Mustafa Gökberk Ertan

Yerel yönetimler kent ekonomisinin düzenlenmesi, kamu sağlığının korunması ve ticari faaliyetlerin belirli kurallar çerçevesinde yürütülmesi açısından önemli düzenleyici yetkilere sahiptir. Belediyeler tarafından yürütülen işyeri ruhsatlandırma süreçleri bu düzenleyici yetkilerin en önemli uygulama alanlarından birini oluşturmaktadır. Son yıllarda kamu yönetiminde dijital dönüşüm süreçlerinin hız kazanmasıyla birlikte yerel yönetimlerin sunduğu hizmetlerin önemli bir bölümü kurumsal web siteleri ve dijital platformlar aracılığıyla yürütülmeye başlanmıştır. Bu bağlamda belediyelerin kurumsal web sitelerinde yer alan ruhsatlandırma sayfaları yerel yönetimlerin dijital hizmet sunum kapasitesini incelemek açısından önemli bir veri kaynağı sunmaktadır. Bu çalışmada işyeri ruhsatlandırma süreçlerinin dijital ortamda nasıl sunulduğunu incelemek ve merkezi mevzuatın yerel uygulamalara nasıl yansıdığını anlamak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kurumsal web sitesinde yer alan işyeri ruhsatlandırma sayfası web içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada belediyenin dijital hizmet sunum düzeyi Layne ve Lee (2001) tarafından geliştirilen e-devlet olgunluk modeli çerçevesinde değerlendirilmiştir. Ayrıca elde edilen bulguların daha geniş bir bağlamda yorumlanabilmesi amacıyla sonuçlar Türkiye’de belediyelerin dijital hizmet sunumuna ilişkin literatürde ortaya konulan bulgularla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Araştırma bulguları İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ruhsatlandırma hizmetlerinin ağırlıklı olarak bilgi sunumu ve etkileşim aşamalarında yoğunlaştığını göstermektedir. Ruhsat türlerine ilişkin bilgilendirme içeriklerinin sunulması ve başvuru belgelerinin çevrim içi ortamda paylaşılması dijital hizmet sunumu açısından önemli bir gelişim düzeyine işaret etmektedir. Bununla birlikte ruhsat başvurularının tamamen çevrim içi ortamda yapılmasına olanak sağlayan entegre bir başvuru sisteminin bulunmaması hizmetlerin henüz işlem ve entegrasyon aşamalarına ulaşmadığını göstermektedir. Bu bulgular Türkiye’de belediyelerin dijital hizmet sunumuna ilişkin literatürde ortaya konulan genel eğilimlerle büyük ölçüde paralellik göstermektedir.

Liyakat ilkesi, kamu hizmetlerinin nitelikli, tarafsız ve güvenilir biçimde yürütülmesini sağlayan temel kamu personel yönetimi ilkelerinden biridir. Bu çalışmada, Türkiye’de kamu yönetiminde liyakat ilkesinin tarihsel gelişimi bürokratik modernleşme süreciyle bağlantılı olarak incelenmiş ve dijitalleşme ile yapay zekâ uygulamalarının liyakat sistemi üzerindeki olası etkileri değerlendirilmiştir. Çalışmada öncelikle Osmanlı Devleti’nin son döneminde kamu görevlerinin kurallı bir yapıya kavuşturulması, memur sicillerinin tutulması ve eğitimli kamu görevlilerinin yetiştirilmesine yönelik reformlar ele alınmıştır. Ardından Cumhuriyet döneminde kamu görevine girişin anayasal bir hak olarak düzenlenmesi, 788 sayılı Memurin Kanunu ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun sınıflandırma, kariyer ve liyakat ilkeleri incelenmiştir. Çalışmada, liyakat ilkesinin mevzuatta açık biçimde yer almasına rağmen uygulamada kayırmacılık, siyasal patronaj, istisnai kadroların kapsamı, mülakat süreçlerinin nesnelliği, görevde yükselme ölçütleri ve performans değerlendirmesine ilişkin sorunların devam ettiği belirtilmektedir. Dijitalleşme ve yapay zekâ destekli personel yönetimi uygulamaları; standartlaşma, izlenebilirlik, veri temelli planlama ve şeffaflık bakımından önemli imkânlar sunmaktadır. Bununla birlikte algoritmik önyargı, kişisel verilerin korunması, açıklanabilirlik ve hesap verebilirlik sorunları yeni risk alanları oluşturmaktadır. Sonuç olarak dijital araçlar, insan denetiminin yerini alan karar mekanizmaları olarak değerlendirilmeyerek açık ölçütler, etkili itiraz yolları ve denetlenebilir süreçlerle desteklenen karar destek araçları olarak kullanılmalıdır.

