Ayşegül Elmin

İş-Yaşam Dengesi, insan kaynakları yönetiminde bireysel ve örgütsel etkinliği teşvik etmek için gerekli olan önemli bir konudur. Bu konu, çalışanların iş ile özel yaşamları arasındaki dengeyi sağlamak ve sürdürmek amacıyla benimsedikleri stratejileri ve kuramları içermektedir. Bu çalışma, iş yaşam dengesi kavramını literatürdeki temel kuramlarla birlikte sunarak, sağlık kurumlarında çalışma şartları ve bu alandaki zorlukları ele almaktadır. Sağlık kurumları, 24 saat esasına göre hizmet veren kurumlardır. Bu nedenle, sağlık kurumlarında çalışanlar, genellikle uzun çalışma saatleri, nöbet tutma ve acil durumlara müdahale gibi zorluklar ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu durum, sağlık çalışanlarında iş yaşam dengesi sorunlarına yol açabilmektedir. Çalışanların iş-yaşam dengesi sağlamaları hem işlerine hem de özel/aile yaşamlarına vakit ayırabilmeleri açısından önemlidir. Sağlık kurumlarında çalışanların iş yaşam dengesini iyileştirmek için çeşitli stratejiler uygulanabilir. Ancak, çalışanların iş-yaşam dengesini sağlamaları bazı zorluklarla karşılaşmalarına neden olabilir. Çalışanların iş yaşam dengesini iyileştirmek için farkındalık oluşturulması, gerekli önlemlerin alınması, eğitimler verilmesi ve politikalar geliştirilmesi gerekmektedir. İş yaşam dengesi, sağlık çalışanlarının fiziksel ve zihinsel sağlıklarını korumalarına yardımcı olabilir. Bu, işyerinde motivasyonu artırabilir, iş tatminini artırabilir ve işten kaynaklanan tükenmişliği azaltabilir. Aynı zamanda aile, arkadaşlar ve kişisel ilgi alanlarına daha fazla zaman ayırmak için fırsat oluşturabilir.

M. Kemal Atatürk’ün “Toplumsal gelişmenin de çürümenin de temelinde, yöneticilerin tavırları yatar” sözünden hareketle örgütler toplumun bir parçasıdır ve örgütler, iş yapmak ve/veya hizmet etmekle yükümlü olduğu kadar içinde bulunduğu topluma değer katmakla da yükümlüdür. Bu bağlamda yönetim yapısı ve yöneticilerin davranışları, toplumu ve toplumun ürettiği organizasyonları doğrudan etkilemekte ve şekillendirmektedir. Günümüzde yaşamımızın her alanında yoğun ve hızlı bir değişim süreci yaşanmaktadır. Bu süreç özellikle yönetim alanını sürekli değiştirmekte ve organizasyonlarda çabuk hareket etme, hızlı karar alma, yönetime dinamik ve daha esnek bir yapı kazandırma gibi kavramların ön plana çıkmasını sağlamaktadır. Modern yönetim kavram ve uygulamaları geçmiş yaklaşımlara dayanmakla birlikte yönetim işinin nasıl daha iyi ve etkin yapılabileceğini araştırmakta ve tartışmaktadır. Yönetim; evrensel bir süreçtir ve eklektik bir yapıya sahiptir. Bu kapsamda, "Yönetim ve Organizasyon Alanında Seçme Yazılar", adlı bu kitap günümüzün küreselleşmiş ve hızla gelişen pazarında örgütlerin karşılaştığı temel zorlukları keşfetmek için yönetim, psikoloji, sosyoloji, ekonomi ve bilgi teknolojisi dahil olmak üzere çeşitli disiplinlerden gelen içgörülerden yararlanmaktadır. Kendi alanlarında önde gelen akademisyenlerin katkılarıyla hazırlanan bu kitap, okuyuculara yönetim ve organizasyon alanında yeni ve farklı bakış açıları sunmaktadır. Farklı paradigmalara ve yönetsel düşüncelere ilişkin kapsamlı bir bakış sunarak, Yönetim ve Organizasyon alanına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Yönetim sanatının karmaşıklığını, örgüt yapılarını, modern iş uygulamalarını, stratejilerini, karmaşık konulara ilişkin yaklaşımları ve bu yaklaşımların örgütler üzerindeki etkilerini anlamakla ilgilenen herkes için değerli bir kaynak olmasını umuyoruz.

