul, İzmir, Mersin, Sakarya ve Tunceli belediyelerinde çalışan dokuz sosyal hizmet uzmanı ile derinlemesine görüşmeler yapılmış, elde edilen bulgular ve görseller Maxqda 2024 programı kullanılarak tematik analiz yoluyla yorumlanmıştır. Elde edilen bulgulara göre yerel yönetimler içerisinde belediyelerin; hızlı, kolay, erişilebilir, bölgenin dinamiklerine hakim, ulaşılabilir bir hizmet modeli sunduğu anlaşılmaktadır. Yine Türkiye’deki belediyelerin hizmetlerinin ekseriyetle sosyal yardımlar niteliğinde olduğu, sosyal hizmet uzmanlarının mesleki müdahalelerinin apolitik düzlemde değerlendirilmediği, bu hizmetlerin halkın ihtiyacı, belediyenin bütçesi, ilin nüfusu, belediyenin büyükşehir-il-ilçe belediyesi olma durumuna göre değişkenlik gösterdiği, yaşanılan sorunların daha yapısal çözümlerle; yeni sosyal politikalar, tüm belediyelerin kullandığı ortak entegre bir sistem ve ortak projelerle kapsayıcı boyutta geliştirilebileceği vurgusu sosyal hizmet uzmanlarının sahadan aktardıkları deneyimleri sonucunda ortaya konmuştur Anahtar Kelimeler: Sosyal Hizmet, Nitel Araştırma, Yerel Yönetimler, Belediyeler, Yerelleşme, Sosyal Hizmet Uzmanlarının Görüşleri ABSTRACT This study has been written in order to emphasize the importance of the functionality of municipalities in Turkey, which continue to operate functionally in many countries in the world, especially in the field of social work and to include comprehensive evaluations (in terms of the field, social workers and applicants) of social workers providing services in this field. In-depth interviews were conducted with nine social workers working in the municipalities of Antalya, Kocaeli, İstanbul, İzmir, Mersin, Sakarya and Tunceli and the findings and visuals obtained were interpreted through thematic analysis using Maxqda 2024 software. According to the findings, it is understood that among local governments, municipalities offer a service model that is fast, easy, accessible, versatile and accessible to the dynamics of the region. Again, as a result of the experiences of social workers from the field, it is emphasized that the services of municipalities in Turkey are mostly in the nature of social aid, that the professional interventions of social workers are not evaluated at the apolitical level, that these services vary according to the needs of the people, the budget of the municipality, the population of the province, the status of the municipality as a metropolitan-provincial-district municipality and that the problems experienced can be developed in an inclusive dimension with more structural solutions; new social policies, a common integrated system used by all municipalities and joint projects. Keywords: Social Work, Qualitative Research, Local Governments, Municipalities, Localization, Opinions of social workers

Bu araştırma üniversite öğrencilerinin şiddete yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelemesinin amaçlandığı tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. Araştırmanın çalışma grubunu 926 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. çalışma örneklemini 2021-2022 eğitim yılı bahar döneminde Kırıkkale Üniversitesi’nin on iki fakültesinde öğrenim gören öğrenciler yerleşme puan türlerine göre tabakalandırılarak Hukuk, İslami İlimler, Veterinerlik, Fen Edebiyat ile Güzel Sanatlar Fakültesi'nde öğrenimine devam eden öğrencilerin gönüllü katılımları esas alınarak, beş fakülteden 926 öğrenci oluşturmuştur.Veriler "Kişisel Bilgi Formu" ile Adıbelli, Saçan ve Türkoğlu (2018) tarafından geliştirilmiş "Üniversite Öğrencilerinde Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, Tek Yönlü ANOVA testi, bağımsız örneklem t testi analizinden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; üniversite öğrencilerinin şiddeti kabul etmeme açısından olumlu tutumlara sahip olduğu, şiddete tanık olmadıklarını belirten öğrenciler ile kadın öğrencilerin şiddeti kabul etmeme açısından puan ortalamalarının ise yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin şiddete yönelik tutum ölçeğinin şiddetin türleri ve kadına yönelik şiddet alt boyut puan ortalamaları ile toplam ölçek puan ortalamalarında yerleştirme puan türünün, şiddetin farklı boyutları açısından aile yapısının anlamlı bir farklılık oluşturduğu saptanmıştır (p

Artan teknolojik imkânlarla birlikte dijital dünya ve getirileri insan benliğini ele geçirmiş ve hayatın olmazsa olmaz bir parçası haline gelmiş durumdadır. Sosyotelizm de bu kuşatmanın bir ürünü olarak metaforlaştırılan ve alanyazınına kazandırılan kavramlardan biri olmaktadır. Üstelik bu kuşatma içerisinde genç yetişkinler önemli bir paya sahip olmaktadır. Buradan hareketle araştırmada genç yetişkinlerin tüm hayatını birçok yönden etkileyen ve içinde yaşadığımız çağın yeni sosyal sorunu olarak değerlendirilen sosyotelizm kavramı, internet ve akıllı telefon bağımlılığı ekseninde geniş bir perspektiften ele alınmış, gerek bu kavramların kendi içindeki ilişkileri gerekse de gençlerin hayatındaki etkileri tüm yönleriyle (mikro-mezzo-makro boyutta) değerlendirmeye alınmıştır. Derinlemesine görüşmeler yapılarak nitel araştırma yöntemiyle kaleme alınan araştırmada; bağımlılık tanılama kriterlerine uyan, günlük ortalama sekiz saatten fazla akıllı telefon kullandığını ifade eden 5 kadın ve 5 erkek üniversite öğrencisi araştırma grubunu oluşturmaktadır. Buna göre, internetin akıllı telefon bağımlılığında, akıllı telefonun da sosyotelist olma sürecinde iç içe geçmiş bir doğası olduğu anlaşılmaktadır. Her birinin amacı dışında gereğinden fazla kullanımı bireyler üzerinde sınırlı olumlu etkiye sahip olurken (can sıkıntılarını giderme, uyumalarına yardımcı olma, mutlu olmalarını destekleme, hayatlarındaki boşluğu doldurma, sanal yollarla arkadaşlar edinerek sosyalleşmelerini ve yalnızlıktan kurtulmalarını sağlama, hızlı ve kolay yollarla alışveriş, bankacılık, fotoğraf ve video düzenleme, gündem, sosyal medya takibi vb. işlemleri yapma); aynı zamanda birçok olumsuz etkiyi de (aile üyeleriyle ve sosyal çevre ile olan ilişki, etkileşim ve iletişimi sınırlama, birlikte kaliteli-etkin zaman geçirmekten mahrum bırakma ve ilişkideki bağlanma unsurlarına zarar verme, görmezden gelme, yok sayılma, ihmal edilme ve önemsenmeme duygularını yaşama, gerçek dünyadan, kendinden, ilgi alanlarından uzaklaşarak sanal dünyayı fazlaca benimseme, akademik başarısızlık, dikkat dağınıklığı, fiziksel, ruhsal ve sağlık problemleri yaşama, vd.) bünyesinde barındırdığı anlaşılmaktadır.