Hayriye Esra Akyüz

Bu çalışmada, Türkiye’de 1990–2024 döneminde üçüz açık hipotezinin geçerliliği incelenmiş ve cari denge, kamu mali dengesi ile tasarruf–yatırım farkı arasındaki ilişkiler, küreselleşme ve dijitalleşme boyutlarıyla birlikte ARDL sınır testi yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Bulgular, tasarruf–yatırım farkının cari işlemler dengesinin güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir belirleyicisi olduğunu göstermektedir. Kamu mali dengesi ile cari işlemler dengesi arasındaki ilişki negatif olup dönemlere göre farklılık göstermektedir. Küreselleşme ve dijitalleşme değişkenlerinin doğrudan anlamlı bir etkisi bulunmamış (p>0.05), ancak dolaylı etkilerinin olabileceği görülmüştür. ARDL sınır testi, değişkenler arasında uzun vadeli bir eşbütünleşme ilişkisi olduğunu doğrulamıştır. Sağlamlık ve tanılama testleri de bulguların büyük ölçüde geçerli ve modellerin istatistiksel olarak güvenilir olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, Türkiye’de cari işlemler dinamiklerinin temel belirleyicisinin tasarruf–yatırım dengesi olduğu; kamu maliyesi, küreselleşme ve dijitalleşmenin etkilerinin ise daha çok yapısal ve bağlama bağlı mekanizmalar üzerinden ortaya çıktığı belirlenmiştir.

In developing countries, health expenditures play a crucial role in improving access to healthcare services and reducing social inequalities. This study aims to examine the relationship between health expenditures and gross domestic product (GDP) per capita in Mexico, Indonesia, Nigeria, and Türkiye (MINT) using panel quantile regression analysis. To ensure that this relationship is not limited solely to direct effects and to capture the multidimensional nature of the health system more comprehensively, the study also considers the effects of various health indicators. Unlike traditional mean-based methods, this approach allows analysis of effects at different points along the conditional distributions of the variables. Empirical evidence indicates that the effects of GDP per capita, life expectancy at birth, fertility rate, mortality rate, and urban population on health expenditures in MINT countries are statistically significant across all quantiles except for the τ=0,10 quantile level (p

Yapay zekâ ve veri analitiğinin başarısı, arkalarındaki güçlü istatistiksel temellere ve matematiksel disipline dayanır. Yapay Zeka ve Veri Analitiğinde İstatistiksel Temeller ve Uygulamalar başlıklı bu eser, teorik modellerin gücü ile pratik uygulamaların somut gerçekliğini harmanlayarak algoritmaların ötesine geçmeyi hedefliyor. Alanında uzman akademisyenlerin katkılarıyla hazırlanan kitap; biyoinformatikten kanser verilerinin doğrusal olmayan regresyonla modellenmesine, cezalı regresyon ve makine öğrenmesi yöntemlerinin performans analizlerinden Avrupa'nın dijital dönüşüm ekosistemine ve yöneylem araştırmasına uzanan geniş bir analitik yelpazeyi kapsıyor. Modellerin sadece nasıl değil, istatistiksel yaklaşımlarla neden çalışması gerektiğini de ortaya koyan bu çalışma; veri bilimi, istatistik, yapay zekâ ve mühendislik alanlarındaki akademisyenler, araştırmacılar ve sektör profesyonelleri için kusursuz bir başvuru kaynağı ve metodolojik bir rehberdir.