In the continuously changing logistics industry, competent leadership is critical to guaranteeing supply chain resilience and adaptation. This qualitative study goes deeply into the diverse topic of logistics leadership via structured interviews and thorough qualitative content analysis. The research sheds light on the problems, lessons learned, and future directions of leadership development. Participants from different professions in the logistics industry underlined important hurdles in adapting leadership development programs to fit the particular needs of individual positions, emphasizing the intricacies involved in this customization process. Employee participation emerged as a critical lesson, with active engagement promoting a feeling of ownership and passion, hence increasing the success of leadership programs. Looking forward, the report underlines the critical need for continual learning, ensuring leaders are up-to-date on the newest technology and trends, and cultivating emotional intelligence, which is essential for managing diverse teams and successfully resolving disagreements. This study adds subtle insights to the debate on leadership development, providing useful implications for industry practices and directing the creation of future programs suited especially to the logistics sector's unique needs.

Örgütsel ortamda çok yüksek başarı sergileyenler ya da azınlık durumunda olanların başarılarını sindirememeleri ya da başkalarının kendilerine atfettiği başarı düzeyi nedeni ile kendilerine atfedilen sahte kimliklerin ardında saklanmak zorunda kalanlar belirli beklentileri yerine getirdiklerinde hileli hissettiren ve başarılarını dış güçlere bağlayan hisleri içeren Sahtekârlık Sendromunu deneyimlemektedir. Sahtekâr olmak, gerçek olmayan biri gibi davranmak ve gerçek olmayan bir başarıyı sergilemek demektir. Sahtekârlık Sendromu, içsel yetersizlik duygusu, sahtekârlık duygusu ve kişinin yetenekleri ve başarıları hakkında kendinden şüphe duyması sebebiyle ortaya çıkan ve son yıllarda önem kazanan bir konu olmuştur. Makale Sahtekârlık Sendromunun gelişimi ve nedenleri hakkında bilgi sunarak bu davranışları tecrübe eden bireyler düzeyindeki ve örgüt düzeyindeki etkilerini ortaya koymaya çalışmıştır.

Bu çalışmanın amacı, Öz-Belirleme Teorisi’nin ön plana çıktığı hususlar, oluşum süreci, mevcut yapısı ve gelecekte nasıl şekillenebileceğine ilişkin literatürdeki çalışmaların desteğiyle detaylı bilgiler vermektir. Öz-Belirleme Teorisi (ÖBT), yeterlilik, özerklik ve ilişkisellik gibi temel psikolojik ihtiyaçların bireylerin motivasyonu üzerindeki etkisi ve motivasyonun optimize edilmesine dair anlayışı şekillendirmektedir. Çağdaş yaşamın gereklilikleri ve hassasiyetleri değiştikçe, ÖBT, ortaya çıkan belirsizlik ve karşılıklı bağımlılığın çalışanların motivasyonunu, performansını ve refahını nasıl etkileyebileceğine dair fikir vermektedir. İçselleştirme ve özerklik düzeyinin bireylerdeki motivasyon düzeyini belirlediğini ifade eden ÖBT, birçok bilim dalı açısından benlik gelişimi ve sağlıklı bir yaşam inşası için önerilerde bulunmaktadır. Bireylerin motivasyonsuz olması veya dışsal/içsel motivasyonla hareket etmelerinin öncülleri ve sonuçları konusunda ÖBT güncel varsayımlar ve çözüm önerileri sunmaktadır. Ayrıca, ÖBT’nin iş hayatı ve sosyal hayatla ilgili neler getirdiği ve motivasyon konusunun bireylerin psikolojik ve fizyolojik geleceğini şekillendirmelerine nasıl yardımcı olduğu aktarılmıştır. Bu bağlamda ÖBT’nin literatürdeki araştırma yöntemlerini, araştırma sahalarını ve diğer teorilerdeki gelişmeleri etkilediğini söylemek mümkündür. ÖBT’nin dinamik bir yapıya sahip olması, güncellenen unsurlara uyum sağlayabilme kabiliyeti ve motivasyon açısından sunduğu önermelerin kapsayıcılığı teorinin uzun yıllar araştırma objesi olarak karşımıza çıkacağını göstermektedir.