Yerel yönetimler, vatandaşların günlük yaşamını doğrudan etkileyen kamu hizmetlerinin sunulduğu temel yönetim düzeyidir. Bu nedenle vatandaş geri bildirimlerinin etkin biçimde yönetilmesi, hizmet kalitesinin artırılması açısından önemli bir rol oynamaktadır. Dijital teknolojilerin kamu yönetimi süreçlerinde yaygınlaşmasıyla birlikte belediyelerde kullanılan şikâyet yönetimi sistemleri de önemli bir dönüşüm geçirmiştir. Özellikle yapay zekâ ve büyük veri analitiği gibi teknolojilerin bu sistemlere entegre edilmesi, vatandaş başvurularının daha hızlı ve sistematik biçimde değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı, yerel yönetimlerde kullanılan yapay zekâ tabanlı şikâyet yönetimi sistemlerini dijital yönetim ve kamu değeri kuramı çerçevesinde değerlendirmektir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; literatür taraması ve kavramsal analiz yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular, yapay zekâ tabanlı sistemlerin hizmet etkinliğini artırma ve vatandaş geri bildirimlerini analiz etme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte algoritmik karar mekanizmalarının şeffaflığı, hesap verebilirliği ve etik kullanımı önemli yönetişim sorunları olarak öne çıkmaktadır.

Bu araştırma, Türkiye’de kamu personel rejiminin temel normatif çerçevesini oluşturan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) üzerine hazırlanmış lisansüstü tezlerin tematik ve yapısal eğilimlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada, 2009–2024 yılları arasında yayımlanmış ve erişime açık olan on bir lisansüstü tez, içerik çözümlemesi ve ağ analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Tezler; tema dağılımları, anahtar kavramlar, atıf yapılan kanun maddeleri, yargı kararlarının yoğunluğu, anabilim dalları ve yıllara göre üretim eğilimleri ölçütleri üzerinden analiz edilmiştir. Bulgular, literatürde disiplin hukuku temasının belirgin biçimde baskın olduğunu ve kavramsal yoğunlaşmanın “disiplin”, “ceza”, “memur” ve “yargı” ekseninde şekillendiğini göstermektedir. Ayrıca çalışmaların büyük ölçüde yüksek lisans düzeyinde ve kamu hukuku odaklı olduğu, yönetsel ve disiplinler arası yaklaşımların sınırlı kaldığı tespit edilmiştir.

Bu araştırmanın amacı, Avcılar Belediyesinin 2025–2029 Stratejik Planında “Katılımcı Yönetişim ve Kurumsal Kapasiteyi Artırmak” kapsamında yer alan on hedef kartını Risk-Faaliyet-Gösterge Tutarlılığı (RFGT) modeli çerçevesinde analiz etmektir. Çalışma, doküman incelemesine dayalı nitel bir araştırma tasarımına sahiptir ve analiz kapsamında hedef kartlarında yer alan risk, faaliyet ve performans göstergeleri arasındaki ilişkiler sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda hedef kartlarının tamamında benzer bir örüntü ortaya çıkmış; risk-gösterge ve risk-faaliyet ilişkilerinin orta düzeyde, faaliyet-gösterge ilişkisinin ise yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgu stratejik planın çıktı odaklı performans izleme kapasitesinin güçlü olduğunu ancak risk temelli stratejik mantığın sınırlı kaldığını göstermektedir. Risklerin çoğunlukla yapısal ve nitel unsurlardan, göstergelerin ise nicel çıktılardan oluşması uyum düzeyini düşürmekte ve risk yönetiminin izleme-değerlendirme sistemiyle bütünleşmesini zorlaştırmaktadır. Buna karşın faaliyet-gösterge uyumu güçlü olup faaliyetlerin çıktıları ölçülebilir niteliktedir. Araştırma genel olarak Avcılar Belediyesi stratejik planının uygulanabilir bir yapıya sahip olduğunu ancak risk yönetimi ve stratejik bütünlük açısından geliştirilmesi gereken yönler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma ayrıca yerel yönetim stratejik planlarının değerlendirilmesine yönelik geliştirilen RFGT modeli aracılığıyla literatüre analitik bir değerlendirme çerçevesi sunmaktadır.