Karar verme süreçleri, günümüzün veri yoğun ve belirsizlik içeren ortamında giderek daha karmaşık bir yapı kazanmaktadır. İşletmelerden kamu kurumlarına, mühendislik uygulamalarından finansal analizlere kadar pek çok alanda karar vericiler; çok sayıda alternatif, birbiriyle çelişebilen kriterler ve farklı veri türleri arasında rasyonel seçimler yapmak durumunda kalmaktadır. Bu noktada nicel karar yöntemleri, karar problemlerinin sistematik biçimde analiz edilmesini sağlayan, analitik düşünmeyi destekleyen ve bilimsel temellere dayalı değerlendirme imkânı sunan önemli araçlar olarak öne çıkmaktadır. Nicel Karar Yöntemleri: Yenilikler ve Yaklaşımlar, nicel karar analizinin kuramsal temelleri ile güncel metodolojik gelişmelerini bir araya getiren kapsamlı bir akademik çalışmadır. Kitapta yer alan bölümler, alanında uzman akademisyenler tarafından hazırlanmış olup nicel karar verme literatüründe öne çıkan yöntemleri, yeni yaklaşımları ve farklı uygulama perspektiflerini bilimsel bir çerçeve içerisinde ele almaktadır. Böylece eser, karar problemlerinin analitik olarak ele alınmasına yönelik farklı yöntemsel bakış açılarını okuyucuya sunmaktadır. Eserde yer alan çalışmalar, nicel karar analizinin yalnızca teorik yönlerini değil, aynı zamanda farklı disiplinlerdeki uygulama alanlarını da dikkate alarak hazırlanmıştır. Bu yönüyle kitap; araştırmacılar, lisansüstü öğrenciler ve karar analizi alanına ilgi duyan okuyucular için yararlanılabilecek önemli bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır. Akademik literatürde giderek genişleyen nicel karar yöntemleri alanına katkı sunmayı amaçlayan bu eser, farklı disiplinlerden araştırmacıları ortak bir metodolojik zeminde buluşturmayı hedeflemektedir. Bilimsel araştırmalarda analitik karar verme yaklaşımının güçlenmesine katkı sağlayacağı düşünülen kitabın, gelecekte yapılacak çalışmalara yeni perspektifler kazandırması beklenmektedir.

Bu çalışmada, sağlık alanında sayıma dayalı olarak elde edilen anne ölüm sayıları, zaman serisi yöntemleri ile modellenerek bu model üzerinde Klasik Bootstrap ve Hareketli Blok Bootstrap yöntemlerinin performansları karşılaştırılmıştır. Çalışma zaman bağımlılığı içeren sağlık verilerinde bootstrap yöntemlerinin performans karşılaştırmasına yönelik metodolojik bir yaklaşıma dayalı olduğu için analizler tek bir sağlık göstergesi üzerinden gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; Hareketli Blok Bootstrap yönteminin sağlık zaman serisinde bağımlılık yapısını daha iyi koruduğu, bu sayede daha gerçekçi standart hatalar ve güven aralıkları ürettiği ve buna bağlı olarak Poisson Otoregresif modeli ve Klasik Bootstrap yöntemine kıyasla daha gerçekçi belirsizlik tahminleri sunduğu elde edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, zaman bağımlılığı içeren sağlık verilerinin analizinde kullanılan istatistiksel yöntemin seçiminin, elde edilen çıkarımların doğruluğu ve güvenilirliği açısından kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir.

Bu çalışmada doğrusal regresyon analizinin varsayımlarının sağlanmadığı durumlarda kullanılabilecek olan kantil regresyon analizi ile Türkiyede 2000-2020 yılları arasındaki CO2 emisyonu ve birincil enerji tüketimi arasındaki ilişkinin modellenmesi amaçlanmıştır. Çalımanın ilk böümünde uygun regresyon modeli elde edildikten sonra, veri setine aykırı değerler eklenerek bu gözlemlerin varlığında sonuçlar yeniden elde edilmiş ve kantil regresyonun performansı değerlendirilmiştir. Uygun modelin seçiminde hata kareler ortalamasının karekökü (RMSE) ve ortalama mutlak hata (MAE) kriterleri kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; Türkiye’de 2000-2020 yılları arasında ortalama CO2 emisyonu 289.62±68.12 milyon ton ve ortalama birincil enerji tüketimi 4.66±1.21 exajoule olarak belirlenmiştir. CO2 emisyonundaki değişimin %98.74’nün birincil enerji tüketimi ile açıklandığı ve değişen varyans probleminin varlığında kantil regresyon analizinin, doğrusal regresyon analizinden daha güvenilir sonuçlar verdiği elde edilmiştir. Kantil regresyon modeline göre; birincil enerji tüketimindeki bir exajoule’luk artışın CO2 emisyonunun τ=0.50. kantilinde yaklaşık olarak 54.3 milyon ton artışa sebep olacağı belirlenmiştir. Aykırı değerlerin varlığında τ=0.25 ve τ=0.50 için elde edilen kantil regresyon modelleri en uygun modeller olup birbirine oldukça yakın sonuçlar vermiştir. Bu modellerin, CO2 emisyonu ve birincil enerji tüketimi arasındaki ilişkinin modellenmesinde çıkarsama amaçlı kullanılması önerilmektedir.