Küresel ısınma, doğal kaynakların hızlı tüketilmesi ve kirletilmesi gibi çevresel bozulmaya karşı günümüz koşullarında işletmelerin stratejik planlama süreçlerinde çevresel konuları dikkate almaları gerekli hale gelmiştir. Çevresel yönetim sistemlerinin benimsenmesi de beraberinde yeşil inovasyon kavramının önemini ortaya çıkarmıştır. Yeşil inovasyon işletmelerin üretim uygulamalarında yapılan çevreye duyarlı değişiklikleri enerji tasarrufu, kirliliğin önlenmesi, atık geri dönüşümü, yeşil ürün tasarımları veya kurumsal çevre yönetimi ile ilgili teknolojilerdeki inovasyon dahil olmak üzere yeşil ürünler veya süreçlerle ilgili donanım veya yazılım inovasyonu şeklinde tanımlanmaktadır. Bu doğrultuda bu bölümde yönetim yazını perspektifinden yeşil inovasyon kavramının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Öncelikle kavramın tanımı ve sonrasında ilgili literatürde yönetim perspektifinden yeşil inovasyon kavramı değerlendirilmiştir. Daha sonra yeşil inovasyon üzerine yapılan çalışmalar değerlendirilmiştir. Son kısımda ise yeşil inovasyon kavramını işletme yönetimi perspektifinden irdeleyen bir örnek olay yer almaktadır.

Küresel ölçekte artan rekabet şartları örgütlerin etkinlik ve verimlilik kaygısını daha da arttırmaktadır. Bu durum değişimin sürekli ve paydaş beklentilerinin çeşitlenmesi ile daha da yönetilmesi güç bir hal almaktadır. Sürdürülebilir rekabet avantajı paydaşların beklentilerinin karşılanması ile doğrudan ilişkilenmekte, bu noktadaki talepler performansı doğrudan etkilemektedir. Ancak artan etik ihlaller, kötü yönetim uygulamaları, paydaşların özellikle kapsayıcı, çevresel ve sosyal konuları önceleyen, güven tesis eden sorumlu bir lider beklentisini arttırmaktadır. Sorumlu liderlik yaklaşımı bu noktada iç ve dış paydaşların şeffaflık, açıklık, çeşitliliği kucaklayan ve sürdürülebilirliği mümkün kılan bir post-modern yönetim anlayışı olarak ortaya çıkmaktadır. Örgütlerin vizyonunun oluşumunda, çalışan bağlılığı ve pozitif örgüt ikliminin oluşumunda önemli katkıları bulunmaktadır. Ayrıca sorumlu liderlik örgütün finansal ve genel performansı da arttırmaktadır. Bu kapsamda günümüz iç ve dış paydaşın beklentilerine cevap verecek ve sürdürülebilir yönetim uygulaması sunan sorumlu liderlik kitabın bu bölümünde ele alınmıştır. Öncelikle sorumlu liderlik kavramı ve etkileri birikmiş literatür kapsamında paylaşılmıştır. Sorumlu liderliğin uygulanmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Sorumlu liderliğe yönelik farkındalığın arttırılmasının örgütlerin sürdürülebilir rekabet avantajı ve yönetim uygulaması açısından önemli olduğu değerlendirilmektedir.