Öz Bu araştırma, Aarhus Sözleşmesi’nin çevresel demokrasi ilkeleri çerçevesinde sunduğu normatif düzenlemeleri incelemeyi amaçlamaktadır. Çevresel bilgilere erişim hakkı, kamusal karar alma süreçlerine katılım ve çevresel konularda yargıya başvuru imkânı, sözleşmenin temel kapsamını oluşturmaktadır. Bu bağlamda araştırma, çevresel yönetişim için Aarhus Sözleşmesi’nin önemini incelemekte; çevre hukukunun hem teknik reformlar ile hem de toplumsal katılım ve hak temelli bir yaklaşım ile uygulanabilir olacağını göstermektedir. Normatif bir perspektifle gerçekleştirilen bu analiz, çevresel karar alma süreçlerinde şeffaflık, hesap verebilirlik ve yurttaş katılımının güçlendirilmesi açısından Aarhus Sözleşmesi’nin önemine dikkat çekmektedir. Sözleşme, bireyleri ve sivil toplum kuruluşlarını çevresel konuların aktif bir parçası haline getirerek, çevresel yönetimin pasif bir denetim mekanizması olmaktan çıkıp, demokratik ve katılımcı bir süreç haline gelmesine olanak tanımaktadır. Bu sözleşmenin uygulanması, çevresel hakların somutlaştırılması açısından Avrupa’da önemli ilerlemelere yol açmış; birçok ülkede çevre davalarının artmasına, bilgi edinme mekanizmalarının kurumsallaşmasına ve çevresel etki değerlendirme süreçlerinde halkın katılımına dayalı yeni standartların oluşmasına katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Çevre Yönetimi, Katılım, Yönetişim, Bilgi Edinme, Doğal Kaynaklar ve Çevre İktisadı Alan Tanımı: Çevre Ekolojisi

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Kapsamında Türkiyenin Maarif Davası, eğitim sorunlarını ele almak ve eğitimin temel öğeleri üzerinde görüşler sunmaktır. Maarif Modeli sadece yüksekokula kadarki eğitim dönemini değil, üniversitelerde de alınacak olan eğitimin de ele alınmasını gerektirmektedir. Bu açıdan akademik anlamda Sosyal ve Beşeri Bilimler alanlarında disiplinler arası çalışmalar büyük önem taşımaktadır. Bu alandaki konu başlıkları birbirlerinden kesin çizgiler ile ayrılmamaktadır. Alandaki gelişimin hızlanması multidisipliner bağlamında yapılan çalışmaların artması ile sağlanabilir. Gerek İşletme, Finans, İktisat vb. gerekse de Sosyoloji, Tarih, Kamu Yönetimi vb alanlardaki çalışmalar artık birlikte irdelenmekte ve kollektif çalışmalar üretilmektedir. Sonuç olarak, Maarif Modeli Davasına akademik olarak bir katkı sağlayacağını, bundan sonraki çalışmalara da birer kaynak oluşturacağını düşündüğümüz bu eser derlenmiştir. Alanında uzman akademisyenler tarafından hazırlanan çalışmaların literatüre katkı sağlayacağı ve bu çalışmaların yenileri ile bir adım ileriye taşınacağı düşüncesi içerisinde siz okuyuculara ulaştırmanın keyfi içerisindeyiz. Saygı ve Sevgilerimle… Doç.Dr. Umut Tolga GÜMÜŞ, Aydın, 2025.