Bu çalışmada Türkiye’de 2000-2022 yılları arasında kadın intihar oranı, doğurganlık oranı, kadın işsizlik oranı, enflasyon ve gayrisafi yurt içi hasıla arasındaki nedensellik ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Durağanlığın incelenmesinde, Genişletilmiş Dickey ve Fuller (ADF), Phillips-Perron (PP), Kwiatkowsky-Philips-Schmidt-Shin (KPSS) ve Dickey-Fuller genelleştirilmiş en küçük kareler birimkök testlerinin yanısıra Zivot ve Andrews tek yapısal kırılmalı birim kök testi ve nedensellik ilişkisinin araştırılmasında ise Granger nedensellik testi kullanılmıştır. Çalışmada ADF, PP ve KPSS birim kök testi sonuçlarına göre tüm serilerin birinci farklarında durağan olduğu belirlenmiştir. Kadın intihar oranı ile doğurganlık oranı arasında çift yönlü, kadın işsizlik oranından kadın intihar oranı ve doğurganlık oranına doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi elde edilmiştir. Diğer yandan; kadın intihar oranı, kadın işsizlik oranı ve kişi başına GSYİH’nın enflasyonun bir nedeni olduğu ve bu değişkenlerden enflasyona doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğu belirlenmiştir. Granger nedensellik test sonuçlarına göre, kadın intihar oranı ile kişi başına GSYİH arasında Granger anlamında nedensellik ilişkisi söz konusu değildir.

In this study, it is aimed to examine the relationship between students' statistical self-efficacy beliefs and their attitudes towards statistics and to propose a structural equation model by identifying the factors affecting them. IBM SPSS and AMOS package program were used in the data analysis. Data were collected from 330 university students who took statistics and biostatistics lessons to form the sample of the study. As a result of the analysis, it was concluded that the self-efficacy beliefs and attitudes towards to statistics lesson of students were at a moderate level. A positive and significant correlation was obtained between statistical self-efficacy belief and attitude. It was determined that statistical attitude explains 33% of the statistical self-efficacy belief. We propose to use modified multi-factor first-order and multi-factor first-order models for statistical self-efficacy belief and attitude levels, respectively. This result was supported with the values of goodness of fit indices.

In this study, we propose confidence intervals and their bootstrap ver sions for the difference of variances of two independent population using robust variance estimators which are binary distance squared, binary distance median squared, and comedian. The proposed confidence in tervals are compared with Herbert confidence interval in terms of cov erage probability and average width for normal and some skewed distri butions. A simulation study is conducted to evaluate performances of the proposed confidence intervals under different scenarios. The sim ulation results indicate that coverage probabilities for the proposed confidence intervals are very close to nominal confidence levels when population variances difference is equal to zero. Confidence interval based on binary distance produces the narrowest average widths. Her bert confidence interval have not perform well for skewed distribution populations. Confidence interval based on comedian is generally rec ommended when difference between non-normal population variance not equal to zero. Average widths of bootstrap percentile confidence intervals are smaller, and decreases as sample size and nominal size increases, as expected. Consequently, we recommend bootstrap per centile confidence intervals based on binary distances for non-normal distributions.