Dijitalleşme örgütleri ve iş yapma biçimlerini değiştirmiş ve bu değişim geleneksel liderlik yaklaşımlarının ötesinde yeni bir liderlik ihtiyacını beraberinde getirmiştir. Örgütler ve çalışma ekosisteminde dijitalleşmenin başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için doğru işler yapabilecek dijital bakış açısı ve beceriye sahip olan kişiler olarak tanımlanan dijital liderler, günümüzün sürekli dijitalleşen dünyasında işletmeler için son derece önemlidir. Dijital liderlik son yıllarda kaçınılmaz bir şekilde ön plana çıkmasına rağmen, kavramla ilgili bilim haritalama araçlarını kullanarak yapılan, araştırma alanının evriminin kapsamlı bir analizi ile ilgili çalışmalar sınırlıdır. Bu nedenle mevcut çalışma, bibliyometrik analiz ve görsel haritalama yoluyla dijital liderlik çalışma alanının yapısını ve evrimini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, araştırmada ilk olarak Scopus veri tabanı kullanılarak dijital liderlik konusunda yapılan yayınlar çeşitli filtrelemelerden geçirildikten sonra 2016-2023 yılları arasında yapılan 60 bilimsel yayın bibliyometrik analiz tekniği ile irdelenmiş ve ulaşılan veriler VOSviewer yazılımı aracılığıyla görselleştirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre 2019 yılı itibariyle yayınlarda artış olduğu tespit edilmiş; yayınların çoğunlukla yönetim ve işletme alanında yapıldığı belirlenmiştir. En fazla yayın yapılan ülkenin Almanya, en çok atıf alan kaynağın Peter, Craft ve Lindeque (2020)’ye ait “Strategic action fields of digital transformation: An exploration of the strategic action fields of Swiss SMEs and large enterprises.” adlı çalışma, en fazla yayın yapan derginin Gruppe Interaktion Organisation Zeitschrift für Angewandte Organisationspsychologie, dijital liderlikten sonra en sık kullanılan anahtar kelimenin ise “dijital dönüşüm” olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar, olgunluk aşamasına henüz girmediği için dijital liderlik kavramının daha fazla araştırmacının ilgisini çekmeye devam edeceğini göstermektedir.

Birleşme ve satın alma kararları işletmelerin tek başlarına ulaşamayacakları alanlara, kaynaklara ve piyasa gücüne erişmelerini sağlayan stratejik eylemleri temsil ettiği gibi, bilimsel anlamda da köklü bir araştırma birikimini yansıtmaktadır. Bu çalışmada birleşme ve satın alma literatürünün son 20 yılda temsil ettiği gelişim trendlerinin yönetim perspektifi ile ele alınması amaçlanmıştır. İlgili amaç dahilinde bibliyometrik araştırma metodolojisi benimsenmiş olup, 53 yönetim dergisinde basılan 959 araştırma makalesi analiz edilmiştir. Analiz sürecinde bibliyometrik analiz araçlarından VOSviewer yazılımından faydalanılmıştır. Gerçekleştirilen analizler neticesinde, İngiliz ekolünü temsil eden araştırmacıların son 20 yılda alandaki baskınlığı öne çıkarken, 2021 yılı satın alma ve birleşmelere yönelik yayınların en yüksek olduğu yıl olarak belirlenmiştir. İlgili bulgu mega birleşme yılı olarak tanımlanan 2021 yılının etkilerinin akademik üretim dinamiklerine de yansıdığına işaret etmektedir. Alanda hâkim temaların belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen anahtar kelime analizleri sonucunda ise, entegrasyon stratejileri, kültür, performans, yetkinlikler, güven ve birleşme-satın alma deneyimlerine ilişkin temaların alanda etkinliğini koruduğu tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bibliyometrik bulgular, geçmişte konuyla ilişkili yapılan benzer çalışmalarla eşgüdümlü olarak değerlendirilmiş olup, gelecekteki araştırmalar için yeni araştırma yolları geliştirilmeye çalışılmıştır.

Günümüz dünyasında örgütlerin yaşamlarını devam ettirebilmeleri açısından verimliliğe önem vermeleri gerekmektedir. Hem maddi hem beşeri kaynakların atıl kalmadan verimli bir şekilde kullanılması kurumları yaşatan yegane faktörlerden biridir. Örgütler farklı örgütsel düzeylerde verimliliği yakalamayı hedeflemelidirler. Bu açıdan bakıldığında belirli departmanlardan oluşan bir işletme açısından verimlilik sadece işletmee geneli için hesaplanmamalı deparmanların kendi içinde ve hatta çalışanların ayrı ayrı verimlilikleri izlenmelidir. Örgütsel araştırmacılar örgütlerdeki verimliliği nasıl arttırılacağına dair geride bıraktığımız yüzyılın başlarından beri düşünüp araştırmalar yapmaktadırlar. Bu çalışma da, örgütlerdeki verimliliğe çalışanlar boyutundan bakacak ve daha da özelde çalışanların verimini artırabilmek için yapılan araştırmaların birikimleri sonucu oluşturulmuş olan iş özellikleri modelinin çalışan üretkenliğini ne kadar açıklayabildiğini irdeleyecektir.